Επιχείρημα βαρετό, επαναλαμβανόμενο και ψευδές

«Ο κόφτης δαπανών στο νέο Σύμφωνο Σταθερότητας δεν επιτρέπει άλλες δαπάνες». Αυτό απαντά η κυβέρνηση της Ν.Δ. κάθε φορά που καταθέτουμε προτάσεις για να στηριχτούν νοικοκυριά, εργαζόμενοι, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Δυστυχώς, αμήχανες και αντιφατικές απαντήσεις ακούμε και από στελέχη της αντιπολίτευσης.

Ας μιλήσουμε, λοιπόν, συγκεκριμένα. Απάντηση στο «πού θα βρεθούν ο “χώρος” και τα χρήματα» υπάρχει. Και περιγράφεται ξεκάθαρα στον Κανονισμό (Ε.Ε.) 1263/2024. Είναι κάτι που έχει επιβεβαιώσει σε παλιότερες συζητήσεις μας στη Βουλή και το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης.

Οποιος ισχυρίζεται ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες απλώς απαγορεύουν δαπάνες πέρα από συγκεκριμένο ανελαστικό και απόλυτο όριο, ψεύδεται. Αν αυτό ίσχυε, θα ήταν παραλογισμός και το τέλος της πολιτικής πρωτοβουλίας στην οικονομική πολιτική.

Οποιος ισχυρίζεται ότι οι χώρες δεν μπορούν να επιστρέφουν στην κοινωνία πλεονάσματα που πετυχαίνουν και είναι πάνω από τους συμφωνημένους στόχους, ψεύδεται επίσης.

Ο δημοσιονομικός κανόνας έχει δύο ελαστικά σημεία.

Σημείο πρώτο: Τα υπερπλεονάσματα μπορούν να επιστρέψουν με μέτρα άπαξ. Δηλαδή μέτρα που δεν επαναλαμβάνονται τα επόμενα έτη.

Η Ισπανία αξιοποίησε τις «one off» δαπάνες στο 0,9% του ΑΕΠ της και η Ολλανδία στο 0,7%. Η χώρα μας, που το 2025 κατέγραψε πρωτογενές υπερπλεόνασμα άνω των 6 δισ. ευρώ, το μεγαλύτερο στην ιστορία της, θα μπορούσε να λάβει -με βάση το παράδειγμα της Ισπανίας- μέτρα στο 1% του ΑΕΠ ή περί τα 2,5 δισ. ευρώ.

Σημείο δεύτερο: Αν θέλει μια χώρα να αυξήσει δαπάνες πέρα από τα υπερπλεονάσματα, μπορεί να το κάνει. Μόνο που, σε αυτήν την περίπτωση, θα πρέπει να βρει ισοδύναμα φορολογικά έσοδα ή όπως ορίζονται στον δημοσιονομικό κανόνα «μέτρα διακριτικής ευχέρειας».

Ο μαθηματικός τύπος του δημοσιονομικού κανόνα, όσο κι αν φαίνεται περίπλοκος, έχει μια απλή λογική. Οι χώρες δεν υποχρεούνται μόνο να έχουν συγκεκριμένους δημοσιονομικούς στόχους, αλλά θα πρέπει και να φροντίζουν ώστε οι μόνιμες δαπάνες να μη χρηματοδοτούνται από πρόσκαιρα έσοδα.

Αρα μια κυβέρνηση μπορεί να διορθώνει την πολιτική της για να μην παράγει πλεονάσματα πέραν του συμφωνηθέντος ύψους. Και αν θέλει να αυξήσει κι άλλο τις δαπάνες, πρέπει να θεσπίσει και να προχωρήσει σε ισοδύναμες παρεμβάσεις, όπως θα μπορούσε να είναι η φορολόγηση των υπερκερδών που θα δώσει περιθώριο και χώρο για κοινωνικές δαπάνες και φοροελαφρύνσεις.

Η Γαλλία, το Βέλγιο και η Ιρλανδία δημιούργησαν, με αυτόν τον τρόπο, πρόσθετο χώρο 0,5% του ΑΕΠ τους και η Σλοβακία 0,7%.

Ας δούμε πώς μπορεί να εφαρμοστεί στην Ελλάδα. Οι τράπεζες καταγράφουν ιστορικά κέρδη. Τα διυλιστήρια και τα ολιγοπώλια της ενέργειας αποκόμισαν τεράστια οφέλη μέσα στην ενεργειακή κρίση. Αν η κυβέρνηση της Ν.Δ. επέλεγε να φορολογήσει αυτά τα υπερκέρδη για μια τριετία και να εισπράξει 2 δισ. ευρώ, θα μπορούσε να διαθέσει περίπου 2 δισ. ευρώ για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Αυτό το επιτρέπει το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η κυβέρνηση επιλέγει να μην το κάνει.

Το ίδιο ισχύει και με τη φορολόγηση των μερισμάτων. Σήμερα, περίπου 1.500 φορολογούμενοι με εισοδήματα άνω των 900.000 ευρώ δηλώνουν μερίσματα ύψους 3,8 δισ. ευρώ και φορολογούνται με συντελεστή μόλις 5%, έναν συντελεστή πολύ χαμηλότερο από την πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών. Καταβάλλουν, δηλαδή, φόρο περίπου 190 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, ακόμα 11.000 φορολογούμενοι με εισοδήματα από μερίσματα από 200.000 έως 800.000 ευρώ απολαμβάνουν αντίστοιχα προνόμια.

Η πρόταση νόμου του ΣΥΡΙΖΑ για την αναμόρφωση του φορολογικού συστήματος, που καταθέσαμε πριν από δύο χρόνια και μειώνει δραστικά τον φόρο εισοδήματος για το 90% των φορολογουμένων, είναι σαφής: Τα μερίσματα να ενταχθούν στην ίδια φορολογική κλίμακα που ισχύει για όλα τα εισοδήματα. Οι χαμηλοί και μεσαίοι μερισματούχοι θα ελαφρυνθούν ή δεν θα πληρώνουν καθόλου φόρο. Εκείνοι που θα κληθούν να συνεισφέρουν περισσότερο είναι μια πολύ μικρή ομάδα πολύ εύπορων συμπολιτών μας που σήμερα απολαμβάνει προνομιακή μεταχείριση.

Η κυβέρνηση της Ν.Δ. επιλέγει να μην αξιοποιήσει τις δυνατότητες.

Εχει το δικαίωμα να το κάνει; Το έχει.

Δεν έχει το δικαίωμα, όμως, να ψεύδεται, λέγοντας ότι δεν την αφήνει το δημοσιονομικό σύμφωνο να στηρίξει την κοινωνία.

*Bουλευτής Β3 Νότιου Τομέα Αθηνών του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία