«Re-volt Athens» ο τίτλος της πρώτης θεατρικής παράστασης του Φεστιβάλ Αθηνών στις 15 και 16 Ιουνίου στην Πειραιώς 260. Η περφόρμανς της ομάδας ODC σε σκηνοθεσία Ελλης Παπακωνσταντίνου μιλάει για τη σημερινή Αθήνα, τους μύθους, τα ψέματα, τις αλήθειες και τα αδιέξοδα που έχει γεννήσει η κρίση.
Μιλάει όμως και για την κρίση της Ευρώπης, την καταστολή δημοκρατικών διαδικασιών, την καταπάτηση των κοινωνικών δικαιωμάτων στο όνομα της οικονομικής πειθαρχίας και της ασφάλειας. Η παράσταση εξελίσσεται ανάλογα με τον χρόνο και τον τόπο παρουσίασής της.
«Μετακινούμε τη δραματουργία στη χώρα όπου παίζουμε» λέει η Ελλη Παπακωνσταντίνου. «Το θέατρο που παίξαμε στο κέντρο της Βαρκελώνης στηρίζουν πλατφόρμες πολιτών. Το θέατρο στο Βερολίνο επίσης στοχεύει σε μια όπερα ανοιχτή στην εργατική τάξη και τους μετανάστες.
Στη Γερμανία σχολιάσαμε τα οικονομικά και πολιτικά σκάνδαλα που αφορούν τη σχέση της με την Ελλάδα. Στο Ζάγκρεμπ την κυρίαρχη τάση σε μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού απεμπόλησης της βαλκανικής ταυτότητας, αλλά και τη στάση ενός φιλελεύθερου μέρους της Κροατίας απέναντι στο προσφυγικό.
• Προβολές ακόμα και με real camera στην παράσταση, ζωντανή μουσική και η γλώσσα αγγλική.
Τα αγγλικά βοηθούν να δημιουργήσω μια μετατόπιση, να προσκαλέσω τους θεατές να πάρουν απόσταση για να παρατηρήσουν το ελληνικό πείραμα όπως οργανώθηκε από τους ξένους. Η παράσταση δραματουργικά χωρίζεται σε δύο μέρη.
Το πρώτο εξελίσσεται με τρόπο δηκτικό, προβοκατόρικο, επιθετικό, ενώ το δεύτερο περισσότερο ποιητικά. Ανοίγει η παλέτα των ερωτημάτων με επίκεντρο την Ελλάδα της κρίσης, φαίνεται η δυστοκία μετάδοσης του πραγματικού προβλήματος και των συνεπειών του μέσα σ’ ένα ανύπαρκτο ευρωπαϊκό κίνημα που όφειλε να είχε δημιουργηθεί στη βάση των κοινών πια προβλημάτων, μια και ο πόλεμος είναι ταξικός, μη φοβόμαστε τη λέξη…
Το δεύτερο μέρος χτίζεται υπόγεια, είναι κάπως σκοτεινό, αφορά την εμπειρία να ζει κανείς σήμερα στην Ελλάδα. Μέσα από λόγο, προβολές, υπαινιγμούς, τραγούδια, αλλά και τη μακέτα της Αθήνας που τώρα γκρεμίζει ένα κομπρεσέρ. Προσωπικά δεν το βρίσκω ακραίο, τουλάχιστον όχι περισσότερο από το ακραίο που χαρακτηρίζει τον βίο μας.
• Εστιάζετε στην ευρωπαϊκή πολιτική απέναντι στην Ελλάδα;
Ταξιδεύοντας συνειδητοποίησα ότι το νεοφιλελεύθερο ευρωπαϊκό αφήγημα χαρακτηρίζεται από τη μονότονη παράθεση αριθμών. Τα νούμερα και η ατελείωτη συζήτηση περί αυτών, πολλαπλασιασμένη από τη μιντιακή πληροφόρηση, κάνουν το ελληνικό ζήτημα να καταλήγει πάντα στις στατιστικές.
Αλλο στερεότυπο είναι η αντιμετώπιση της Ελλάδας ως χώρας service, μια και οι Ελληνες είναι «τεμπέληδες, χαραμοφάηδες, κλέφτες» αλλά και το αντίθετο: «ξέρουν να επιβιώνουν, είναι πονηροί, καταφερτζήδες». Θεωρώ επικίνδυνο το μύθευμα που προέρχεται από τον χώρο της διανόησης, γιατί βραχυκυκλώνει κάθε ουσιαστική ανταλλαγή των Ευρωπαίων πολιτών οι οποίοι αντιμετωπίζουν πλέον κοινές καταστάσεις. Εννοώ το μοτίβο περί συλλογικών δράσεων των Ελλήνων, «αλληλεγγύης», ταλέντου στο να μηχανεύονται τρόπους ώστε να παράγουν τέχνη.
Αυτό βασίζεται σε μια επιφανειακή ανάγνωση που έγινε θεωρητικό εργαλείο ανάλυσης της κρίσης. Το μόνο που κάνουμε στην Ελλάδα είναι απλώς να προσπαθούμε να επιβιώσουμε.
Οι λέξεις έχασαν το νόημά τους. Λέξεις όπως «συλλογικότητα», «κοινωνία πολιτών» βρίσκεις και στο νεοφιλελεύθερο λεξιλόγιο. Τι σημαίνει κρίση για τον Βέλγο ή τον Σουηδό τελικά; Πιστεύω ότι η εμπειρία δεν μεταδίδεται. Η συμπάθεια και η συμπόνια δεν αρκούν για να ταυτιστείς με το πρόβλημα όσων ζουν μέσα στο συγκεκριμένο πρόβλημα.
• Η εμπειρία σας από τις παραστάσεις στο εξωτερικό;
Οι αντιδράσεις ήταν ποικίλες. Στη Βαρκελώνη μετά την παράσταση ο κόσμος δεν έφυγε, έμειναν όρθιοι στο φουαγέ κάνοντας πολλές ερωτήσεις και στο τέλος φτιάξαμε ένα μεγάλο τραπέζι και καθίσαμε τρώγοντας και ανταλλάσσοντας εμπειρίες. Στο Βερολίνο η παράσταση το πρώτο βράδυ ενόχλησε το κοινό. Οταν το κοινό θυμώνει, πρέπει να επιμένουμε. Την επόμενη μέρα η παράσταση βρήκε τη σωστή ισορροπία.
Δεν έχασε τη δυναμική της να προβοκάρει, αλλά «πήρε» το κοινό μέσα στον προβληματισμό της. Στη Βιέννη, δύο μέρες πριν παίξουμε, είχαν βρεθεί οι παγωμένοι μέσα στο κοντέινερ πρόσφυγες αλλά και η Ουγγαρία είχε κλείσει τα σύνορά της.
Αναφερθήκαμε στο προσφυγικό. Στην παρουσίαση της Αθήνας μέσω της μακέτας, φαινόταν ο Πειραιάς, η θάλασσα που σε ταξιδεύει στα μαγικά νησιά, αλλά που συγχρόνως γίνεται ο υγρός τάφος για εκατοντάδες πρόσφυγες. Θυμάμαι θεατές που έρχονταν να μου μιλήσουν με μια ντροπή, μια ενοχή. Πιστεύω στη δύναμη της τέχνης.
• Εχετε δεχτεί κριτική για την επιμονή σας να αντλείτε θέματα από τη σύγχρονη πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα; Μήπως υπηρετείτε ένα νέο είδος στρατευμένης τέχνης;
Εχω δεχτεί κριτική αλλά στην Ελλάδα. Μα δεν είμαι κάπου στρατευμένη, η τέχνη θέτει ερωτήματα, δεν έχει θέσφατα ούτε καν απαντήσεις. Νομίζω ότι κατακρίνεται η επιλογή μου ως προς την επικαιρότητα. Αλλά ποιος γράφει τέχνη για την τέχνη;
Ποιος μπορεί να αγνοήσει το τώρα προσποιούμενος ότι αναζητά το κλασικό; Με απασχολεί φυσικά η φόρμα, η μέριμνα να μην προσκολλώμαι στην επικαιρότητα, να ανοίγω το θέμα προς όλες τις κατευθύνσεις. Αυτό όμως μέσα από το βλέμμα του ανθρώπου που ζει στον σημερινό πραγματικό κόσμο, όχι σε μια καλλιτεχνική φούσκα που παράγει κάτι για το διηνεκές.
• Αφήσατε το Βυρσοδεψείο, έναν ωραίο εργοστασιακό χώρο στον οποίο κάνατε πολλά πράγματα όλα αυτά τα χρόνια.
Εζησα ωραίες καλλιτεχνικές στιγμές αλλά η διαχείριση του χώρου ήταν εξουθενωτική. Εκλεισε ένας κύκλος. Εχω κατά νου διάφορα πράγματα, συμπαραγωγές, καλλιτεχνικές συμπράξεις με ευρωπαϊκά θέατρα. Ετοιμάζω για τη Δανία τo «Hapiness unlimited», μια in progress performance με θέμα την ευτυχία. Οι Δανοί, σύμφωνα με έκθεση της UNESCO, είναι οι ευτυχέστεροι στον κόσμο και οι Ελληνες οι δυστυχέστεροι…
Οι Ελληνες είναι δυστυχείς εξαιτίας της κρίσης; Εχουν εναγκαλιστεί το πένθος τώρα ή από παλιά; Είναι θέμα οντολογικής αναζήτησης και όχι μιζέριας ή χαζής χαράς; Αν ναι, τότε μήπως μπορείς να τους πεις και σοφούς…
Infο: Πειραιώς 260, Κτίριο Ε. «Re-volt Athens». Κείμενο: ODC Ensemble και Τσιμάρας Τζανάτος. Σύνθεση/Sound Design: Τηλέμαχος Μούσας. Visuals: Παντελής Μάκκας. Φωτισμοί: Ολυμπία Μυτιληναίου. Installation/κοστούμια: Τέλης Καρανάνος, Αλεξάνδρα Σιάφκου. Περφόρμερ: Ρόζα Προδρόμου, Τηλέμαχος Μούσας, Παντελής Μάκκας. 15-16 Ιουνίου, στις 21.00.
