Ακραία ζέστη: Ο σιωπηλός δολοφόνος -Το θανατηφόρο κοκτέιλ υψηλών θερμοκρασιών και υγρασίας

Σε αντίθεση με την ορατή καταστροφή από τυφώνες, πλημμύρες και ανεμοστρόβιλους, η ακραία ζέστη δεν αφήνει ίχνη, καθιστώντας τη μια σιωπηλή θανατηφόρα απειλή, πιο θανατηφόρα από όλα αυτά τα ακραία καιρικά φαινόμενα μαζί.

Χώρες όπου η ζέστη δεν ήταν ποτέ πρόβλημα αντιμετωπίζουν ξαφνικά αυξανόμενες ασθένειες και θύματα, καθώς οι άνθρωποι συχνά υποτιμούν τους κινδύνους. Τα δύο ασυνήθιστα πρώιμα κύματα καύσωνα που καίνε την Ευρώπη αποτελούν ένα ενδεικτικό παράδειγμα.

Κάθε χρόνο από το 2000 έως το 2019, περίπου 489.000 άνθρωποι πέθαναν από ακραία ζέστη σε όλο τον κόσμο. Το 45% αυτών των θυμάτων ήταν στην Ασία, την περιοχή που έχει πληγεί περισσότερο από καιρικές και κλιματικές καταστροφές στον κόσμο. Το 36% ήταν στην Ευρώπη, την ήπειρο με την ταχύτερη άνοδο της θερμοκρασίας στον κόσμο. Εδώ, η θνησιμότητα που σχετίζεται με τη ζέστη έχει αυξηθεί κατά περίπου 30% τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Αυτές οι εκτιμήσεις είναι συχνά πολύ υψηλότερες από τα επίσημα στοιχεία. Αυτό συμβαίνει επειδή η ακριβής παρακολούθηση των θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη είναι δύσκολη και πολλές χώρες εξακολουθούν να μην τηρούν σωστά αρχεία. Αναμενόμενα, η ζέστη συχνά αναφέρεται ως «σιωπηλός δολοφόνος» και έγινε ραγδαία το πιο θανατηφόρο ακραίο καιρικό φαινόμενο σε πολλά μέρη του κόσμου.

Θανατηφόρο κοκτέιλ

Για τους ανθρώπους που ζουν σε μέρη όπως το Χονγκ Κονγκ και η Σιγκαπούρη, οι υψηλές θερμοκρασίες και η υψηλή υγρασία δεν είναι κάτι καινούργιο. Και οι δύο περιοχές βλέπουν θερμοκρασίες πάνω από 30 βαθμούς Κελσίου για το μεγαλύτερο μέρος του έτους, οι οποίες γίνονται ακόμη υψηλότερες όταν συνδυάζονται με υγρασία. Κι όμως, και εδώ οι ασθένειες που σχετίζονται με τη ζέστη αυξάνονται. Μια πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη του Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ διαπίστωσε ότι τα συνολικά 18 κύματα καύσωνα στην πόλη μεταξύ 2014 και 2023 μπορεί να συνέβαλαν σε 1.677 επιπλέον θανάτους.

Από το 2022, το Χονγκ Κονγκ είχε ήδη θερμανθεί κατά 1,7 βαθμό Κελσίου σε σύγκριση με την προβιομηχανική εποχή, σύμφωνα με το Berkley Earth. Το 2025 ήταν το έκτο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί στην πόλη, ενώ ο περασμένος χειμώνας ήταν ο θερμότερος που έχει καταγραφεί ποτέ. Οι ίδιες τάσεις παρατηρούνται στα περισσότερα μέρη του κόσμου.

