Στην πρώτη πράξη μετά τις βουλευτικές εκλογές της 24ης Μαΐου -την εκλογή προέδρου της Βουλής (ΠτΒ)- η πολιτική ζωή στην Κύπρο έδειξε αξιοσημείωτα δείγματα εξορθολογισμού. Ως προέκταση των νέων συσχετισμών επανεξελέγη πρόεδρος της Βουλής η Αννίτα Δημητρίου, που ηγείται του μεγαλύτερου κόμματος. Η Δημητρίου βγήκε ισχυρή από την κάλπη (ΔΗΣΥ 27%, 17/56 έδρες) και έθεσε εξ αρχής την υποψηφιότητά της για ΠτΒ. Αντεξε σε παρασκηνιακές πιέσεις και στο τέλος επιβραβεύτηκε (29/56 ψήφους).
Το δεύτερο μεγάλο κόμμα (ΑΚΕΛ, 24%, 15 έδρες) αντέταξε την υποψηφιότητα του γενικού γραμματέα του Στέφανου Στεφάνου, μειοψήφησε μεν (19/56 ψήφους), αλλά ισχυροποίησε επίσης τη θέση του στο αναμορφωμένο σύστημα, μπροστά στην κορυφαία αναμέτρηση που ακολουθεί, τις προεδρικές εκλογές.
Το ΔΗΚΟ και το ακροδεξιό ΕΛΑΜ απέτυχαν να παίξουν «ρυθμιστικό» ρόλο για να καρπωθούν οφέλη και τώρα το πολιτικό μέλλον του προέδρου Χριστοδουλίδη, που υποστηρίζουν, κρέμεται από μια κλωστή.
Θεμιτή αντιπαράθεση
Το αποτέλεσμα στην εκλογή ΠτΒ συνάδει με μια θεμιτή πολιτική και ιδεολογική αντιπαράθεση μεταξύ κομμάτων. Πρόκειται για μια εξέλιξη με τη λιγότερη επίδραση από συμμαχίες σκοπιμοτήτων. Ο ΔΗΣΥ και το ΑΚΕΛ ανέκτησαν τον ουσιαστικό ρόλο τους ως κόμματα εξουσίας, κάνοντας αυτόνομα τις επιλογές τους, χωρίς να σύρονται πίσω από «αέναες» συμμαχίες. Οι συσχετισμοί στη Βουλή ευνόησαν την Αννίτα Δημητρίου που κέρδισε ακόμα μία εκλογική μάχη. Αλλά όλοι γνωρίζουν ότι ο πόλεμος κερδίζεται στις προεδρικές εκλογές και το αποτέλεσμα κρίνεται πολύ οριακά μεταξύ των δύο στρατοπέδων.
Σε αυτήν την κατεύθυνση προσανατολίζονται πλέον τα δύο μεγάλα κόμματα. Η εγκατάλειψη των συγκυριακών συμμαχιών αποτελεί πολύ ουσιαστική διαφοροποίηση. Ο μόνος που επωφελήθηκε στο παρελθόν ήταν το ΔΗΚΟ που μεγέθυνε τον ρόλο του, παίζοντας πότε με ΔΗΣΥ και πότε με ΑΚΕΛ. Ετσι κατάφερε για χρόνια να επιβάλλει μόνιμη πρόσβαση στην εξουσία και σκληροπυρηνικές θέσεις στο Κυπριακό. Η ίδια πρακτική έθρεψε τα τελευταία χρόνια και τον εθνολαϊκισμό του ΕΛΑΜ. Τα προβλήματα του τόπου, όμως, δεν βρήκαν λύση με τον «μακιαβελισμό» για την εξουσία.
Προεδρικές εκλογές
Τα εκλογικά αποτελέσματα έδωσαν στην πράξη τέλος και στην παραδοξότητα στη νήσο λόγω προεδρικού συστήματος να διερωτάται κανείς ποιος είναι τελικά συγκυβέρνηση και ποιος αντιπολίτευση. Η απάντηση δόθηκε έμμεσα, με άλλο τρόπο: τα δύο κοινοβουλευτικά κόμματα που σήμερα στηρίζουν την κυβέρνηση Χριστοδουλίδη, επισήμως το ΔΗΚΟ και ατύπως το ΕΛΑΜ, έπαψαν να καθορίζουν τις πολιτικές εξελίξεις. Δεν «ρυθμίζουν», δεν επιβάλλουν πλειοψηφίες προς όφελός τους, αναγκαστικά ακολουθούν (ΔΗΚΟ) ή σιωπούν (ΕΛΑΜ).
