Στον απόηχο μιας ενεργειακής κρίσης που προκλήθηκε από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, οι ευρωπαϊκές χώρες στρέφονται προς την Αφρική για τα αποθέματα του φυσικού αερίου της, γεγονός που τροφοδοτεί έναν φαύλο κύκλο σε ό,τι αφορά τις διατυπωμένες διακηρύξεις για μετάβαση στην «πράσινη ενέργεια» και στροφή στην «πράσινη οικονομία».
Στην περσινή διάσκεψη κορυφής για το κλίμα COP26 στη Γλασκόβη της Σκοτίας, μια ομάδα ισχυρών χωρών και ιδρυμάτων, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, του Καναδά και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, ανακοίνωσε ότι θα τερματίσει την υποστήριξη που έδινε για δεκαετίες για έργα πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Αφρική έως το τέλος του 2022. Η απόφαση χαιρετίστηκε ως νίκη για τους Αφρικανούς αγωνιστές για το κλίμα και τους συμμάχους τους στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, καθώς έβαζε πάγο στα σχέδια εκμετάλλευσης τεράστιων ποσοτήτων φυσικού αερίου στη Σενεγάλη, τη Μοζαμβίκη και τη Νιγηρία.
Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, σε διάστημα μικρότερο του ενός χρόνου, τα έργα φυσικού αερίου στην Αφρική επανήλθαν καθώς οι ευρωπαϊκές χώρες προσπαθούν να καλύψουν τις ενεργειακές ελλείψεις που προκλήθηκαν από τη σύγκρουσή τους με τη Ρωσία. Στα τέλη Μαΐου, για παράδειγμα, ο Γερμανός καγκελάριος Ολαφ Σολτς ταξίδεψε στη Σενεγάλη για συνομιλίες με τον πρόεδρο Μακί Σαλ εκδηλώνοντας το ενδιαφέρον του για την εξασφάλιση μιας σταθερής προμήθειας φυσικού αερίου από τα υπεράκτια κοιτάσματα της χώρας στα οποία έχει επενδύσει η BP.
Για ορισμένες αφρικανικές κυβερνήσεις αυτή η μεταστροφή είναι ευπρόσδεκτη, καθώς βρίσκεται μακριά από τους κλιματικούς περιορισμούς που απείλησαν να μπλοκάρουν τα σχέδιά τους να χρησιμοποιήσουν τα αποθέματα φυσικού αερίου για την οικονομική τους ανάπτυξη και την ενίσχυση της ενεργειακής πρόσβασης για τους φτωχούς. Σε μια ομιλία του στη Γλασκόβη πέρυσι, ο πρόεδρος της Νιγηρίας Μουχάμαντου Μπουχάρι επέκρινε την ανακοίνωση της COP26 και νωρίτερα φέτος, σε ένα άρθρο για το Economist, ο αντιπρόεδρός του έγραψε ότι η Αφρική «δεν μπορεί να δεχτεί την οπισθοδρομική πολιτική για το κλίμα ως ακόμη μία αδικία».
Η Νιγηρία έχει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα φυσικού αερίου της ηπείρου, ακολουθούμενη από την Αλγερία, τη Σενεγάλη, τη Μοζαμβίκη και την Αίγυπτο. Ολες αυτές οι χώρες είναι υπέρμαχες της χρήσης του φυσικού αερίου ως «καυσίμου μετάβασης», το οποίο οι ηγέτες τους λένε ότι θα διευκολύνει την οικονομική ανάπτυξη και θα βοηθήσει στην εξομάλυνση του δρόμου για επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως η ηλιακή, η αιολική και η υδροηλεκτρική ενέργεια. Οι ανάγκες είναι σαφείς: η πρόσβαση στην ενέργεια στην Αφρική είναι πολύ χαμηλότερη από ό,τι σε άλλες περιοχές. Περισσότερα από 600 εκατομμύρια από το 1,3 δισεκατομμύριο κατοίκους της ηπείρου ζουν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και παρ’ όλο που έχει μόνο το ένα δέκατο του συνολικού πληθυσμού, το 2019 η Ιαπωνία μόνη της κατανάλωνε περισσότερη ενέργεια από όλες τις αφρικανικές χώρες μαζί.
Ομως, καθώς οι πρόεδροι των αφρικανικών χωρών υπογράφουν συμφωνίες κεκλεισμένων των θυρών, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην ήπειρο αποκλείονται, πιο πρόσφατα στην Αφρικανική Ενωση, όπου μια «αφρικανική κοινή θέση για την ενεργειακή πρόσβαση και τη μετάβαση» που ζητά το φυσικό αέριο να είναι μέρος της ενεργειακής στρατηγικής της Αφρικής εγκρίθηκε από το Εκτελεστικό Συμβούλιο της Ενωσης. Σε μια ανοιχτή επιστολή, ένας συνασπισμός περιβαλλοντικών ομάδων δήλωσε ότι αυτή η θέση ήταν «επικίνδυνη και κοντόφθαλμη» και επέκρινε τις προσπάθειες για επέκταση της παραγωγής φυσικού αερίου, λέγοντας ότι η πρόσθετη εξόρυξη ορυκτών καυσίμων κινδυνεύει να επιδεινώσει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην Αφρική και ότι τα κέρδη είναι πιθανό να αποκομιστούν και πάλι κυρίως από ξένους επενδυτές.
Παράλληλα, ανέφερε το ιστορικό δεκαετιών της ηπείρου να αποτυγχάνει να αναπτυχθεί μέσω της εξόρυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου «επιτρέποντας στις μικρές ισχυρές ελίτ να αποκομίζουν μισθώσεις και να διατηρούν τον οικονομικό και πολιτικό έλεγχο, ενώ οι πληθυσμοί τους δεν έχουν πρόσβαση σε ενέργεια, τρόφιμα και άλλες απαραίτητες υπηρεσίες και παραμένουν φτωχοί». Είναι ενδεικτικό το παράδειγμα της Μοζαμβίκης, όταν την ανακάλυψη μεγάλων υπεράκτιων αποθεμάτων φυσικού αερίου ακολούθησε σχεδόν αμέσως ένα τεράστιο σκάνδαλο διαφθοράς στο οποίο μπλέχτηκαν ανώτεροι αξιωματούχοι καθώς και Ευρωπαίοι τραπεζίτες.
Το αν οι πλούσιες χώρες οφείλουν ή όχι αποζημίωση στις αφρικανικές χώρες για την κλιματική αλλαγή ως υπεύθυνες για την πρόκλησή της είναι πιθανό να αποτελέσει ένα επίμαχο ζήτημα στη σύνοδο κορυφής για το κλίμα COP27 του Νοεμβρίου, η οποία θα διεξαχθεί στην Αίγυπτο. Η ομάδα των πλουσιότερων χωρών της G7 κατάφερε να κρατήσει το θέμα εκτός ατζέντας στις αρχικές συνομιλίες στη Γερμανία που διεξήχθησαν τον Ιούνιο, αλλά οι περισσότεροι σχολιαστές ευελπιστούν ότι θα βρεθεί στο επίκεντρο της COP27. Ομως, για πολλούς αρχηγούς κρατών στην Αφρική η απροθυμία των πλούσιων χωρών να παράσχουν επαρκή χρηματοδότηση για το κλίμα στις λιγότερο πλούσιες χώρες είναι από μόνη της ένα επιχείρημα υπέρ της εκμετάλλευσης των αποθεμάτων φυσικού αερίου της ηπείρου.
