Οταν προ μηνός έγραψα το άρθρο «Η Ελλάδα σε στροφή» σε άλλη εφημερίδα (https://www.kathimerini.gr/society/563480896/i-ellada-se-strofi/), προσπάθησα να αποτυπώσω μια αναδυόμενη, σχεδόν υπαρξιακή μεταβολή στην ατμόσφαιρα της χώρας: μια στιγμή καμπής, όπου θεσμοί και πολίτες αρχίζουν –ίσως για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες– να κοιτάζουν κατάματα την αλήθεια, όσο δυσάρεστη κι αν είναι. Η υπόθεση του εγκλήματος στα Τέμπη δεν ήταν απλώς η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι· ήταν το σημείο μηδέν.
Σήμερα, αισθάνομαι την ακαδημαϊκή και πολιτική υποχρέωση να επανέλθω. Οχι για να αναθεωρήσω, αλλά για να προχωρήσω πιο πέρα. Διότι η ροή των νέων στοιχείων, η σοβαρότητα των αποκλίσεων και το μέγεθος της παραπλάνησης που αποκαλύπτονται καθημερινά δεν επιτρέπουν απλώς μια «στροφή». Επιβάλλουν ρήξη. Και αξιώνουν δράση.
Τα δεδομένα είναι πλέον αδιάσειστα. Πέρα από τις ήδη γνωστές ολιγωρίες, προκύπτει από την παράθεση στοιχείων από την αστυνομία και τεκμηρίωση επιστημόνων και ειδικών ότι υπήρξαν συντονισμένες, ενεργητικές πράξεις για παρεμπόδιση της δικαιοσύνης και εξαφάνιση αποδεικτικού υλικού. Φάκελοι με τον τίτλο «ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ» δημιουργήθηκαν και διαγράφηκαν εντός δύο ημερών από τη σύγκρουση. Αρχεία με οπτικό υλικό σβήστηκαν μαζικά λίγες ώρες πριν από την είσοδο της αστυνομίας ακόμα και για έτη πριν το συμβάν – μέχρι το 2017. Αλλο οπτικό υλικό αλλοιώθηκε ή εξαφανίστηκε. Καταθέσεις που δόθηκαν αποδεικνύονται αντιφατικές, ανακριβείς, αναληθείς. Τίποτα από αυτά δεν συνιστά «τεχνικό λάθος». Ολα δείχνουν πρόθεση και σχέδιο.
Καμία παραίτηση, καμία δίωξη μέχρι στιγμής γι’ αυτά. Δεν πρόκειται για διοικητική ανεπάρκεια. Πρόκειται για ηθική, θεσμική και νομική αποσάθρωση. Και αυτή η αποσάθρωση δεν αφορά μόνο το χθες. Απειλεί το αύριο.
Ως καθηγητής, ως ερευνητής, αλλά πρωτίστως ως πολίτης δεν μπορώ να σιωπήσω μπροστά σε τέτοιου μεγέθους θεσμικό εκτροχιασμό. Οσοι γνωρίζουν πρέπει να μιλήσουν. Οσοι κατέχουν αξιώματα πρέπει να λογοδοτήσουν. Οσοι κατανοούν τι πραγματικά διακυβεύεται οφείλουν να κινητοποιηθούν.
Αυτή τη στιγμή, το διακύβευμα δεν είναι μόνο η απόδοση ευθυνών για ένα τραγικό σιδηροδρομικό δυστύχημα. Είναι η ίδια η υπόσταση του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας στην Ελλάδα. Είναι η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς. Είναι η δυνατότητα μιας κοινωνίας να θεραπεύσει τις πληγές της χωρίς να βουλιάξει στη λήθη ή στη συνενοχή.
Η στροφή έχει ήδη αρχίσει – και είναι πράγματι ιστορικής σημασίας. Ομως από μόνη της δεν αρκεί. Ή θα μετατραπεί σε ρήξη με την ατιμωρησία, ή θα καταγραφεί ως ακόμα μια θλιβερή απόπειρα αυτοεξαπάτησης. Το επόμενο βήμα δεν είναι ευθύνη μόνο των εισαγγελικών αρχών ή των θεσμικών παραγόντων. Είναι συλλογικό. Η απαίτηση για αλήθεια, λογοδοσία και ουσιαστική μεταρρύθμιση πρέπει να ακουστεί από παντού: από τα πανεπιστήμια, από επιστημονικές ενώσεις, από τα μέσα ενημέρωσης, από τα συνδικάτα, από τις αίθουσες δικαστηρίων, από διεθνείς οργανισμούς, από τις οικογένειες των θυμάτων, από κάθε ενεργό πολίτη.
Ας μην επιτρέψουμε να σβήσει η ιστορική στιγμή που ζούμε. Η σιωπή αυτή τη φορά δεν θα είναι ουδετερότητα. Θα είναι συνέργεια.
*Καθηγητής εγκληματολογίας και ποινικής δικαιοσύνης, Northeastern University, Βοστόνη
