Το «έγκλημα κατά της ανθρωπότητας» με τους πρόσφυγες

Τι αντίκτυπο θα είχε στο κυρίαρχο αφήγημα για τη μετανάστευση αν χαρακτηριζόταν «έγκλημα κατά της ανθρωπότητας» ο τρόπος με τον οποίο η Ε.Ε. αντιμετωπίζει το λεγόμενο «προσφυγικό ζήτημα»; «Αν, χρησιμοποιώντας τον ίδιο τον νόμο των Ευρωπαίων, τον στρέφαμε ενάντια στους ισχυρούς που νομίζουν ότι είναι υπεράνω του διεθνούς δικαίου; Αλλωστε δεν είναι εγκληματική η πολιτική που ακολουθούν;»

Τα ερωτήματα διατυπώνει η ανθρωπολόγος και εικαστικός Ελπίδα Ρίκου, μην αντέχοντας να παρακολουθεί σιωπηλά την ειδησεογραφία για τους πρόσφυγες. Προβληματισμό που μοιράστηκε με το TWIXTlab, το συλλογικό καλλιτεχνικό εγχείρημα ερευνητικού και εκπαιδευτικού χαρακτήρα στο οποίο συμμετέχει.

Αναζητώντας το νομικό έρεισμα προς αυτή την κατεύθυνση διαπίστωσαν ότι δεν είναι οι μόνοι: πριν από δύο χρόνια οι νομικοί και ακτιβιστές Juan Branco και Omer Shatz υπέβαλαν μια προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο καλώντας το να διερευνήσει κατά πόσο οι πολιτικές της Ε.Ε. και των κρατών-μελών συνιστούν έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.

Στην 245 σελίδων προσφυγή τους ισχυρίζονται ότι η μεταναστευτική πολιτική παραβιάζει το διεθνές δίκαιο: από τους πνιγμούς στη Μεσόγειο, τις επαναπροωθήσεις αλλά και τις αβίωτες συνθήκες στα στρατόπεδα κυρίως της Λιβύης, που ισοδυναμούν με κακοποίηση, αν όχι με θάνατο. Μια βία κατά αμάχων που πλέον συνιστά επίθεση και δεν προκύπτει τυχαία ή κατά λάθος αλλά είναι σκόπιμη, ενώ τα αποτελέσματα αυτής της εγκληματικής πολιτικής, η απώλεια ανθρώπινων ζωών, είναι σε πλήρη γνώση αυτών που την εξασκούν.

Η Κέρστιν Κάρλσον

Σύντομα γνώρισαν την Αμερικανίδα καθηγήτρια Διεθνούς Δημοσίου Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Νότιας Δανίας και στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο του Παρισιού, Κέρστιν Κάρλσον, η οποία στην επιστημονική αρθρογραφία της αναδεικνύει τη σημασία που θα είχε η διερεύνηση της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής υπό το πρίσμα της διάπραξης εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας από το Διεθνές Δικαστήριο.

«Ζούμε μια τεράστια παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ήρθε η ώρα να καταστήσουμε τους Eυρωπαίους ηγέτες υπόλογους για όσα υποφέρουν οι πρόσφυγες και οι μετανάστες. Χρειάζεται μια νομική αντίδραση» αναφέρει σε σχετικό άρθρο της επικαλούμενη ως βασικά επιχειρήματα τις δεκάδες τεκμηριωμένες με βίντεο βίαιες επαναπροωθήσεις βαρκών, που αποδεικνύουν ότι δεν είναι περιστασιακή αλλά συστηματική παραβίαση, τις εξαφανίσεις ανθρώπων που φτάνουν στην Ευρώπη και τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης.

