Το τέλος στην άμβλυνση των ανισοτήτων και η άνιση κατανομή των κερδών της τελευταίας τριακονταετίας σε έναν κόσμο όπου το πλουσιότερο 1% εξακολουθεί να ελέγχει το 38% του πλούτου επιβεβαιώνουν πως η πρόοδος δεν είναι γραμμική, πως σίγουρα δεν αφορά τους πολλούς και τους οικονομικά αδύναμους και πως οι συνθήκες εργασίας επηρεάζονται καθοριστικά.
Σύμφωνα με την έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) για την «κατάσταση της κοινωνικής δικαιοσύνης», η ανισότητα των εισοδημάτων από την εργασία παραμένει απαράδεκτη υψηλή παρά τη μείωση από το 1995, καθώς οι δέκα πιο πλούσιες χώρες έχουν το 53%. Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν πως βρισκόμαστε πολύ μακριά από την εξάλειψη της φτώχειας, καθώς 800 εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν με λιγότερα από 3 δολάρια ΗΠΑ την ημέρα και ένας στους τέσσερις δεν έχει πρόσβαση σε καθαρό νερό.
Το ποσοστό των ανθρώπων που εργάζονται αλλά ζουν σε συνθήκες φτώχειας παραμένει μεγαλύτερο στις χώρες χαμηλού εισοδήματος -39,7% το 2024 από 56,4% το 2000-, ενώ την ίδια περίοδο οι χώρες ανώτερου μεσαίου εισοδήματος σχεδόν μηδένισαν την ψαλίδα πέφτοντας από το 30% στο 0,8%. Επίσης, όσο χαμηλότερο είναι το εισόδημα μιας χώρας τόσο μεγαλύτερο το ποσοστό άτυπης απασχόλησης, η οποία συνιστά διαδεδομένο εμπόδιο, έχει μειωθεί μόλις δύο ποσοστιαίες μονάδες σε δύο δεκαετίες και αφορά το 58% των εργαζομένων διεθνώς κατά μέσο όρο. 90% στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, 83% στις χώρες μεσαίου εισοδήματος, 53% στις χώρες μεσαίου ανώτερου εισοδήματος και 8% στις χώρες υψηλού εισοδήματος.
Για την αντιμετώπιση αυτού του δομικού προβλήματος η ΔΟΕ προτείνει άμεση στήριξη της ίσης πρόσβασης σε ευκαιρίες απασχόλησης. «Στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα, αύξηση του ΑΕΠ κατά 1% οδηγούσε σε άνοδο της τυπικής απασχόλησης κατά 0,50% – ταχύτερη από την αύξηση της συνολικής απασχόλησης. Την τελευταία δεκαετία, ωστόσο, αυτή η σχέση υποχώρησε στο 0,38%, υποδηλώνοντας πιο αδύναμο δεσμό ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία τυπικών θέσεων εργασίας» διαβάζουμε στην έκθεση.
Οι συντάκτες της υπογραμμίζουν επίσης την υποβάθμιση των δικαιωμάτων συλλογικής διαπραγμάτευσης διεθνώς, καθώς καταγράφεται υποχώρηση στη συμμόρφωση με την ελευθερία του συνδικαλίζεσθαι και με τις συλλογικές διαβουλεύσεις.
Στοιχεία του 2023, που επικαλείται η μελέτη, δείχνουν ότι σχεδόν ο μισός πληθυσμός παραμένει αποκλεισμένος από αποτελεσματική ασφαλιστική κάλυψη, με τις χώρες χαμηλού εισοδήματος να υστερούν σημαντικά. Περισσότερο πλήττονται τα ηλικιωμένα (74%), τα ανάπηρα (33%), τα ευάλωτα άτομα (27%), οι μητέρες με νεογέννητα (30%), τα παιδιά (22%) και οι άνεργοι (15%), αλλά και οι εργάτες σε περίπτωση ατυχήματος στον χώρο δουλειάς (33%).
Παιδιά και γυναίκες
Σημειώνεται ότι 138 εκατομμύρια παιδιά 5-17 ετών δούλευαν πέρυσι, με σχεδόν το 50% να απασχολείται σε επικίνδυνη εργασία, ενώ η παιδική εργασία μειώθηκε από 20,6% το 1995 σε 7,8% το 2024.
Το μισθολογικό χάσμα θα χρειαστεί από 50 έως 100 χρόνια για να γεφυρωθεί, αφού οι αποδοχές των γυναικών φτάνουν κατά μέσο όρο το 78% όσων κερδίζουν οι άνδρες (75% σε χώρες υψηλού εισοδήματος και 46% σε χώρες χαμηλού εισοδήματος).
Η διαφορά στη συμμετοχή των δύο φύλων στην αγορά εργασίας έχει μειωθεί μόνο κατά τρεις ποσοστιαίες μονάδες από το 2005 και ανέρχεται στο 24%, ενώ στην υποαπασχόληση στο 27%. Αυτό σε μεγάλο βαθμό αποδίδεται στο γεγονός ότι οι γυναίκες είναι αυτές που επιφορτίζονται περισσότερο (76% παγκοσμίως) με τις ευθύνες της φροντίδας (του σπιτιού και άλλων άτομων) χωρίς αμοιβή.
Ατομα με αναπηρία
Και τα άτομα με αναπηρία συνεχίζουν να υφίστανται μισθολογικές ανισότητες, που οφείλονται σε παράγοντες άσχετους με την εργασία, τις δεξιότητες, την εμπειρία ή την απόδοση. Παρότι οι γυναίκες έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο προς το κλείσιμο του χάσματος αποδοχών με τους άνδρες, εξακολουθούν να κερδίζουν λιγότερα.
Το χάσμα μεταξύ εργαζομένων με και χωρίς αναπηρίες δεν έχει δείξει σημάδια ουσιαστικής μείωσης την τελευταία δεκαετία και παραμένει στο 20% για τους άνδρες και στο 46% για τις γυναίκες.
Κρίση εμπιστοσύνης
Η ΔΟΕ προτείνει, μεταξύ άλλων, τη στήριξη της επιχειρηματικότητας και των πολύ μικρών, μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, που αντιπροσωπεύουν περίπου το 70%, και μια ολοκληρωμένη προσέγγιση πολιτικής υπέρ της απασχόλησης για την υπέρβαση εμποδίων στην ίση πρόσβαση σε εργασιακές ευκαιρίες.
Παράλληλα, η έκθεση καλεί σε επείγουσα δράση για τη διασφάλιση δικαιότερης κατανομής των οικονομικών κερδών και τη διαχείριση των περιβαλλοντικών, ψηφιακών και δημογραφικών μεταβάσεων.
Τονίζει την ανάγκη η κοινωνική δικαιοσύνη να βρεθεί στον πυρήνα κάθε πολιτικής στρατηγικής –από τα οικονομικά και τη βιομηχανία έως την υγεία και το κλίμα– και προειδοποιεί ότι εάν δεν ληφθούν μέτρα για την ενίσχυση του κοινωνικού συμβολαίου, η διάβρωση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς θα μπορούσε να υπονομεύσει τη νομιμότητα των δημοκρατικών συστημάτων.
