Ο Καύκασος δεν υπάρχει εδώ. Κανένας βράχος και καμιά αλυσίδα δεν κρατούν αιχμάλωτο τον Προμηθέα. Τα πάντα συμβαίνουν σε ένα σπίτι.
Σε ένα σπίτι-μετεωρίτη που αιωρείται στον χωροχρόνο και κατακλύζεται από τα τέσσερα στοιχεία της φύσης. Εκεί ζουν, σαν συγγενείς, και «κοσμογονούν» ο Προμηθέας (Νίκος Καραθάνος), το Κράτος και ο Ερμής (Χρήστος Λούλης), η Βία και η Ιώ (Γαλήνη Χατζηπασχάλη), ο Ηφαιστος και ο Ωκεανός (Γιάννης Κότσιφας).
Μέσα σε αυτόν τον στενό, σχεδόν κλειστοφοβικό χώρο της οικογενειακής τριβής που τόσο έξοχα έφτιαξε η Εύα Μανιδάκη ονειρεύτηκε ο Νίκος Καραθάνος τον «Προμηθέα» του, παράσταση που είδαμε στη Στέγη και η οποία από χθες έκανε πρεμιέρα στο YouTube του Ιδρύματος Ωνάση. Αυτή η ανάσα ελευθερίας που τόσο συζητήθηκε κι έγινε sold-out, επιστρέφει στην οθόνη μας και θα είναι διαθέσιμη -χωρίς χρέωση- έως τις 5 Ιανουαρίου (σε κινηματογράφηση Χρήστου Σαρρή).
Ο διακεκριμένος δημιουργός προσεγγίζει την τραγωδία του Αισχύλου επιχειρώντας, όπως λέει, να «μυθολογήσει την καθημερινότητα». Ο ίδιος, ως ένας ευαίσθητος παρατηρητής των υπερβάσεων μέσα από την ανάγνωση του οικείου, ερμηνεύει και σκηνοθετεί τον Προμηθέα.
Στο πρόσωπο του ήρωά του αναγνωρίζει τον καθέναν από εμάς. «Ο Προμηθέας εκπροσωπεί εσένα, εμένα, όλους, τη στιγμή που κοιτάξαμε το γεγονός της ζωής και μας είδε κι αυτό. Υπάρχει κάτι τόσο αρχαίο σε κάθε ανθρώπινο πρόσωπο που κάνει τον χρόνο να καμπυλώνεται από ντροπή», παρατηρεί.
«Είναι εύθραυστος αυτός ο Προμηθέας, μα είναι κι εξίσου γενναίος… Σε ορισμένες σκηνές μάς φέρνει στον νου κάποιον έγκλειστο “αντιστασιακό” σε κατ’ οίκον απομόνωση. Μα όταν μιλάμε για αντίσταση εδώ εννοούμε την αντίσταση ενάντια στην εξουσία του φόβου και της βίας», έγραφε στην «Εφ.Συν.» λίγο μετά την πρεμιέρα του έργου ο κριτικός μας Γρηγόρης Ιωαννίδης. «Το μήνυμα του μικρού Προμηθέα της κουζίνας προς το μεγάλο τραγικό είδωλό του στον Καύκασο είναι πως η ελευθερία σήμερα ξεκινάει από τον αγώνα να αντιμετωπίσουμε τους φόβους, να αποδεχτούμε το εύθραυστο του εαυτού και τη μικρότητά μας, να αγκαλιάσουμε τον άλλον δίπλα μας, να τον συνδράμουμε και να τον αποδεχτούμε σαν αδελφό. Ο κύριος αγώνας μας είναι αφού καταλάβουμε πως είμαστε άνθρωποι, να παραμείνουμε άνθρωποι».
Ενώ λίγο μετά σημείωνε: «Γι’ αυτό ο Προμηθέας του Καραθάνου ζητά τη δικαίωση κι αναζητεί τη συμφιλίωση. Αφού αντιμετωπίσει τους φόβους και δει κατάματα τα τραύματά του, ο άνθρωπος συμφιλιώνεται με το ποιος στα αλήθεια είναι. Ενας μικρός Προμηθέας απομονωμένος σε έναν μικρό μετεωρίτη που περιστρέφεται ανάμεσα στα αστέρια.
Ενας τιτάνας τσέπης που φιλοσοφεί με το κεφάλι μέσα στον φούρνο ή στο ψυγείο, κλεισμένος σε μια κουζίνα. Μπορεί τουλάχιστον αυτό: να καθίσει στο τραπέζι και να μοιραστεί το ψωμί του ακόμη και με όσους τον πλήγωσαν, με κατανόηση και αγάπη. Από όσα του πρόσφερε ο μεγάλος Προμηθέας αυτό ας είναι το τελευταίο δώρο του στον άνθρωπο».
Ο «Προμηθέας Δεσμώτης» συγκαταλέγεται στα όψιμα έργα του Αισχύλου. Πιθανολογείται πως γράφτηκε μεταξύ 475 και 470 π.Χ. Για άλλους μελετητές, το ζήτημα της χρονολόγησής του παραμένει ανοιχτό. Αποτελεί τη μοναδική σωζόμενη τραγωδία όπου όλα τα δραματικά πρόσωπα -με εξαίρεση την Ιώ- έχουν θεϊκή υπόσταση. Με λίγα λόγια, ο «Προμηθέας Δεσμώτης» είναι μια υπόθεση μεταξύ αθανάτων. «Το να ζεις, σημαίνει να τρως το φως και το σκοτάδι κάθε λεπτό». Ο Νίκος Καραθάνος εξηγεί: «Πάντα προσπαθούσα να καταλάβω πώς ένας πόνος σ’ ένα δωμάτιο φεύγει από τους τοίχους, ταξιδεύει στον αέρα, γεννάει τέρατα και θεούς και δίνει μύθο».
Ο «Προμηθέας Δεσμώτης» εκπροσωπεί τη δεύτερη φορά που ο Νίκος Καραθάνος καταπιάνεται με τη σκηνοθεσία αρχαίου δράματος, ένα υλικό που τον συγκινεί γιατί «μοιάζει συνέχεια να μου λέει πως “τάφος μου είναι οι απόψεις μου κι ανάστασή μου το δίκαιο”. Προηγήθηκαν οι αριστοφανικοί «Ορνιθες» το 2016. Η παράσταση έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Επιδαύρου σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, έπειτα παρουσιάστηκε στην Αθήνα και στη συνέχεια ταξίδεψε στον κόσμο.
? ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Ηθοποιοί: Νίκος Καραθάνος, Γιάννης Κότσιφας, Χρήστος Λούλης, Γαλήνη Χατζηπασχάλη. Μουσικοί επί σκηνής: Αγγελος Τριανταφύλλου, Γιώργος Πούλιος, Δημήτρης Γκόγκας (τρομπέτα), Γιάννης Γούναρης (κόρνο), Γιάννης Καΐκης (τρομπόνι), Ντίνος Τριανταφύλλου (τούμπα). Μετάφραση–κείμενο: Γιάννης Αστερής. Διασκευή: Νίκος Καραθάνος, Γιάννης Αστερής. Σκηνικό: Εύα Μανιδάκη. Κοστούμια: Αγγελος Μέντης. Φωτισμοί: Felice Ross. Μουσική: Αγγελος Τριανταφύλλου. Επιμέλεια κίνησης: Amalia Bennett. Η παράσταση είναι αφιερωμένη στην Ελλη Παπαγεωργακοπούλου.
