Η Βουλγαρία εξακολουθεί να θεωρείται το πιο αδύναμο μέλος του ΝΑΤΟ, καθώς συνεχίζει να χρησιμοποιεί σε μεγάλο βαθμό σοβιετικής προέλευσης οπλικά συστήματα.
Ο εκσυγχρονισμός των ενόπλων δυνάμεων και η προσαρμογή τους στα πρότυπα των υπόλοιπων κρατών-μελών της ΕΕ και του ΝΑΤΟ θα απαιτήσουν επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ, τις οποίες το βουλγαρικό κράτος αδυνατεί να χρηματοδοτήσει μόνο του.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακατευθύνει μέρος των πόρων της πολιτικής συνοχής -που κανονικά προορίζονται για τη μείωση των ανισοτήτων- προς την άμυνα. Η Βουλγαρία σχεδιάζει να διαθέσει 177 εκατ. ευρώ από τα κονδύλια αυτά για αμυντικές επενδύσεις.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο εξετάζεται επίσης η χρηματοδότηση της ανάπτυξης και παραγωγής μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) μέσω των ταμείων συνοχής, καθώς και η δημιουργία νέων χρηματοδοτικών εργαλείων που θα συμβάλουν στη μείωση του αμυντικού χάσματος μεταξύ των κρατών-μελών.
Δάνεια SAFE και ευρωπαϊκά αμυντικά έργα
Το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο για τον εκσυγχρονισμό του βουλγαρικού στρατού παραμένει ο ευρωπαϊκός μηχανισμός SAFE, μέσω του οποίου η χώρα σκοπεύει να χρηματοδοτήσει εννέα έργα, συνολικού ύψους περίπου 3,3 δισ. ευρώ, με ευνοϊκούς όρους δανεισμού.
Παράλληλα, η Βουλγαρία θα συμμετάσχει σε οκτώ κοινά ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα.
Συνολικά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα διαθέσει 1,07 δισ. ευρώ για 57 έργα στον τομέα της άμυνας, ενώ τα έργα στα οποία συμμετέχει η Βουλγαρία έχουν συνολικό προϋπολογισμό περίπου 319 εκατ. ευρώ.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- έργο ενίσχυσης της κυβερνοασφάλειας προϋπολογισμού άνω των 52 εκατ. ευρώ,
- πρόγραμμα ανάπτυξης διαστημικών συστημάτων διπλής χρήσης, ύψους άνω των 57 εκατ. ευρώ,
- πρόγραμμα ανάπτυξης χαμηλού κόστους αναγνωριστικών δορυφόρων, με προϋπολογισμό άνω των 65 εκατ. ευρώ,
καθώς και άλλα έργα αμυντικής τεχνολογίας.
Αναπροσανατολισμός της πολιτικής συνοχής προς την άμυνα
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ανέδειξε με ιδιαίτερη ένταση την υστέρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της άμυνας, αλλά και τις μεγάλες ανισότητες μεταξύ των κρατών-μελών, δημιουργώντας σοβαρούς κινδύνους για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Ο πρώην υφυπουργός Άμυνας και πρόεδρος του Φόρουμ Ασφάλειας της Σόφιας, Γιορντάν Μποζίλοφ, εξηγεί ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει τρεις βασικές προκλήσεις.
Η πρώτη αφορά τη ραγδαία ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων των κρατών-μελών, μέσω του εκσυγχρονισμού των ευρωπαϊκών στρατών, της απόκτησης κρίσιμων δυνατοτήτων, όπως η αντιαεροπορική άμυνα, καθώς και της ανάπτυξης και αποθήκευσης μεγάλου αριθμού drones.
Η δεύτερη πρόκληση είναι η ανασυγκρότηση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.
Όπως επισημαίνει ο Μποζίλοφ: «Οι ευρωπαϊκές χώρες δεν μείωσαν μόνο τους στρατούς και τα αποθέματα οπλισμού τους, αλλά και τη στρατιωτική τους παραγωγή. Σήμερα η Ευρώπη παράγει μέσα σε έναν χρόνο τόσο στρατιωτικό εξοπλισμό όσο καταναλώνεται στον πόλεμο της Ουκρανίας μέσα σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες.»
Η τρίτη προτεραιότητα αφορά τη στρατιωτική κινητικότητα, κυρίως στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Σύμφωνα με τον ίδιο:
- πολλά οδικά δίκτυα δεν είναι κατάλληλα για τη μεταφορά στρατευμάτων,
- πολλές γέφυρες δεν αντέχουν το βάρος σύγχρονων αρμάτων μάχης,
- λιμάνια και ναυτικές βάσεις δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν τη μεταφορά βαρέος στρατιωτικού εξοπλισμού.
Η ΕΕ διαθέτει σχεδόν 12 δισ. ευρώ
Τα κράτη-μέλη αύξησαν σημαντικά τους αμυντικούς τους προϋπολογισμούς, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί νέα χρηματοδοτικά εργαλεία για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας.
Στο πλαίσιο αυτό, 11,9 δισ. ευρώ από την πολιτική συνοχής κατευθύνονται προς:
- την άμυνα,
- την πολιτική προστασία και ετοιμότητα,
- τη στρατιωτική κινητικότητα,
- επενδύσεις διπλής χρήσης (πολιτικής και στρατιωτικής),
- την ανάπτυξη δεξιοτήτων στους τομείς της άμυνας και της πολιτικής προστασίας.
Σημαντικό μέρος των κονδυλίων θα επενδυθεί στους ευρωπαϊκούς διαδρόμους στρατιωτικής κινητικότητας.
