Κερδοσκοπία και με το κλίμα

Νέα έρευνα της Oxfam, της συνομοσπονδίας οργανισμών που αγωνίζεται για την εξάλειψη της φτώχειας και της αδικίας, και του Κέντρου Κλιματικής Δικαιοσύνης CARE διαπιστώνει ότι σχεδόν τα δύο τρίτα της χρηματοδότησης για το κλίμα προς τις αναπτυσσόμενες χώρες έγινε με τη μορφή δανείων. Το αποτέλεσμα είναι ότι τελικά οι χώρες του Παγκόσμιου Νότου πληρώνουν πλέον περισσότερα στις πλούσιες χώρες για δάνεια χρηματοδότησης για το κλίμα απ’ όση συνολικά λαμβάνουν. Για την ακρίβεια, για κάθε 5 δολάρια που λαμβάνουν, επιστρέφουν 7 δολάρια, όταν το 65% της χρηματοδότησης παρέχεται με τη μορφή δανείων.

Αυτή η μορφή κερδοσκοπίας για την αντιμετώπιση της κρίσης από τις πλούσιες χώρες επιδεινώνει τις δανειακές επιβαρύνσεις και εμποδίζει τη δράση για το κλίμα. Επιδεινώνοντας αυτήν την αποτυχία, οι βαθιές περικοπές στην ξένη βοήθεια απειλούν να μειώσουν περαιτέρω τη χρηματοδότηση για το κλίμα, προδίδοντας τις φτωχότερες κοινότητες του κόσμου οι οποίες αντιμετωπίζουν το κύριο βάρος των κλιμακούμενων κλιματικών καταστροφών.

Τυπικά επιτόκια

Οπως προκύπτει από τα βασικά ευρήματα της έκθεσης, οι πλούσιες χώρες ισχυρίζονται ότι έχουν κινητοποιήσει 116 δισεκατομμύρια δολάρια σε χρηματοδότηση για το κλίμα το 2022, αλλά η πραγματική αξία είναι μόνο περίπου 28 έως 35 δισεκατομμύρια δολάρια, λιγότερο από το ένα τρίτο του δεσμευμένου ποσού.

Σχεδόν τα δύο τρίτα της χρηματοδότησης για το κλίμα χορηγήθηκαν ως δάνεια, συχνά με τυπικά επιτόκια. Ως αποτέλεσμα, η χρηματοδότηση για το κλίμα προσθέτει κάθε χρόνο περισσότερο στο χρέος των αναπτυσσόμενων χωρών, το οποίο ανέρχεται πλέον σε 3,3 τρισεκατομμύρια δολάρια. Χώρες όπως η Γαλλία, η Ιαπωνία και η Ιταλία είναι μεταξύ των χειρότερων ενόχων.

Οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες έλαβαν μόνο το 19,5% και οι αναπτυσσόμενες χώρες των μικρών νησιών το 2,9% της συνολικής δημόσιας χρηματοδότησης για το κλίμα κατά την περίοδο 2021-2022, και το ήμισυ αυτού ήταν με τη μορφή δανείων που πρέπει να αποπληρώσουν.

Οι ανεπτυγμένες χώρες επωφελούνται από αυτά τα δάνεια, με τις αποπληρωμές να ξεπερνούν τις εκταμιεύσεις. Το 2022, οι αναπτυσσόμενες χώρες έλαβαν 62 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ σε δάνεια για το κλίμα. Η έκθεση εκτιμά ότι αυτά τα δάνεια θα οδηγήσουν σε αποπληρωμές έως και 88 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με αποτέλεσμα ένα κέρδος 42% για τους πιστωτές. Μόνο το 3% της χρηματοδότησης στοχεύει ειδικά στην ενίσχυση της ισότητας των φύλων, παρά το γεγονός ότι η κλιματική κρίση επηρεάζει δυσανάλογα τις γυναίκες και τα κορίτσια, αναφέρεται στην έκθεση. «Οι πλούσιες χώρες αντιμετωπίζουν την κλιματική κρίση ως επιχειρηματική ευκαιρία, όχι ως ηθική υποχρέωση», δήλωσε η Ναφτόκε Ντάμπι, επικεφαλής πολιτικής για το κλίμα της Oxfam. «Δανείζουν χρήματα στους ίδιους ανθρώπους που έχουν ιστορικά βλάψει, παγιδεύοντας τα ευάλωτα έθνη σε έναν κύκλο χρέους. Αυτή είναι μια μορφή κερδοσκοπίας από την κρίση».

