Οι επιθέσεις αυτοκτονίας της περασμένης Τρίτης με τρομοκράτησαν κι εμένα.
Οχι, δεν με τρόμαξε το μπαράζ από φρικιαστικές εικόνες που έβαψαν στο αίμα τις οθόνες μας: είκοσι πέντε χρόνια «διεθνατζής», έχοντας καταγράψει αμέτρητους πολέμους και επιθέσεις, έχω αποκτήσει πια χοντρό πετσί απέναντι στα ντοκουμέντα της ανθρώπινης βαρβαρότητας – άσε που οι εξοντωτικοί ρυθμοί της δουλειάς μας, σε μια ζωντανή, καθημερινή εφημερίδα, δεν σου επιτρέπουν έτσι κι αλλιώς να σκεφτείς εκείνη την ώρα οτιδήποτε άλλο πέρα από τις σελίδες, το «πάντρεμα» των κειμένων και τη δαμόκλειο σπάθη του deadline.
Οχι, άλλο πράγμα με πανικοβάλλει – ο βίαιος θάνατος του μόνου πραγματικού θεμέλιου του ελληνικού και ευρωπαϊκού πολιτισμού, της μόνης ευρωπαϊκής «αξίας» που προσωπικά αναγνωρίζω ως ιερή και αναντικατάστατη: της διαλεκτικής.
Της διαλεκτικής, που την είδα με τα πυρετικά μάτια του μυαλού μου να ψυχορραγεί, διάτρητη από θραύσματα, μέσα στα συντρίμμια του βρυξελλιώτικου μετρό.
Η διαλεκτική, όπως (θα έπρεπε όλοι να) ξέρουμε, προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «διαλέγομαι», που σημαίνει συζητώ, κάνω διάλογο. Και διάλογος είναι η τέχνη της αναζήτησης της αλήθειας μέσα από τη σύγκρουση, αλλά και την τελική σύνθεση αντιθέτων απόψεων, όπως μας δίδαξε ο παππούς Σωκράτης και ο μαθητής του, ο Πλάτωνας, πριν από 25 ολόκληρους αιώνες – που κι αυτοί, στην πραγματικότητα, πάτησαν πάνω στον δικό τους πρόγονο και πρωτομάστορα, τον προσωκρατικό Ζήνωνα τον Ελεάτη.
Η τέχνη δηλαδή της λογικής αμφισβήτησης των επιχειρημάτων του συνομιλητή σου, είτε με τη «γλυκιά» μαιευτική μέθοδο των ερωταποκρίσεων και της επαγωγικής χρήσης παραδειγμάτων που λανσάρισε ο γιος του Σοφρωνίσκου και της Φαιναρέτης, είτε μέσω της απευθείας αντιπαράθεσης και της βαθύτερης μελέτης των αντιφάσεων πέρα από τα όρια της εμπειρίας, που εξέλιξε ο Ιμάνουελ Καντ και τελειοποίησε χρόνια (με την περίφημη «κατάλυση των αντιφάσεων» μέσα από την ακολουθία «Θέση» – «Αντίθεση» – «Σύνθεση») αργότερα ο Χέγκελ και οι μαθητές του, με κορυφαίο τον Μαρξ και τον διαλεκτικό υλισμό του.
Αυτό το σχήμα ευγενούς πνευματικής άμιλλας, που ακούγεται απλό, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε λογικά παρακλάδια άπειρης πολυπλοκότητας, είναι η βάση κάθε μοντέρνας επιστήμης, κάθε γνώσης, κάθε προόδου.
Και γι’ αυτό, όταν η επικοινωνία των ιδεών καταργείται με τη βία, το σκοτάδι του Μεσαίωνα βγαίνει από τα Τάρταρα και μας τυλίγει, σαν το πέπλο καπνού που έπνιξε τους επιβάτες του βομβαρδισμένου μετρό των Βρυξελλών.
Σβήστε για μια στιγμή τις αιματοβαμμένες τηλεοράσεις και σκεφτείτε πόσο αντιφατικά και γεμάτα κακοχωνεμένα στερεότυπα είναι τα επιχειρήματα των «αναλύσεων», που συνόδευσαν το τσουνάμι της φρίκης όλες αυτές τις ημέρες. Από τη μια μεριά, ο κυρίαρχος, αξιωματικός λόγος των απανταχού Πρετεντέρηδων και της τρομερής θεωρίας τού κατά Χάντινγκτον «πολέμου των πολιτισμών», που ξεχειλίζει σε κάθε αποστροφή τους: οι Βρυξέλλες είναι η καρδιά της Ευρώπης, και η Ευρώπη είναι η καρδιά του πολιτισμού της ελευθερίας, της δημοκρατίας, των ίσων δικαιωμάτων, η μήτρα των κοινωνιών της ανοχής.