Η Βουλγαρία διαθέτει 177 εκατ. ευρώ για:
- στρατιωτική κινητικότητα,
- προστασία κρίσιμων υποδομών, με στόχο την ενίσχυση των ανατολικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το νέο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής
Συνολικά 25 κράτη-μέλη ανακατανέμουν 34,6 δισ. ευρώ από τα κονδύλια συνοχής προς νέες στρατηγικές προτεραιότητες, όπως:
- ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας,
- άμυνα και πολιτική προστασία,
- προσιτή και βιώσιμη κατοικία,
- διαχείριση υδάτινων πόρων,
- ενεργειακές διασυνδέσεις.
Η Βουλγαρία ανακατανέμει συνολικά 525 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων:
- 177 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στην άμυνα,
- περίπου 186 εκατ. ευρώ στη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων,
- περισσότερα από 160 εκατ. ευρώ στη στήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων και κρίσιμων τεχνολογιών.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ενσωματωμένη ευελιξία της πολιτικής συνοχής επιτρέπει στα κράτη-μέλη να προσαρμόζουν τις επενδυτικές τους προτεραιότητες κατά την περίοδο 2021-2027, ανταποκρινόμενα στις νέες γεωπολιτικές προκλήσεις που προέκυψαν μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Τα drones στο επίκεντρο
Ο πόλεμος στην Ουκρανία απέδειξε ότι τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη αποτελούν πλέον καθοριστικό παράγοντα στις σύγχρονες πολεμικές συγκρούσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί αναγκαίο τον καλύτερο συντονισμό όλων των χρηματοδοτικών εργαλείων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των ταμείων συνοχής, ώστε:
- να αποφεύγονται επικαλύψεις,
- να περιορίζεται ο κατακερματισμός των πόρων,
- να μεγιστοποιείται η αποτελεσματικότητα των επενδύσεων.
Για τον σκοπό αυτό προωθείται ένα νέο, συντονισμένο πλαίσιο για την ανάπτυξη τεχνολογιών drones και συστημάτων αντιμετώπισής τους.
Παράλληλα, η ΕΕ σχεδιάζει να αξιοποιήσει:
- δίκτυα 5G,
- τεχνητή νοημοσύνη (AI),
- στενότερη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για την αντιμετώπιση των απειλών από μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Η Βουλγαρία εξακολουθεί να υστερεί σημαντικά τόσο στην προμήθεια drones όσο και στην ανάπτυξη συστημάτων αντι-drone.
Η προηγούμενη κυβέρνηση είχε ήδη αποφασίσει να κατευθύνει μέρος των κονδυλίων συνοχής προς την αμυντική καινοτομία και την παραγωγή drones.
Έμφαση στα κοινά ευρωπαϊκά προγράμματα
Κατά την επόμενη προγραμματική περίοδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να δώσει ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στα κοινά έργα.
Όπως εξηγεί ο Μποζίλοφ: «Η φιλοσοφία είναι να συμμετέχουν πολλές χώρες και πολλές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Ενθαρρύνονται οι κοινές προμήθειες και η κοινή παραγωγή. Καμία χώρα δεν μπορεί πλέον να υποβάλει μόνη της αίτηση.»
Στη Βουλγαρία έχουν συζητηθεί πολλές φορές κοινές προμήθειες στρατιωτικού εξοπλισμού με γειτονικές χώρες, χωρίς όμως επιτυχία.
Ο μηχανισμός SAFE αναμένεται να προσφέρει στη χώρα σημαντική εμπειρία, καθώς όλα τα έργα προϋποθέτουν διακρατική συνεργασία.
Η ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ εξακολουθεί να υστερεί
Η ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ανακατεύθυνση ευρωπαϊκών πόρων προς τις λιγότερο ανεπτυγμένες οικονομικά χώρες της περιοχής.
Όπως σημειώνει ο Μποζίλοφ, τα κράτη αυτά αποτελούν κυρίως αγοραστές προηγμένων δυτικοευρωπαϊκών οπλικών συστημάτων, δημιουργώντας οικονομικές ανισορροπίες.
Παράλληλα, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις στις υποδομές στρατιωτικής κινητικότητας.
Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι στη Βουλγαρία επικρατεί ακόμη η αντίληψη πως η άμυνα αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα του Υπουργείου Άμυνας.
Στην πραγματικότητα όμως:
- οι δρόμοι, οι γέφυρες, τα αεροδρόμια και τα λιμάνια υπάγονται στο Υπουργείο Μεταφορών,
- οι αγωγοί καυσίμων για τον ανεφοδιασμό των στρατευμάτων αποτελούν ευθύνη του Υπουργείου Ενέργειας,
- η ανάπτυξη της αμυντικής βιομηχανίας ανήκει στο Υπουργείο Οικονομίας,
- η εκπαίδευση και η προετοιμασία του ανθρώπινου δυναμικού για τις ένοπλες δυνάμεις αποτελεί ευθύνη του Υπουργείου Παιδείας.
Όπως καταλήγει ο Μποζίλοφ: «Πρέπει να εγκαταλείψουμε την αντίληψη ότι η άμυνα είναι αποκλειστική ευθύνη του Υπουργείου Άμυνας και να υιοθετήσουμε μια συνολική, διακλαδική προσέγγιση που θα εμπλέκει ολόκληρο το κράτος.».
* Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος «Παρατηρητήριο Συνοχής», στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Δημοσιεύτηκε αρχικά στην ενημερωτική βουλγάρικη ιστοσελίδα MediaPool, η οποία συνεργάζεται με την Εφημερίδα των Συντακτών.
■ Συντελεστές του «Παρατηρητηρίου Συνοχής» της «Εφ.Συν.» είναι η Χριστίνα Κοψίνη και ο Αλέξανδρος Χασάνι,
-scaled-320x213.jpg)