Αυτή η αποτυχία συμβαίνει καθώς οι πλούσιες χώρες πραγματοποιούν τις πιο άγριες περικοπές στην εξωτερική βοήθεια από τη δεκαετία του 1960. Τα στοιχεία του ΟΟΣΑ δείχνουν μείωση 9% το 2024, με τις προβλέψεις για το 2025 να σηματοδοτούν περαιτέρω μείωση 9-17%. Καθώς οι επιπτώσεις των κλιματικών καταστροφών που οφείλονται στα ορυκτά καύσιμα εντείνονται -εκτοπίζοντας εκατομμύρια ανθρώπους στο Κέρας της Αφρικής, χτυπώντας 13 εκατομμύρια ακόμη στις Φιλιππίνες και πλημμυρίζοντας 600.000 ανθρώπους στη Βραζιλία μόνο το 2024- οι κοινότητες σε χώρες χαμηλού εισοδήματος μένουν με λιγότερους πόρους για να προσαρμοστούν στο ταχέως μεταβαλλόμενο κλίμα.

«Οι πλούσιες χώρες αποτυγχάνουν στη χρηματοδότηση για το κλίμα και δεν έχουν τίποτα, όπως ένα σχέδιο, για να ανταποκριθούν στις δεσμεύσεις τους για αύξηση της υποστήριξης. Στην πραγματικότητα, πολλές πλούσιες χώρες καταστρέφουν τη βοήθεια, αφήνοντας τους φτωχότερους να πληρώσουν το τίμημα, μερικές φορές με τη ζωή τους», δήλωσε ο Τζον Νόρμπο, ανώτερος σύμβουλος για το κλίμα στην CARE Δανίας. «Η COP30 πρέπει να αποδώσει δικαιοσύνη, όχι ακόμα έναν γύρο κενών υποσχέσεων». Η χρηματοδότηση για την προσαρμογή είναι επίσης εξαιρετικά υποχρηματοδοτούμενη, λαμβάνοντας μόνο το 33% αυτής, καθώς οι επενδυτές προτιμούν έργα μετριασμού με πιο άμεσες οικονομικές αποδόσεις.

Ζητούν σχέδιο

Εν όψει της 30ής Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP30), η Oxfam και το CARE καλούν τις πλούσιες χώρες να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους για χρηματοδότηση για το κλίμα. Να παράσχουν το πλήρες ποσό των 600 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ για την περίοδο 2020-2025 και να περιγράψουν με σαφήνεια πώς σχεδιάζουν να αυξήσουν τα συμφωνηθέντα 300 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ετησίως και να ηγηθούν του οδικού χάρτη ύψους 1,3 τρισεκατομμυρίου δολαρίων. Και ακόμη, να σταματήσουν την κερδοσκοπία από την κρίση. Να αυξήσουν δραστικά το μερίδιο των επιχορηγήσεων και της χρηματοδότησης με ιδιαίτερα ευνοϊκούς όρους για να αποτρέψουν την περαιτέρω χρέωση των πιο ευάλωτων στην κλιματική αλλαγή κοινοτήτων του κόσμου. Επιπλέον, να δεσμευτούν για τουλάχιστον τριπλασιασμό της χρηματοδότησης για την προσαρμογή έως το 2030.

Τέλος, απαιτούν τη συγκέντρωση κεφαλαίων μέσω της φορολόγησης των υπερπλούσιων, τα οποία μόνο στις χώρες του ΟΟΣΑ μπορούν να φτάσουν το 1,2 τρισ. ετησίως, αλλά και των πλεοναζόντων κερδών των εταιρειών ορυκτών καυσίμων παγκοσμίως, τα οποία θα μπορούσαν να φτάσουν τα 400 δισεκατομμύρια ετησίως.