Εφιάλτης η νυχτερινή ζέστη

Οι άνθρωποι που ζουν σε αστικές περιοχές, οι οποίες συχνά δεν έχουν δροσερό περιβάλλον ή φυσική σκίαση, είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι. Αλλά σε έναν κόσμο που θερμαίνεται ραγδαία, αναδύεται ένα άλλο ζήτημα: η νυχτερινή ζέστη. Οι υψηλές νυχτερινές θερμοκρασίες είναι επιζήμιες για την ανθρώπινη υγεία, καθώς εμποδίζουν το σώμα να ανακάμψει από τη ζέστη της ημέρας. Αυτό όχι μόνο διαταράσσει τον ύπνο, κάτι που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη σωματική και ψυχική υγεία, τη γνωστική λειτουργία και το προσδόκιμο ζωής, αλλά αυξάνει επίσης τον κίνδυνο ασθενειών και θνησιμότητας.

Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ, τα 18 κύματα καύσωνα στην πόλη μεταξύ 2014 και 2023 μπορεί να συνέβαλαν σε 1.677 επιπλέον θανάτους

Μια μελέτη του 2020 από το Κινεζικό Πανεπιστήμιο του Χονγκ Κονγκ διαπίστωσε ότι πέντε συνεχόμενες «ζεστές νύχτες», που ορίζονται ως όταν οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν πάνω από 28 βαθμούς, θα αύξαναν τον κίνδυνο θανάτου κατά 6,66%.

Μεταξύ 2014 και 2023, 2,4 δισεκατομμύρια άνθρωποι βίωσαν κατά μέσο όρο τουλάχιστον δύο επιπλέον εβδομάδες ετησίως με νυχτερινές θερμοκρασίες που ξεπέρασαν τους 25 βαθμούς, σύμφωνα με το Climate Central. Και πάνω από 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι βίωσαν κατά μέσο όρο τουλάχιστον 2 επιπλέον εβδομάδες ετησίως με νύχτες πάνω από 18 και 20 βαθμούς Κελσίου.

Τα άτομα που δεν έχουν πρόσβαση σε κλιματισμό -ένα τεράστιο ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού- διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο. Ενώ περίπου το 90% των νοικοκυριών στις ΗΠΑ και το 60% στην Κίνα διαθέτουν κάποιο είδος συστήματος κλιματισμού, ο αριθμός είναι ανησυχητικά χαμηλότερος σε μέρη που θερμαίνονται ταχέως όπως η Ευρώπη (10%) και η Ινδία (8%), η πιο πυκνοκατοικημένη χώρα στον κόσμο. Στην υποσαχάρια Αφρική και στη Νότια Ασία, ο αριθμός είναι ακόμη χαμηλότερος.

Συμπτώματα και επιπλοκές

Πέραν αυτών, οι συνθήκες που σχετίζονται με τη ζέστη επηρεάζουν επίσης δυσανάλογα τους ευάλωτους πληθυσμούς. Σε άτομα με προϋπάρχουσες παθήσεις όπως διαβήτης, νεφρική νόσος, αναπνευστικές ή καρδιαγγειακές παθήσεις, το στρες που σχετίζεται με τη ζέστη μπορεί να προκαλέσει ή να επιδεινώσει τα συμπτώματα, οδηγώντας σε επιπλοκές υγείας και, σε σοβαρές περιπτώσεις, σε θνησιμότητα.

Μελέτες δείχνουν ότι οι γυναίκες -ιδιαίτερα οι έγκυες-, τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο να αναπτύξουν σοβαρά συμπτώματα που σχετίζονται με τη ζέστη. Το 2024, η UNICEF δήλωσε ότι ένα στα πέντε παιδιά (466 εκατομμύρια) θα βιώσει διπλάσιο αριθμό εξαιρετικά ζεστών ημερών σε σχέση με τη γενιά των παππούδων του.

Εξάλλου, οι εθνοτικές και φυλετικές μειονότητες συχνά αντιμετωπίζουν υψηλότερα ποσοστά φτώχειας και μπορεί να ζουν σε αστικές περιοχές με λιγότερους χώρους πρασίνου και περισσότερες επιφάνειες από σκυρόδεμα, όπου οι θερμοκρασίες είναι σημαντικά υψηλότερες.

● Με πληροφορίες από το Earth.Org