Οι κακοί τζιχαντιστές μάς μισούν, μας φθονούν, θέλουν να μας γυρίσουν στον δικό τους Μεσαίωνα. Και ο μόνος τρόπος, δυστυχώς, για να απαντήσεις σε αυτή την απρόκλητη επίθεση των «σκοταδιστών» είναι να θυσιάσεις «προσωρινά» ένα μέρος αυτών των ελευθεριών, στο όνομα της «ασφάλειας».
Να εξαπολύσεις νέους πολέμους ενάντια σε πραγματικούς και υποθετικούς εχθρούς, να στήσεις ψηλότερους φράχτες και βαθύτερες τάφρους, να παρακολουθείς τα πάντα και τους πάντες.
Σε αυτό το απλουστευτικό όσο και αυτοκαταστροφικό σχήμα, μέσα από το οποίο γεννιούνται πάσης φύσεως φασισμοί, έρχονται να απαντήσουν οι αιώνιοι «αιρετικοί» της Αριστεράς, σαν και του λόγου μου.
Που επιμένουν, χωρίς φυσικά να έχουν στη διάθεσή τους τους γιγαντιαίους τηλεβόες των παγκοσμίων ΜΜΕ, πως οι βόμβες με τις ατσαλόβιδες που σκόρπισαν τον θάνατο είναι το νομοτελειακό «μπούμερανγκ», το… αυτεπίστροφο που λέμε και στα ελληνικά, για όλους τους περασμένους αιώνες του δυτικού ιμπεριαλισμού και της αποικιοκρατίας – η μοντέρνα εκδοχή τού «μάχαιραν έδωκες, μάχαιραν θα λάβεις».
Που λένε πως δεν γίνεται να ισοπεδώνεις και να διαμελίζεις συστηματικά ολόκληρα έθνη και κράτη και να επιβάλλεις τυραννίες, στο όνομα μάλιστα της δημοκρατίας και του ανθρωπισμού, να κλείνεις τις πόρτες στους πρόσφυγες και να διαγουμίζεις τον πλούτο των κατακτημένων λαών για να διατηρείς τεχνητά ψηλά το δικό σου βιωτικό επίπεδο, και μετά να περιμένεις ότι η βία δεν θα σου χτυπήσει την πόρτα.
Κι αυτό το αυταπόδεικτο επιχείρημα βέβαια, όπως όλα τα επιχειρήματα, είναι ανεπαρκές και μαχητό: δεν αρκεί από μόνο του για να εξηγήσει τις πιο δύσκολες πτυχές του θέματος – όπως, για παράδειγμα, τις ευθύνες των προσκυνημένων τοπικών ελίτ στους εμφυλίους που ανοίγουν τον δρόμο για τις ιμπεριαλιστικές «επεμβάσεις» και την αποικιοκρατία.
Δεν αρκεί για να εξηγήσει τον τρόπο που οι άτιμες οι «μεγάλες ιδέες», είτε θρησκευτικές είτε πολιτικές, ματοκυλάνε τον κόσμο από καταβολής του είδους με όπλο τις απόλυτες αλήθειες τους.
Ούτε το πώς μια ομάδα παιδιών γεννημένων στο Βέλγιο ή τη Βρετανία και μεγαλωμένων υποτίθεται με τα «ευρωπαϊκά» ιδανικά, μπορεί μια μέρα να ζωστεί το εκρηκτικό γιλέκο και να σκορπίσει τον θάνατο στην πόλη που τους μεγάλωσε.
Σε έναν «κανονικό», αληθινά πολιτισμένο κόσμο λογικής, και άρα διαλεκτικής, αντιμετώπισης της πραγματικότητας, θα μπορούσαν οι άνθρωποι να συζητήσουν τα υπέρ και τα κατά της κάθε άποψης, να κόψουν και να ράψουν και να συνθέσουν και στο τέλος να πάνε όλοι μαζί ένα βήμα μπροστά.
Πώς όμως να γίνει διάλογος με Καλάσνικοφ και βόμβες; Πώς να συζητήσεις, όταν οποιοσδήποτε τολμήσει να εκφέρει μια «αιρετική» άποψη και να αμφισβητήσει την «αθωότητα» της Δύσης, βαφτίζεται αμέσως «απολογητής της τρομοκρατίας» και δαιμονοποιείται ως «εσωτερικός εχθρός»;
