Δάνεια 210 δισ. του Ταμείου Ανάκαμψης στα αζήτητα

Η Ελλάδα μαζί με την Ιταλία είναι οι μόνες χώρες από τις 18 που μέχρι χθες είχαν υποβάλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή εθνικά Σχέδια Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας που έχουν ζητήσει το μέγιστο που δικαιούνται από τα 672 δισ. του ευρωπαϊκού Μηχανισμού (RRF) όχι μόνο σε επιχορηγήσεις, αλλά και σε δάνεια. Αντίθετα, οι υπόλοιπες χώρες είτε δεν ζητούν καθόλου δάνεια (11 χώρες) είτε ζητούν τα ελάχιστα δυνατά. Με δεδομένο ότι ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, που είναι το βασικό εργαλείο χρηματοδότησης του Ταμείου Ανάκαμψης, προσφέρει 312,5 δισ. ευρώ δωρεάν επιχορηγήσεις και 360 δισ. φτηνά δάνεια, με τα μέχρι στιγμής δεδομένα διαμορφώνεται το παράδοξο ενδεχόμενο πάνω από ένα τέταρτο των πόρων του Ταμείου να μείνουν… στα αζήτητα.

Με την Κύπρο να γίνεται χθες η 18η χώρα από τις 27 της Ε.Ε. που υποβάλλει εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης, ζητώντας πόρους 1,2 δισ. ευρώ, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στο ειδικό επιτελείο που έχει συγκροτηθεί για την υποβολή και αξιολόγηση των σχεδίων, εκτός από το ξεχείλωμα του χρονοδιαγράμματος (θεωρητικά οι 27 χώρες όφειλαν να έχουν υποβάλει τα σχέδιά τους μέχρι το τέλος Απριλίου), το ερώτημα είναι τι θα κάνουν με τα αζήτητα κεφάλαια άνω των 200 δισ. που προορίζονταν για δάνεια, στο πλαίσιο των σχεδίων ανάκαμψης. Κι αυτή η «άσπρη τρύπα» στο Ταμείο Ανάκαμψης των 750 δισ. ευρώ, έχει προκύψει πριν καν η Κομισιόν αρχίσει να δανείζεται από τις αγορές, για να διαθέσει στη συνέχεια στις χώρες ό,τι ζητούν σε επιδοτήσεις και δάνεια.

Οπως προκύπτει από τα σχέδια που έχουν υποβάλει οι 18 μέχρι στιγμής χώρες της Ε.Ε., όλες ζητούν ό,τι δικαιούνται βάσει της κλείδας κατανομής από τα 312 δισ. των επιδοτήσεων, δηλαδή απαιτούν το μάξιμουμ των επιχορηγήσεων. Αντίθετα, από τα δάνεια των 360 δισ., δύο χώρες μόνο και δη οι πιο υπερχρεωμένες της Ε.Ε., η Ιταλία και η Ελλάδα (η πρώτη με χρέος 155,5% του ΑΕΠ και η δεύτερη, παγκόσμια πρωταθλήτρια με 205,6% του ΑΕΠ το 2020), ζητούν το μέγιστο της στήριξης σε δάνεια, το οποίο αντιστοιχεί στο 6,8% του ΑΕΠ το 2019. Η Ιταλία απορροφά 122 δισ. δανείων, το 1/3 του συνόλου, η Ελλάδα 12,7 δισ. ευρώ, ενώ άλλες τέσσερις χώρες έχουν ζητήσει -με βάση τα σχέδια που έχουν υποβάλει- ελεγχόμενες ποσότητες νέων δανείων (βλέπε πίνακα). Η Πορτογαλία ζήτησε 2,7 δισ. έναντι 14 δισ. που κατ’ ανώτατο δικαιούνταν και η Πολωνία 12 δισ., από 35 που θεωρητικά μπορούσε να διεκδικήσει. Οι υπόλοιπες 11 χώρες έχουν πει διά των σχεδίων τους το «παρελθέτω απ’ εμού το ποτήριον τούτο» και η τάση δεν αναμένεται να ανατραπεί από τα υπόλοιπα εννιά εθνικά σχέδια που εκκρεμούν.

Ποια είναι η εξήγηση της απροθυμίας για τα φτηνά -έως και μηδενικού κόστους- δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης; Το κρατικό χρέος. Στην ευρωζώνη ήδη έχει πιάσει το 100% του ΑΕΠ κατά μέσο όρο, οι περισσότερες χώρες έχουν προσθέσει 10 ποσοστιαίες μονάδες στη διάρκεια της πανδημίας και καμιά χώρα δεν θέλει να το «φορτώσει» τόσο ώστε να το βρει μπροστά της σε 2 ή 3 χρόνια. Και γιατί οι υπερχρεωμένες Ελλάδα και Ιταλία τολμούν; Ισως εδώ ισχύει το ρητό «ο βρεγμένος τη βροχή δεν τη φοβάται».