Ο ΔΗΣΥ και το ΑΚΕΛ έχουν πλέον τη δυνατότητα, για πρώτη φορά ύστερα από πολλά χρόνια, να οριοθετήσουν την ουσιαστική πολιτική διαπάλη που θα εξελιχθεί μέχρι τις προεδρικές εκλογές σε 20 μήνες (Φεβρουάριος 2028). Η ακύρωση του «ρυθμιστικού» ρόλου του ΔΗΚΟ και η περιχαράκωση του ΕΛΑΜ πιθανόν να βοηθήσουν να καθοριστεί πιο καθαρά το διακύβευμα για το 2028: ποιος θα ηγηθεί και πού θα πάει ο τόπος μπροστά στις μεγάλες προκλήσεις (Κυπριακό, Ενέργεια, Υδατικό, Βιώσιμη Ανάπτυξη κοκ). Τα δύο κόμματα έχουν διαφορές, αλλά είναι πιο χρήσιμο για την κοινωνία να αντιπαρατίθενται με θέσεις, παρά να παραμορφώνουν τις θέσεις τους για να ικανοποιήσουν άλλα κόμματα.
Τώρα θα κληθούν να λάβουν αποφάσεις για προεδρικούς υποψηφίους, μια διαδικασία που θα κλιμακωθεί μέχρι τις αρχές του 2027.
Ο πρώτος άμεσα επηρεαζόμενος είναι ο νυν πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης, που βλέπει τη δική του υποψηφιότητα πιο αποδυναμωμένη από ποτέ, χωρίς μοχλό πίεσης πάνω στην ηγεσία του ΔΗΣΥ. Η αναγκαστική συμπόρευση του ΔΗΚΟ με την Αννίτα Δημητρίου δεν είναι καλός οιωνός για τον ίδιο. Επιπρόσθετα, ο Χριστοδουλίδης δεν μπορεί να πλαγιοκοπεί τον ΔΗΣΥ μέσω ΕΛΑΜ. Ως εν δυνάμει κόμμα εξουσίας, ο ΔΗΣΥ θα βρίσκεται στο εξής στα χαρακώματα με το ΕΛΑΜ για να επαναπατρίσει ψηφοφόρους που προέρχονται από τη δεξαμενή του. Το ΕΛΑΜ μπορεί να ταμπουρωθεί ξανά για να αμυνθεί. Παράλληλα, το σενάριο να στηρίξει ο ΔΗΣΥ τον Νίκο Χριστοδουλίδη φαντάζει πια να έχει προσπεραστεί από τις εκλογικές εξελίξεις.
Αννίτα και Στέφανος
Η ηγεσία του ΔΗΣΥ υπό την Αννίτα Δημητρίου εμφανίζει αυξημένη συνοχή, με τα πλείστα στελέχη να έχουν φιλοδοξίες για το 2028. Ο μόνος θιασώτης που προπαγανδίζει για τον Χριστοδουλίδη, είναι ο τέως πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης. Δεν φαίνεται να έχει την ίδια επιρροή και βαρύτητα στον ΔΗΣΥ, αφού απέτυχε παταγωδώς να περάσει γραμμή να δοθεί χώρος στο ΔΗΚΟ και να στηριχτεί ο Νικόλας Παπαδόπουλος, ώστε να μείνει ανοιχτή η πόρτα της συνεργασίας για τον Χριστοδουλίδη.
Στο ΑΚΕΛ ο Στεφάνου έκανε κρίσιμες επιλογές που συνιστούν ρήξη με το παρελθόν – την εποχή των «μακαριακών, δημοκρατικών δυνάμεων». Οι αποφάσεις που έλαβαν τα συλλογικά όργανα του ΑΚΕΛ δείχνουν μεγάλη συσπείρωση. Ο Στεφάνου έβγαλε μερικώς το ΑΚΕΛ από τη χρόνια απομόνωση, αφού τον στήριξε το ΑΛΜΑ του Οδυσσέα Μιχαηλίδη και θα πιέζει την «Αμεση Δημοκρατία» του ευρωβουλευτή Φειδία Παναγιώτου για την επιλογή της να στηρίξει τον ΔΗΣΥ. Αλλά ο δρόμος για το 2028 μοιάζει πιο σύνθετος για το ΑΚΕΛ από μια προσπάθεια για κομματική συσπείρωση με αντι-δεξιό πρόσημο.
● Το άρθρο αναδημοσιεύεται στην εφημερίδα «Πολίτης» της Κύπρου
