COP30: παρατεταμένο αδιέξοδο για το κλίμα

Μετά από έντονες διαμάχες, η σύνοδος κορυφής του ΟΗΕ για το κλίμα COP30, στην Μπελέμ της Βραζιλίας, έληξε με μια μέτρια συμφωνία που δεν περιέχει καμία άμεση αναφορά στα ορυκτά καύσιμα, δηλαδή τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, στην καύση των οποίων αποδίδεται η υπερθέρμανση του πλανήτη.

Ετσι, οι περίπου 200 χώρες που συνήλθαν στη βραζιλιάνικη Αμαζονία στο πλαίσιο της COP30, κατέληξαν σε έναν χαμηλών φιλοδοξιών συμβιβασμό για την κλιματική δράση, κάτι που θα μπορούσε να θεωρηθεί προβλέψιμο σε μια χρονιά σημαδεμένη από γεωπολιτικές αντιπαλότητες. Καθ’ όλη τη διάρκεια των τεταμένων συνομιλιών για το κλίμα, οι παρατηρητές της συνόδου είκαζαν ότι στο αποτέλεσμα της COP30 θα περιλαμβανόταν κείμενο είτε για τη «σταδιακή απομάκρυνση» από τα ορυκτά καύσιμα, είτε για τη «σταδιακή μείωση».

Χρηματοδότηση

Ωστόσο, περισσότερες από 80 χώρες της Ευρώπης, της Λατινικής Αμερικής και των νησιωτικών κρατών απέσυραν τις απαιτήσεις τους για ένα σχέδιο σταδιακής κατάργησης των ορυκτών καυσίμων, μετά από έντονες διαπραγματεύσεις με σχεδόν ισάριθμες πετρελαιοπαραγωγούς χώρες και αναδυόμενες οικονομίες. Από την πλευρά τους, οι χώρες παραγωγής πετρελαίου υποστήριξαν ότι θα πρέπει να τους επιτραπεί να χρησιμοποιούν τους πόρους των ορυκτών καυσίμων τους για να αναπτύξουν τις οικονομίες τους.

Και παρά την επιθυμία της για μια πιο φιλόδοξη συμφωνία για τα ορυκτά καύσιμα, η Βραζιλία επικρίθηκε για τα δικά της σχέδια για γεωτρήσεις πετρελαίου στις εκβολές του Αμαζονίου. Αλλωστε, ο πρόεδρος Λούλα έχει επανειλημμένα υπερασπιστεί την ανάπτυξη ορυκτών καυσίμων, υποστηρίζοντας ότι τα έσοδα από το πετρέλαιο μπορούν να βοηθήσουν στη χρηματοδότηση της μετάβασης σε καθαρότερη ενέργεια στη Βραζιλία. Τελικά, το κείμενο της απόφασης χαιρετίζει τη συμφωνία του Παρισιού και την κλιματική συνεργασία, αλλά δεν καλεί σε επιτάχυνση της δράσης, παρά σε εθελοντική βάση, και δεν κάνει αναφορά στην απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα.

Η COP30 προτρέπει για τον τριπλασιασμό της χρηματοδότησης για την κλιματική προσαρμογή των αναπτυσσόμενων χωρών έως το 2035, σε σχέση με τον στόχο των 40 δισ. δολαρίων ετησίως για το 2025. Η βοήθεια αυτή χρηματοδοτεί έργα όπως την ανύψωση οδικών υποδομών, την ενίσχυση κτιρίων απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα και την προετοιμασία του αγροτικού τομέα για τις ξηρασίες.

Ωστόσο, οι αναπτυγμένες χώρες δεν δεσμεύθηκαν να αυξήσουν το συνολικό ποσό της κλιματικής χρηματοδότησης, το οποίο υπολογίζεται να φθάσει τα 300 δισ. δολάρια ετησίως έως το 2035.

Ετσι, οποιαδήποτε πρόσθετη ενίσχυση για προσαρμογή θα πρέπει να εξασφαλιστεί μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Τα υπόλοιπα κονδύλια θα δίνονται σε μορφή δανείων για δράσεις μείωσης εκπομπών αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, κάτι που έχει επικριθεί ως κερδοσκοπία, καθώς πρόκειται για έντοκα δάνεια, γεγονός που εντείνει τη δεινή οικονομική κατάσταση των χωρών στις οποίες παρέχονται («Κερδοσκοπία και με το κλίμα», «Εφ.Συν.», 13/10/25).

