Γιατί οι Ευρωπαίοι πετούν τρόφιμα ενώ αυξάνεται η ακρίβεια: Το ατέρμονο πρόβλημα της σπατάλης

Το πρόβλημα της σπατάλης τροφίμων είναι γνωστό, αλλά παραμένει επίκαιρο δεδομένου ότι οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή έχουν περιορίσει τις αλυσίδες εφοδιασμού, ενώ η κρίση του κόστους ζωής ωθεί πολλές οικογένειες στα όριά τους. Χωρίς την ενίσχυση της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, της ανθεκτικότητας της αλυσίδας εφοδιασμού και της ευχέρειας των νοικοκυριών, οι κίνδυνοι για την επισιτιστική ασφάλεια θα αυξηθούν σημαντικά.

Ωστόσο, τα νοικοκυριά εξακολουθούν να πετάνε τεράστιες ποσότητες βρώσιμων τροφίμων. Αυτό δεν είναι απλώς σπατάλη. Είναι χαμένες θερμίδες, χαμένα χρήματα και ένα αυξανόμενο κλιματικό πρόβλημα. Σύμφωνα με νέα ανάλυση της ομάδας του Ιαν Γουίλιαμς, καθηγητή Εφαρμοσμένης Περιβαλλοντικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον, τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά πετάνε περισσότερα από 70 κιλά τροφίμων ανά άτομο κάθε χρόνο.

Ο πανικός

Υπολογίζεται ότι 69 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων σπαταλήθηκαν στην Ευρώπη και στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2025, με βάση τον μέσο όρο των απορριμμάτων τροφίμων και τον τρέχοντα συνολικό πληθυσμό. Ομως, πρόκειται για ένα παγκόσμιο πρόβλημα: σε όλο τον κόσμο το 2022 –το τελευταίο έτος που υπάρχουν δεδομένα– τα νοικοκυριά, το λιανικό εμπόριο και οι υπηρεσίες εστίασης σπατάλησαν 1,052 δισεκατομμύρια τόνους τροφής.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι ένα τετραμελές νοικοκυριό θα εξοικονομούσε 400 ευρώ ετησίως σε τρόφιμα που τελικά σπαταλιούνται. Αλλά, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τα χρήματα. Οι κύριοι παράγοντες που οδηγούν στη σπατάλη τροφίμων είναι η έλλειψη γνώσης, οι ανησυχίες που σχετίζονται με την υγεία από τα υποτιθέμενα ληγμένα τρόφιμα, καθώς και η αύξηση της κατανάλωσης για λόγους ευκολίας.

Γιατί οι Ευρωπαίοι σπαταλούν τρόφιμα; Οπως εξηγεί ο Ιαν Γουίλιαμς στον ιστότοπο Conversation, οι προσφορές και ο πανικός που προκαλούν οι αγορές ωθούν τους ανθρώπους να αγοράζουν περισσότερα από όσα χρειάζονται. Οι προσφορές πολλαπλών αγορών, οι προσφορές του τύπου «ένα συν ένα δωρεάν» ωθούν τους καταναλωτές να αγοράζουν περισσότερα από τα απαραίτητα.

Η πίεση χρόνου και τα ψώνια ενώ πεινούν επιτείνουν αυτήν την τάση. Και η ανάλυση δείχνει ότι ο προγραμματισμός έχει σημασία, δεδομένου ότι οι άνθρωποι που ελέγχουν το ψυγείο τους και ψωνίζουν με λίστα σπαταλούν λιγότερα.

Οι ετικέτες

Ο σχεδιασμός του λιανικού εμπορίου παίζει βασικό ρόλο. Τα μεγάλα μεγέθη συσκευασιών και οι περιορισμένες επιλογές για την αγορά μικρών μερίδων σημαίνουν ότι τα νοικοκυριά αγοράζουν τρόφιμα που δεν μπορούν να καταναλώσουν. Οι εκπτώσεις κοντά στη λήξη των προϊόντων μπορούν να βοηθήσουν, αλλά μόνο εάν οι αγοραστές έχουν ένα σχέδιο για να χρησιμοποιήσουν ή να καταψύξουν τα τρόφιμα.

Μόλις τα τρόφιμα βρίσκονται στο σπίτι, η καθημερινή διαχείριση καθορίζει αν θα καταναλωθούν ή θα απορριφθούν. Η σύγχυση σχετικά με τις ετικέτες ημερομηνίας λήξης είναι ένας σημαντικός παράγοντας για την αποφυγή της σπατάλης. Πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν την «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» ως όριο ασφαλείας. Πετάνε τα τρόφιμα για να αποφύγουν τον κίνδυνο ασθένειας. Αυτός ο φόβος υπερτερεί της ενοχής για τη σπατάλη τροφίμων. Η απλή σαφήνεια στις ετικέτες θα μείωνε γρήγορα τις απορρίψεις, επισημαίνει ο Γουίλιαμς.

Οι δεξιότητες αποθήκευσης έχουν επίσης σημασία. Η κατάψυξη, το μαγείρεμα σε παρτίδες και η χρησιμοποίηση πρώτα του παλαιότερου αποθέματος, με το νεότερο απόθεμα να χρησιμοποιείται τελευταίο, μειώνουν δραματικά την αλλοίωση των τροφίμων. Τα κατεψυγμένα τρόφιμα σπαταλιούνται πολύ λιγότερο από τα φρέσκα.

Ο προγραμματισμός για την κατανάλωση τροφίμων μπορεί να είναι δύσκολος. Η σύγχρονη ζωή είναι πολυάσχολη – οι άνθρωποι τρώνε εν κινήσει και πολλοί βασίζονται σε έτοιμα γεύματα. Αυτή η κουλτούρα της ευκολίας αυξάνει τα απόβλητα. Το εισόδημα από μόνο του δεν εξηγεί το μοτίβο. Οι ερευνητές δεν βρήκαν σύνδεση μεταξύ του εθνικού ΑΕΠ (το τυπικό μέτρο του μεγέθους μιας οικονομίας και της οικονομικής ανάπτυξης) και της σπατάλης τροφίμων των νοικοκυριών.

Πρακτικές μείωσης

Η ερευνητική μελέτη υποδεικνύει τρεις σαφείς τρόπους για τη μείωση της σπατάλης. Ο πρώτος αφορά την τυποποίηση των ετικετών ημερομηνίας λήξης και τη διεξαγωγή μιας εκστρατείας ενημέρωσης του κοινού. Οταν οι άνθρωποι κατανοούν τη διαφορά μεταξύ ποιότητας και ασφάλειας, πετάνε λιγότερο.

Ο δεύτερος αφορά την αλλαγή των πρακτικών λιανικής πώλησης με την ενθάρρυνση των μικρότερων μεγεθών συσκευασιών, των επανασφραγιζόμενων συσκευασιών και των μηνυμάτων στις προσφορές για να ενθαρρυνθεί η κατάψυξη των τροφίμων.

Κι ακόμη, την παροχή κινήτρων στα σούπερ μάρκετ ώστε να τιμολογούν με σαφήνεια τα είδη που πλησιάζουν στη λήξη τους ώστε να ενθαρρυνθεί η αγορά τους.

Ο τρίτος αφορά την άμεση υποστήριξη των νοικοκυριών με τη χρηματοδότηση μαθημάτων μαγειρικής στην κοινότητα, με εκστρατείες για τη διαχείριση του ψυγείου και απλά ψηφιακά εργαλεία που παρακολουθούν το τι υπάρχει στο σπίτι.