Οι «λαγοκέφαλοι» της Ευρώπης εξαπλώνονται

Περισσότερες από 300 δράσεις ταχείας εξάλειψης των χωροκατακτητικών ξενικών ειδών έχουν πραγματοποιηθεί σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ενωση, με σχεδόν τα δύο τρίτα να αποδεικνύονται επιτυχημένες. Ωστόσο, αυτά τα είδη (όπως ο λαγοκέφαλος και το λεοντόψαρο) συνεχίζουν να εξαπλώνονται και οι νέες εμφανίσεις τους παραμένουν πιθανές, σύμφωνα με πρόσφατη ενημέρωση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ).

Τα χωροκατακτητικά ξενικά είδη, δηλαδή τα μη γηγενή φυτά, ζώα και άλλοι οργανισμοί που μεταφέρονται εκτός της φυσικής τους εμβέλειας και βλάπτουν τη βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα, παραμένουν παρόντα σε όλα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., σύμφωνα με την ενημέρωση του ΕΟΠ με τίτλο «Πρόσφατη πρόοδος στη διαχείριση των χωροκατακτητικών ξενικών ειδών στην Ε.Ε.».

Η κατανομή

Τα ευρήματα δείχνουν πραγματική πρόοδο στην αντιμετώπιση αυτών των ειδών, αλλά και την κλίμακα της πρόκλησης που παραμένει. Η ενημέρωση συνοψίζει τις εθνικές αναφορές για την περίοδο 2019-2024 για 87 είδη (47 ζώα και, 40 φυτά) που έχουν χαρακτηριστεί ως χωροκατακτητικά ξενικά είδη ενωσιακού ενδιαφέροντος – εκείνων των οποίων η εξάπλωση απαιτεί συντονισμένη δράση σε όλη την Ευρώπη.

Ο αριθμός των χωροκατακτητικών ειδών που υπάρχουν στο περιβάλλον σε κάθε κράτος-μέλος κυμαίνεται από 8 έως 52. Συνολικά, 73 από αυτά που είναι ενωσιακού ενδιαφέροντος αναφέρονται ως παρόντα στο περιβάλλον σε τουλάχιστον ένα κράτος-μέλος. Τα χωροκατακτητικά είδη δεν κατανέμονται ομοιόμορφα.

Οι εστίες τους συγκεντρώνονται σε πυκνοκατοικημένες περιοχές, κατά μήκος ποταμών και κοντά σε μεγάλους συγκοινωνιακούς κόμβους, όπως λιμάνια, και οι αριθμοί τους είναι γενικά υψηλότεροι στη νότια και δυτική Ευρώπη. Τα πιο διαδεδομένα από αυτά τα είδη στο περιβάλλον είναι τα ακόλουθα:

• Η αμερικανική νεροχελώνα που έχει αναδειχθεί σε ένα από τα πιο δημοφιλή κατοικίδια ζώα και έχει εισαχθεί σε πολλά μέρη του κόσμου, εξαιτίας του εμπορίου και της απελευθέρωσής της στη φύση που έχει αναφερθεί από 26 κράτη-μέλη.

• Ο αείλανθος, που έχει εισαχθεί από τη βόρεια και κεντρική Κίνα, ένα φυλλοβόλο δέντρο, γνωστό στα ελληνικά με τις ονομασίες βρομοκαρυδιά, βρομόδεντρο, ή βρομούσα που έχει αναφερθεί από 24 κράτη-μέλη.

• Το βάλσαμο των Ιμαλαΐων, που είναι πλέον παρόν σε μεγάλο μέρος του βόρειου ημισφαιρίου, που έχει αναφερθεί από 23 κράτη-μέλη.

• Η προερχόμενη από τις νότιες ΗΠΑ και το Μεξικό αμερικανική καραβίδα, που έχει αναφερθεί από 22 κράτη-μέλη.

• Ο κολοκυθόσπορος, που αναφέρεται επίσης ως ηλιόψαρο, πέρκα λιμνών, κοινό ηλιόψαρο, ένα μικρό έως μεσαίου μεγέθους ψάρι του γλυκού νερού προερχόμενο από την ανατολική Βόρεια Αμερική, που έχει αναφερθεί από 22 κράτη-μέλη.

• Το ηράκλειο το σφονδύλιο που είχε εισαχθεί από τον Καύκασο ως καλλωπιστικό φυτό τον 19ο αιώνα, που έχει αναφερθεί από 21 κράτη-μέλη.

Δύο είδη ζώων συνεχίζουν να εξαπλώνονται από την κεντρική Ευρώπη προς όλες τις κατευθύνσεις. Πρόκειται για την αιγυπτιακή χήνα, ένα αφρικανικό είδος και το βορειοαμερικανικό ρακούν. Το ίδιο ισχύει και για δύο είδη φυτών που συνεχίζουν να εξαπλώνονται. Το κοινό γαλακτόχορτο ή γαλατσίδα που προέρχεται από τον νότιο Καναδά και μεγάλο μέρος των Ηνωμένων Πολιτειών ανατολικά των Βραχωδών Ορέων και το δυτικό υδροχαρές ζιζάνιο.

Εξάλλου, το κινέζικο καβούρι ή τριχωτό καβούρι της Σαγκάης, που προέρχεται από την Ασία, έχει αυξηθεί σε κατανομή κατά μήκος των βόρειων ακτών της Ευρώπης, ενώ η ασιατική σφήκα, που προέρχεται από τη Νοτιοανατολική Ασία, είναι ένα είδους εντόμου που εξαπλώνεται αργά προς όλες τις κατευθύνσεις.

Οπου φτάνουν τα χωροκατακτητικά είδη, η γρήγορη δράση για την αντιμετώπισή τους κάνει τη διαφορά. Κατά την περίοδο αναφοράς, 23 κράτη-μέλη πραγματοποίησαν περισσότερες από 300 δράσεις ταχείας εξάλειψης. Από αυτές, το 60% ήταν πλήρως, μερικώς ή προσωρινά επιτυχημένες. Πρόκειται για μια αξιοσημείωτη αύξηση σε σχέση με τα 14 κράτη-μέλη που έλαβαν τέτοια μέτρα κατά την προηγούμενη περίοδο αναφοράς.

Νέα εισβολή

Εξάλλου, εφαρμόστηκαν περισσότερα από 4.200 μακροπρόθεσμα μέτρα διαχείρισης, με περισσότερα από τα μισά να μειώνουν με επιτυχία τη βλάβη στη βιοποικιλότητα. Ο ευρωπαϊκός κανονισμός 1143/2014 στοχεύει στην πρόληψη, την ελαχιστοποίηση και τον μετριασμό των αρνητικών επιπτώσεων των χωροκατακτητικών ειδών στη βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Τα αναφερόμενα στοιχεία από τα κράτη-μέλη δείχνουν ότι έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στην εφαρμογή του κανονισμού, ιδίως για τα μέτρα έγκαιρης προειδοποίησης και ταχείας αντίδρασης και τις υποχρεώσεις του σχεδίου δράσης.

Εντούτοις, παρά τα όποια θετικά αποτελέσματα, τα χωροκατακτητικά ξενικά είδη συνεχίζουν να εξαπλώνονται σε ολόκληρη την Ε.Ε. και η εισβολή νέων ειδών παραμένει πιθανή. Σύμφωνα με τον ΕΟΠ απαιτείται αυξημένη προσπάθεια, πάνω απ’ όλα για τον περιορισμό των ειδών που είναι ήδη ευρέως διαδεδομένα.