«Οδικοί χάρτες»

Αξίζει να σημειωθεί ότι αν και η Ευρώπη παρουσιάζεται συχνά ως ηγέτης στη δράση για το κλίμα, στην παρούσα σύνοδο επικρίθηκε έντονα για την καθυστέρησή της στις υποσχέσεις για χρηματοδότηση της κλιματικής αλλαγής προς τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Οι συγκρούσεις στη Γάζα, στην Ουκρανία, στο Σουδάν και αλλού επισκίασαν τη διάσκεψη, μετατοπίζοντας τις προτεραιότητες για τους κυβερνητικούς πόρους και την κάλυψη των μέσων ενημέρωσης. Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί δήλωσαν ότι οι προϋπολογισμοί τους έχουν μετατοπιστεί προς τον επανεξοπλισμό, σε απάντηση στην αυξανόμενη απειλή που θέτει η Ρωσία. Ως αποτέλεσμα, έχουν μειώσει την αναπτυξιακή βοήθεια στο εξωτερικό και η κατανομή κεφαλαίων για τη χρηματοδότηση του κλίματος γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Η σημασία της προστασίας των τροπικών δασών μόλις που αναφέρθηκε, παρ’ όλο που αυτή ήταν η πρώτη σύνοδος κορυφής για το κλίμα που έγινε στον Αμαζόνιο. Η Βραζιλία ξεκίνησε τις συνομιλίες με ένα νέο ταμείο, το Tropical Forests Forever Facility, το οποίο θα χρηματοδοτούσε τις χώρες για την προστασία των τροπικών δασών.

Μέχρι το τέλος της συνάντησης, συγκέντρωσε τουλάχιστον 6,5 δισεκατομμύρια δολάρια από κυβερνήσεις –το Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχει ακόμη συνεισφέρει. Πάνω από 90 χώρες υποστήριξαν μια έκκληση για ένα παγκόσμιο σχέδιο δράσης για την αποψίλωση των δασών ή έναν «οδικό χάρτη». Αλλά αυτός ο αριθμός δεν ικανοποιεί την ανάγκη για παγκόσμια συλλογική δράση.

Τα διεθνή κανάλια

Τελικά, ο πρόεδρος της COP30, Αντρέ Κορέα ντο Λάγκο, δήλωσε το Σάββατο ότι η προεδρία θα δημοσιεύσει ένα παράλληλο κείμενο για τα ορυκτά καύσιμα, καθώς και για την προστασία των δασών -αντί να τα προσθέσει στην επίσημη συμφωνία- εφόσον δεν υπήρξε συναίνεση γι’ αυτά τα ζητήματα στις παγκόσμιες συνομιλίες για το κλίμα.

Είναι αξιοσημείωτο ότι κανένα από τα τέσσερα μεγάλα αμερικανικά ειδησεογραφικά δίκτυα δεν έστειλε ομάδα του στην Μπελέμ, ενώ, αν και ήταν παρόντες δημοσιογράφοι από βρετανικά και ευρωπαϊκά ραδιοτηλεοπτικά δίκτυα, πολλοί από αυτούς ανέφεραν ότι ήταν δύσκολο να βρουν χώρο στα ειδησεογραφικά προγράμματα για τις ανταποκρίσεις τους σχετικά με τις εργασίες της συνόδου.

Η COP της επόμενης χρονιάς θα πραγματοποιηθεί στην Τουρκία, αν και τη διεξαγωγή της διεκδικούσε και η Αυστραλία. Τελικά, οι δύο χώρες συμφώνησαν ότι η Τουρκία θα φιλοξενήσει τη διάσκεψη το 2026, ενώ η Αυστραλία θα ηγηθεί της διαδικασίας διαπραγμάτευσης. Μια ομάδα 18 νησιωτικών κρατών του Ειρηνικού, πολλά εκ των οποίων κινδυνεύουν από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους γι’ αυτήν την εξέλιξη.