Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η χρήση της ατάκας
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η χρήση της ατάκας

  • A-
  • A+

Σύντομο τμήμα λόγου ή ήχου (soundbite στα αγγλικά) που προέρχεται από ένα περισσότερο εκτεταμένο κείμενο λόγου ή μουσικής και που συχνά χρησιμοποιείται για να παραπέμπει σε αυτό. Στη δημοσιογραφία η ατάκα αποτελεί την ουσία κάποιου λόγου και χρησιμοποιείται σαν συντόμευση μιας περισσότερο εκτεταμένης πληροφορίας, με στόχο να δελεάσει το ακροατήριο.

Ο όρος δημιουργήθηκε από τα ΜΜΕ στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1970, κυρίως μετά την εκεί κυριαρχία της τηλεόρασης. Εξαιτίας της συντομίας της, η ατάκα μπορεί να επισκιάσει το ευρύτερο περιεχόμενο μέσα στο οποίο ειπώθηκε και πολύ εύκολα μπορεί να οδηγήσει σε ανακρίβειες, παρανοήσεις και σε παραπλάνηση. Η πλατιά εφαρμογή της έχει ευθεία σχέση με την εφαρμογή τεχνικών των δημοσίων σχέσεων και αποτελεί κεντρικό στοιχείο στην τηλεοπτική κάλυψη γεγονότων.

Ανάμεσα στις περισσότερο γνωστές ρήσεις είναι αυτή –προηγείται αρκετά από τη σύγχρονη χρήση της ατάκας– του προέδρου των ΗΠΑ Φραγκλίνου Ντελάνο Ρούσβελτ: «Το μόνο που έχουμε να φοβόμαστε είναι ο ίδιος ο φόβος», και η αρκετά περισσότερο κοντά στην εποχή μας, του προέδρου των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρίγκαν για το Τείχος του Βερολίνου: «Γκρεμίστε αυτό το τείχος».

Αυτή η μικρή δόση επικοινωνίας τείνει να μην ευνοεί τη σκέψη και την ανάγκη της αλληλουχίας συλλογισμών που φτάνουν σε ένα λογικά θεμελιωμένο συμπέρασμα –η ατάκα αποτελεί την πεμπτουσία της χύμα σκέψης που προσφέρεται σε μικρά πακέτα που μπορεί να μην έχουν την οποιαδήποτε σχέση μεταξύ τους.

Ο δημοσιογράφος Jeffrey Scheuer περιγράφει αναλυτικά τις χρήσεις της ατάκας στο βιβλίο του «Η κοινωνία της ατάκας» (The soundbite society) και επισημαίνει ιδιαίτερα το γεγονός ότι στην ουσία η πολιτική ατάκα αποτελεί έναν υβριδικό πολιτικό λόγο, έναν αποστειρωμένο πολιτικό λόγο χωρίς καμία αιχμή και γεμάτο αοριστίες. Οι διαφημιστές εκφυλίζουν τον πολιτικό λόγο σε εύληπτα ευκολοκατανόητα μηνύματα, που δεν διαφέρουν (αν διαφέρουν) και πολύ από διαφημίσεις απορρυπαντικών.

Τη στιγμή που η δημόσια εικόνα των κομμάτων και του πολιτικού προσωπικού διαμορφώνεται πλέον από τους τηλεοπτικούς σταθμούς, η πολιτική ρητορική αναγκάζεται να προσαρμοστεί στις προδιαγραφές του τηλεοπτικού λόγου, που σε καμία περίπτωση δεν ευνοεί την έκθεση αναλυτικών και επεξεργασμένων πολιτικών θέσεων – το αντίθετο. Και βέβαια, οι παθογένειες αυτές της τηλεόρασης, όπως οι ατάκες, επεκτείνονται και μεταφέρονται στα λεγόμενα ΜΜΕ κοινωνικής δικτύωσης, πράγμα που κάνει την κατάσταση ακόμα πιο προβληματική.

* ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών

ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Για τη ζωντανή κοινότητα
Mε όσα ιλαρά, και σχεδόν φονικά, λέγονται και ακούγονται στην τηλεόραση και στο ραδιόφωνο φαίνεται περισσότερο από επιτακτική η ανάγκη ο συγγραφέας οιουδήποτε κειμένου να επαναποκτήσει ή να βρει τέλος πάντων...
Για τη ζωντανή κοινότητα
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Mass-Media και λόγος
Οπωσδήποτε είναι θέμα πολιτισμού. Η βαρβαρότητα δεν είναι προ των πυλών: βρίσκεται ήδη στα σπίτια μας. Οι άνθρωποι είναι ερωτευμένοι μαζί της, γιατί είναι μια βαρβαρότητα soft. Είναι πλανητική, είναι...
Mass-Media και λόγος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Χαβαλές, λήθη, κυνισμός
​Σύμφωνα με μια μάλλον σχηματική αντίληψη, η ιδεολογία της Δεξιάς συμπυκνώνεται στο τρίπτυχο «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια». Υπάρχει όμως και το τρίπτυχο «χαβαλές, λήθη, κυνισμός», που εκφράζει μια υπερδεξιά...
Χαβαλές, λήθη, κυνισμός
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
30 χρόνια τηλεοπτική «ψυχαγωγία»!
​Μετά από 30 χρόνια, τα «ιδιωτικά» κανάλια υποχρεώθηκαν επιτέλους να πληρώνουν από δω και πέρα για τις συχνότητές τους – ένα μέτρο που κρίθηκε από πολλούς δίκαιο. Δεν ξέρω όμως πόσοι συνειδητοποίησαν το...
30 χρόνια τηλεοπτική «ψυχαγωγία»!
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Το γέλιο που βγήκε από την «κόλαση»
Πρόσφατα θυμήθηκα εκείνο που αναφέρεται στη «Διαλεκτική του Διαφωτισμού»: «Το γέλιο, τόσο το συμφιλιωτικό όσο και το τρομακτικό, συνοδεύει πάντοτε τη στιγμή κατά την οποία διαλύεται ένας φόβος». Το...
Το γέλιο που βγήκε από την «κόλαση»
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Τα ανθυγιεινά και τα επικίνδυνα
Καθισμένοι μπροστά στον δέκτη της τηλεόρασης είτε μπροστά στην ανοιχτή εφημερίδα τους θεατές και αναγνώστες λειτουργούν και σαν δικαστές. Η Ηριάννα και ο Περικλής επέστρεψαν από το δικαστήριο στη φυλακή....
Τα ανθυγιεινά και τα επικίνδυνα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας