Εχουμε χάσει την επαναστατική μας ορμή;

Δεν αποτέλεσε έκπληξη η επιλογή του θέματος. Δεν είναι ούτε η πρώτη ούτε θα είναι η τελευταία φορά που η θεατρική ομάδα RMS MATAROA επιλέγει ένα πολιτικό έργο. «Φυσικά το “DANTON – Η ανατομία μιας επανάστασης” έγινε με βάση πολιτικά κριτήρια», μας λέει ο σκηνοθέτης της παράστασης και ένας εκ των πρωταγωνιστών, Μάνος Βαβαδάκης. «Η ομάδα μας πάντα έχει αυτές τις κοινωνικές και πολιτικές ευαισθησίες, να αναρωτιέται πάνω στα ζητήματα του πώς μπορεί να γίνει η ζωή μας καλύτερη. Η Γαλλική Επανάσταση, λοιπόν, είναι ένα θέμα το οποίο μας αφορούσε και μας αφορά βαθύτατα, και κάπως έτσι καταλήξαμε στο έργο του Μπίχνερ, τον “Δαντόν”».

«Δημιουργήσαμε θέλοντας να μιλήσουμε, βασικά να αναρωτηθούμε, πάνω στο ζήτημα της επανάστασης και στο γιατί εμείς σήμερα, τουλάχιστον εμείς οι έξι που αποτελούμε την ομάδα, έχουμε χάσει την ορμή μας, την επαναστατική ορμή μας, την ορμή μας για την ενδεχόμενη αλλαγή του κοινωνικού περιβάλλοντος. Είναι κάτι που μας προβληματίζει βαθιά όλους και εμένα προσωπικά. Τι είναι πραγματικά αυτό που μας σταματά σήμερα από το να αλλάξουμε τα πράγματα με δραστικό τρόπο; Τι είναι αυτό που μας λέει μέσα μας ότι κάτι δεν πάει καλά; Κάτι βράζει εσωτερικά, αλλά δεν μπορούμε αυτό το πράγμα να το εξωτερικεύσουμε. Δεν μπορούμε να το κάνουμε δράση για την κοινωνία», συνεχίζει.

«Οπότε πάνω σε αυτήν την προβληματική βασίστηκε η επιλογή του έργου. Από κει και πέρα, ξεκίνησαν τα πολύ δύσκολα: η διαχείρισή του ήταν άκρως δύσκολη και μεγάλη πρόκληση για την ομάδα. Πήραμε ένα έργο σχεδόν 180 σελίδων, με πάρα πολλούς χαρακτήρες και ιστορικά γεγονότα, τα οποία μιλούν για τις τελευταίες τέσσερις μέρες του Δαντόν, μέσα στο περιβάλλον τρομοκρατίας του Ροβεσπιέρου – και οι δύο από τους πρωτεργάτες της Γαλλικής Επανάστασης, που τελικά και οι δύο κατέληξαν στην γκιλοτίνα. Παλέψαμε ώστε να βγάλουμε ένα έργο που να είναι φιλικό προς τον θεατή, να μπορεί κάποιος να το παρακολουθήσει ακόμα κι αν δεν γνωρίζει τίποτα για τη Γαλλική Επανάσταση. Οχι, δεν ήταν εύκολο».

«Οσο πιο ανοιχτές παραμένουν στο μυαλό μας οι ιδέες της επανάστασης, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, τόσο πιο πολύ παλεύουμε προς την τελική τους διεκδίκηση»

Η αλήθεια είναι πως το κατάφεραν: τόσο με τις αναφορές σε πρόγραμμα και αφίσες (όπου διαβάζουμε τα πρώτα άρθρα της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου τότε στη Γαλλία, καθώς και τα βιογραφικά των πρωταγωνιστών της), αλλά κυρίως με το ότι δεν δημιούργησαν μια αφηγηματική παράσταση μουσειακής φόρμας. Εβαλαν την ιστορία της Γαλλικής Επανάστασης, των πρωταγωνιστών της (εξαιρετικοί όλοι οι ερμηνευτές) και της περιόδου της Τρομοκρατίας που ακολούθησε στο χειρουργικό τραπέζι, στην κυριολεξία! Πάνω του ξάπλωσαν το μεγάλο σώμα της Ιστορίας και το άνοιξαν (επίσης στην κυριολεξία) με το νυστέρι: ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη, λαϊκή κυριαρχία, τρόμος, εξουσία, αίμα – όλα ξεχύθηκαν από μέσα του. Στο έργο του Μπίχνερ, ο Δαντόν παρουσιάζεται ως άνθρωπος συντετριμμένος από το αίμα που και ο ίδιος βοήθησε να χυθεί. Αυτό είναι και το πιο σύγχρονο σημείο του έργου: δεν αναμετράται μόνο με το ερώτημα αν η βία δικαιολογείται από τον σκοπό. Ρωτά κάτι σκληρότερο: τι γίνεται όταν ο σκοπός χρειάζεται διαρκώς περισσότερη βία για να αποδείξει ότι παραμένει αγνός;