Μπορεί το Διεθνές Δικαστήριο να έχει ήδη απορρίψει, πριν από λίγα χρόνια, ανάλογη προσφυγή κατά της Αυστραλίας, όμως για την καθηγήτρια αυτή είναι μια καλή ευκαιρία ανάληψης δράσης και αλλαγής πλαισίου αναφοράς για το θέμα: «Ας σκεφτούμε πόσες απαράδεκτες τραγωδίες, όπως ένας πόλεμος, έπαψαν να θεωρούνται ένα ατυχές γεγονός αλλά αναγνωρίστηκαν ως έγκλημα και πόσο σημαντικό είναι κάποιος που θεωρείται υπεύθυνος να λογοδοτήσει. Εχει σημασία ακόμη και το πώς μιλάμε για τα προβλήματα, δηλώνοντας ότι δεν τα ανεχόμαστε πλέον: αυτό ίσως καταφέρει να αλλάξει τις θέσεις των ανθρώπων. Αυτή η προφανής παραβίαση των επαναπροωθήσεων δεν αφορά κάποιους άτυχους ανθρώπους κι ευτυχώς που δεν συνέβη σε μας αλλά σχετίζεται με το τι κάνουν και πώς φέρονται οι κυβερνήσεις» είπε στην εισήγησή της στο πλαίσιο του «corona flowers», μια σειρά διαδικτυακών παρεμβάσεων που διοργάνωσε το TWIXTlab, «συστήνοντάς» την.

Μιλώντας για τη μετανάστευση στο Αιγαίο εν μέσω πανδημίας, έθιξε τη σιωπή που υπάρχει για τις αβίωτες συνθήκες τον καιρό της καραντίνας στις μεταναστευτικές και προσφυγικές δομές και τις επιστροφές «καραβιών απόκληρων», επισημαίνοντας πως ο τρόπος που συζητάμε για το θέμα μπορεί να διασφαλίσει προστασία και δικαιοσύνη κυρίως όταν δηλώνουμε ότι δεν ανεχόμαστε άλλο τους θανάτους και τη συστημική βία της συστηματικής εξαθλίωσης, δεν αποδεχόμαστε ως «πιθανά» όλα αυτά που υφίστανται.

«Αντί να συζητάμε για την Ευρώπη φρούριο, λέμε «δεν τους θέλουμε εδώ». Αυτό είναι τρομακτικό: ζούμε στις πλουσιότερες χώρες και δεν θέλουμε να μοιραστούμε τη ζωή μας. Ο νόμος μετατρέπει το αφήγημα της ατυχίας σε έγκλημα: πώς μια τόσο πλούσια σε δυνατότητες ήπειρος δεν θέλει να σεβαστεί τους νόμους που η ίδια αναγνώρισε στην ανάγκη προστασίας αυτών που κινδυνεύουν, πώς αρνούμαστε να εφαρμόσουμε έναν νόμο που εμείς δημιουργήσαμε.

Ο διεθνής νόμος που έχει παραβιαστεί -εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας- εφαρμόζεται στις κρατικές πολιτικές που εφαρμόζονται ακόμη και εκτός ένοπλων συγκρούσεων» μας λέει, χαρακτηρίζοντας εγκληματική την ευρωπαϊκή πολιτική καθώς μάλιστα μόνο την τελευταία πενταετία έχει οδηγήσει σε θάνατο στη Μεσόγειο περισσότερους από 10.000 ανθρώπους.

Πρωτοβουλία On the Edge

Η καθηγήτρια, μαζί με την ομάδα της, διερευνά τους τρόπους με τους οποίους το διεθνές δίκαιο θα μπορούσε να εμπλακεί στην καταπολέμηση των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που συνοδεύουν την προσφυγική κρίση και την παρέμβαση του Διεθνούς Ποινικού Δικαίου για την έλλειψη ανταπόκρισης της Ε.Ε. απέναντι στον σεβασμό στοιχειωδών κανόνων που οδηγούν στην απελπισία χιλιάδες ανυπεράσπιστους ανθρώπους.

Παράλληλα με Ελληνες συνεργάτες συγκροτούν την πρωτοβουλία On the Edge, με τη συμμετοχή επιστημόνων, υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και καλλιτεχνών, με πρωταρχικό μέλημα, όπως μας ενημερώνει η κ. Ρίκου, όχι τόσο το να «βοηθήσουμε τους μετανάστες, καθώς αυτή η έννοια έχει ίσως κακοποιηθεί, αλλά να δούμε με ποιους όρους μπορεί να διατυπωθεί ένα αίτημα, μια διαμαρτυρία, μια ανοιχτή επιστολή ίσως προς Ευρωπαίους για αυτό το θέμα και παράλληλα με ποιον τρόπο μπορούμε να εμπλακούμε ώστε να αγγίξουμε ευρύτερες νοοτροπίες δημιουργώντας μια εστία αντίστασης στον εκφασισμό της κοινωνίας μας. Να αντιληφθούμε ως Ελληνες και Ευρωπαίοι την ευθύνη μας και να μη σιωπούμε».