Είναι εύκολο να σκεφτεί κανείς την ανακύκλωση ως λύση, αλλά σε ό,τι αφορά τα πλαστικά η συντριπτική πλειονότητα των αποβλήτων τους καταλήγει τώρα σε χώρους υγειονομικής ταφής ή ακόμα χειρότερα.
Μια μεγάλη ποσότητα πλαστικών αποβλήτων μεταφέρεται στο εξωτερικό. Σε μια πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Journal of the Royal Statistical Society, Series C, οι ερευνητές ανέλυσαν τι συμβαίνει όταν τα πλαστικά απόβλητα μεταφέρονται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπου η υπαίθρια καύση είναι ένας συνηθισμένος τρόπος αντιμετώπισης των πλεοναζόντων πλαστικών αποβλήτων. Το βασικό αποτέλεσμα είναι οι έντονες αυξήσεις στην τοξική ατμοσφαιρική ρύπανση.
Μεταξύ 40% και 65% του συνόλου των αστικών στερεών αποβλήτων καίγεται υπαίθρια σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος κυρίως ως αποτέλεσμα του ότι 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο δεν έχουν συστήματα συλλογής αστικών στερεών αποβλήτων. Η υπαίθρια καύση συμβαίνει τόσο εκούσια όσο και ακούσια, η τελευταία όταν οι ανοιχτοί χώροι απόρριψης οργανικών αποβλήτων καίγονται «αυθόρμητα» λόγω της θερμότητας που παράγεται καθώς τα απόβλητα αποσυντίθενται.
Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία
Όταν καίγονται πλαστικά, απελευθερώνονται ιδιαίτερα τοξικοί ατμοσφαιρικοί ρύποι. Τα λεπτά σωματίδια μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στο ανθρώπινο σώμα μαζί με αέρια που περιλαμβάνουν μονοξείδιο του άνθρακα, αέριο στυρένιο και υδροκυάνιο. Απελευθερώνουν επίσης επίμονους οργανικούς ρύπους όπως πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες και διοξίνες. Αυτά τα σωματίδια και τα αέρια έχουν συνδεθεί με κινδύνους για την υγεία, που κυμαίνονται από αναπνευστικές και καρδιαγγειακές παθήσεις έως καρκίνους, αναπαραγωγικές και νευρολογικές διαταραχές.
Η τέφρα από την ανοιχτή καύση μπορεί επίσης να μολύνει το έδαφος και τα υπόγεια ύδατα με επίμονους οργανικούς ρύπους, βαρέα μέταλλα και άλλες τοξικές ουσίες, δημιουργώντας περισσότερες πιθανότητες για τους ανθρώπους να εκτεθούν σε αυτά μέσω της τροφής και του νερού.
Μεγάλες ποσότητες πλαστικών αποβλήτων μεταφέρονται σε όλο τον κόσμο, μερικές για ανακύκλωση και πολλές για απλή απόρριψη σε χώρους υγειονομικής ταφής ή για αποτέφρωση. Το 2024 αναφέρθηκαν 9,34 εκατομμύρια μετρικοί τόνοι εισαγωγών πλαστικών αποβλήτων σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη. Το 2018 η Κίνα σταμάτησε να εισάγει πλαστικά απόβλητα, με αποτέλεσμα η συνολική ποσότητα πλαστικών αποβλήτων που διακινούνται μεταξύ χωρών -τουλάχιστον μέσω επίσημων καναλιών- να μειωθεί δραματικά. Μεταξύ 1992 και 2016 οι εισαγωγές πλαστικών αποβλήτων της Κίνας αποτελούσαν το 45% των παγκόσμιων εισαγωγών.
Πού κατευθύνονται τα απόβλητα
Το 2018 η ροή μετακινήθηκε σε άλλες χώρες, κυρίως στη Νοτιοανατολική Ασία, αλλά και σε άλλες τοποθεσίες συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας. Την ίδια χρονιά η Ινδονησία έγινε καθαρός εισαγωγέας πλαστικών αποβλήτων. Η πλειονότητα αυτών των αποβλήτων προήλθε από τη δυτική Ευρώπη, την Αυστραλία και τη Βόρεια Αμερική.
Από το 2020 το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ και η κυβέρνηση της Ινδονησίας εκτίμησαν ότι το 48% των πλαστικών αποβλήτων της Ινδονησίας καίγεται υπαίθρια. Η ατμοσφαιρική ρύπανση από σωματίδια αυξήθηκε κατά μέσο όρο 3,3% στις τοποθεσίες μεγάλων υπαίθριων χώρων απόρριψης αποβλήτων στην Ινδονησία μετά την απαγόρευση της Κίνας το 2018, σε σχέση με την περίοδο 2012-2017, με αυξήσεις έως και 1,68 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο.
Με βάση τις εκτιμήσεις κινδύνου από μια παγκόσμια μελέτη για τη θνησιμότητα που σχετίζεται με τη μακροχρόνια έκθεση σε λεπτά σωματίδια εξωτερικού χώρου, αυτό αντιστοιχεί σε αύξηση περίπου 1,5%, 1,9% και 3,5% του κινδύνου θνησιμότητας από χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, καρκίνο του πνεύμονα και λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος αντίστοιχα.
Αλλά το 2021 η Ινδονησία περιόρισε την εισαγωγή μη επικίνδυνων αποβλήτων σε 15 συγκεκριμένα λιμάνια και το 2025 απαγόρευσε εντελώς την εισαγωγή πλαστικών αποβλήτων. Στα μέσα του 2025 η Μαλαισία ακολούθησε το παράδειγμα της Ινδονησίας, επιτρέποντας την εισαγωγή πλαστικών αποβλήτων μόνο από χώρες που έχουν επικυρώσει τη Σύμβαση της Βασιλείας για τον Ελεγχο των Διασυνοριακών Μεταφορών Επικίνδυνων Αποβλήτων και της Απόρριψής τους – μια συνθήκη που οι ΗΠΑ δεν έχουν επικυρώσει ποτέ.
Εν τω μεταξύ οι διαπραγματεύσεις για μια διεθνή, νομικά δεσμευτική συνθήκη για τα πλαστικά απόβλητα, που ξεκίνησαν το 2022, έχουν βαλτώσει. Στα μέσα του 2024 η Ευρωπαϊκή Ενωση ψήφισε έναν νέο κανονισμό για τις μεταφορές αποβλήτων απαγορεύοντας την εξαγωγή πλαστικών αποβλήτων σε χώρες εκτός της ομάδας των πλούσιων χωρών στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης από τον Νοέμβριο του 2026 έως τουλάχιστον τον Μάιο του 2029.
Και από το 2021 μόνο το 5 έως 6% των εγχώριων πλαστικών αποβλήτων των ΗΠΑ ανακυκλωνόταν. Τώρα είναι ακόμα πιο δύσκολο να εξαχθούν πλαστικά απόβλητα σε άλλες χώρες που θα μπορούσαν να τα «ανακυκλώσουν».
Τελικά, απ’ ό,τι διαφαίνεται, μόνο η μείωση της χρήσης πλαστικού σε συνδυασμό με την αύξηση της ανακύκλωσης θα μπορούσαν να επιλύσουν το πρόβλημα.
*Με πληροφορίες από τον ιστότοπο Conversation