«Η Γαλλική Επανάσταση αποτελεί ένα παγκόσμιο ιστορικό γεγονός, για το οποίο έχουμε σε μεγάλο βαθμό άγνοια γύρω από το πώς εξελίχθηκε και πόσο μεγάλη δυσκολία είχε στην εγκαθίδρυσή του και τη συνέχειά του. Οπότε αρχίσαμε να αφαιρούμε όλα αυτά που θεωρούσαμε ότι δεν θα ήταν κατανοητά και επικεντρωθήκαμε κυρίως στη βασική σύγκρουση του έργου, αυτή ανάμεσα στον Ροβεσπιέρο και τον Δαντόν, τους δύο από τους κορυφαίους ηγέτες της. Που, ουσιαστικά, συμβολίζουν τους δύο δρόμους που έχει κάθε επαναστατική δράση: τον δρόμο της απόλυτης σύγκρουσης, της βίας μέχρι την τελική επικράτηση (Ροβεσπιέρος), ή τον δρόμο της απόλαυσης των αγαθών που η επανάσταση φέρνει σε πρωταρχικό στάδιο (Δαντόν).

»Αυτό είναι ένα ερώτημα που για μας παραμένει ακόμη αναπάντητο» συνεχίζει ο Μάνος Βαβαδάκης. «Και ίσως αυτή είναι και η μαγεία τού ότι αυτές οι έννοιες δεν κλείνουν ποτέ, δεν παλιώνουν, παραμένουν ανοιχτές. Και όσο πιο ανοιχτές παραμένουν στο μυαλό μας οι ιδέες της επανάστασης, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, τόσο πιο πολύ παλεύουμε προς την τελική τους διεκδίκηση. Δεν μπορώ να φανταστώ μια κοινωνία στην οποία όλες αυτές οι βασικές δημοκρατικές έννοιες θα έχουν εκπληρωθεί. Αν έχουν εκπληρωθεί, μάλλον θα έχουμε φτάσει σε μια ουτοπία. Θα έχουμε φτάσει σε έναν κοινωνικό παράδεισο… Σίγουρα, έτσι όπως είμαστε, δεν μπορώ να το φανταστώ», καταλήγει.

Και ακριβώς σε αυτά τα τελευταία λόγια του Βαβαδάκη βρίσκεται και η πολιτική αιχμή της παράστασης: Δεν μιλά μόνο για το 1794. Μιλά για κάθε εποχή που μετατρέπει την ηθική βεβαιότητα σε όπλο. Για κάθε εξουσία που ισχυρίζεται ότι σκοτώνει προσωρινά, για να σώσει μόνιμα. Για κάθε κοινωνία που λατρεύει την επανάσταση ως εικόνα, αλλά φοβάται την πραγματική της συνέπεια. Και, κυρίως, για κάθε πολίτη που έχει συνηθίσει να κοιτάζει την εξουσία σαν θεατής, μέχρι να καταλάβει ότι η αδράνειά του είναι κι αυτή πολιτική πράξη.

info:
Τελευταίες παραστάσεις: Πέμ. 28 – Σάββ. 30/5 στις 21.00, Κυρ. 31/5 στις 18.00. Στο Θέατρο Οδού Κυκλάδων-Λευτέρης Βογιατζής (Κυκλάδων 11 και Κεφαλληνίας, Κυψέλη, τηλ.: 210-8217877). Προπώληση: www.ticketservices.gr. Παίζουν: Μάνος Βαβαδάκης, Κατερίνα Ζησούδη, Νέστωρ Κοψιδάς, Κατερίνα Παπανδρέου, Κωνσταντίνος Πλεμμένος