Σχεδόν άπαντες (υποστηρίζουμε ότι) κάνουμε κριτική στα κακώς κείμενα, κυρίως σε όσους παίρνουν αποφάσεις για τις τύχες μας αλλά και σε αυτούς οι οποίοι υποτίθεται τους ελέγχουν (κυβέρνηση και αντιπολίτευση). Κατά πόσον αυτό ισχύει ή λυσιτελεί είναι αλλουνού παπά ευαγγέλιο.
Το να κάνεις κριτική είναι δύσκολο (να υβρίζεις, να καταγγέλλεις, να ελεεινολογείς δεν έχει σχέση με την κριτική, αντιθέτως όλα αυτά «κραυγάζουν» την έλλειψη παιδείας και πολιτισμού, μια ανέξοδη και σαθρή μάχη εντυπώσεων).
Η κριτική απαιτεί αυτογνωσία πρωτίστως και στη συνέχεια υψηλές γνωστικές επιδόσεις. Για τον Οσκαρ Ουάιλντ «αυτεπίγνωση και κριτικό πνεύμα είναι ένα και το αυτό». Επίσης, και αυτό θα ’πρεπε να μας ενδιαφέρει περισσότερο, «η κριτική απαιτεί απείρως περισσότερη καλλιέργεια από τη δημιουργία».
Μεταφέροντας στην καθημερινότητα τις αποφάνσεις του μεγάλου Ιρλανδού αισθητιστή, απογοητευόμαστε -ειδικά εάν η αναγωγή γίνει στους ανθρώπους της πολιτικής και, κυρίως, στη δόλια αντιπολίτευση.
Για να κάνουν κριτική στην κυβέρνηση οφείλουν:
α) Να πατάνε γερά στα πόδια τους, να γνωρίζουν δηλαδή ποιοι είναι
β) Να «κουβαλάνε» περισσότερες γνώσεις από αυτούς που κυβερνάνε, να έχουν δηλαδή επιπλέον εναλλακτικές λύσεις για την άρση του αδιεξόδου και της επιτροπείας στη χώρα και
γ) Να μπορούν να πείσουν για τη σοβαρότητά τους και επίσης για μια γενναία στάση απέναντι στις ευθύνες τους.
Οι καψεροί της αντιπολίτευσης δεν πληρούν καμία από τις προαναφερθείσες προϋποθέσεις. Αλλοι φιλελεύθεροι, άλλοι δεξιοί, κεντροδεξιοί, κεντρώοι, σοσιαλθολούρες, κομμουνιστές· με εξαίρεση (;) τους τελευταίους, οι υπόλοιποι βολοδέρνουν στη σκοπιμότητα των «ιδεολογιών» τους και στην ανυπαρξία πολιτικών λύσεων, αφού άπαντες αναμασάνε μνημονιακές επιταγές…
Αλλά με τι θράσος προβαίνουν σε κριτική. Ανήκουν στην πεζή (;) ερμηνεία της κριτικής: Οποιος δεν μπορεί να δημιουργήσει, κρίνει το έργο των δημιουργών.
Πώς να ήξεραν ότι «η κριτική μάς κάνει πολίτες του κόσμου»; Οτι μας μυεί στη δημιουργική αντιπαράθεση και στον εποικοδομητικό διάλογο; Στη χώρα μας συνήθως μπερδεύουμε την ουσία με το «εγώ», την ελευθερία έκφρασης με την αθεράπευτη στωμυλία, την καλλιέπεια με τη χυδαιολογία. Το επίπεδο της κριτικής και της επικοινωνίας έχει εκφυλιστεί σε μαλλιοτραβήγματα και τσαλαβουτήματα (της γλώσσας, της σκέψης και λοιπά).
Η σοβαρή κριτική είναι εκείνη που αποκαλύπτει τις ατέλειες (και ιδιοτέλειες) των κρινομένων -αυτό είναι ένα βήμα μπροστά για τη βελτίωση της κοινότητας και του δικαίου. Ετσι ανοίγουν ώτα, οφθαλμοί, νους, συναίσθημα· και οι κρίνοντες κρίνονται -πώς αλλιώς;
Τι λείπει; Σε μια ώριμη και ανοιχτή κοινωνία είναι συνθήκη εκ των ων ουκ άνευ η καλλιέργεια του κριτικού πνεύματος μαζί με την έκρηξη του ταμπεραμέντου, την ανύψωση του χιούμορ και την αφθονία του γέλιου· άντε, και την ελευθερία του έρωτα.
