Επετειακό ήταν το προηγούμενό μας σημείωμα, επετειακό θα είναι και τούτο, αφού αύριο συμπληρώνονται 52 χρόνια από την πτώση του δικτατορικού καθεστώτος 1967-74 και συνάμα από τη Μεταπολίτευση. Πριν από δύο χρόνια η εφημερίδα μας είχε διανείμει σειρά από βιβλία που εξέταζαν το θέμα από πολλές απόψεις, σειρά μας σήμερα να δούμε την ιστορία της λέξης.
Η μεταπολίτευση είναι σύνθετη λέξη από την πρόθεση «μετά» και το ουσιαστικό «πολίτευση», με τη σημασία του τρόπου άσκησης του πολιτεύματος (στα βυζαντινά χρόνια το σπάνιο «πολίτευσις» σήμαινε τον τρόπο ζωής). Μεταπολίτευση είναι μια πολύ σοβαρή πολιτική αλλαγή και, ειδικότερα, η αλλαγή πολιτεύματος· αλλά στην πράξη, Μεταπολίτευση είναι η εγκαθίδρυση δημοκρατίας στις 23 Ιουλίου 1974 και κατά συνεκδοχή όλο το διάστημα που ακολουθεί.
Το επίθετο «μεταπολιτευτικός» απαντά από το 1812 σε έργο του Κωνσταντίνου Κούμα, ενώ ο όρος «μεταπολίτευση» εμφανίζεται πρώτη φορά το 1831 και σε εφημερίδες από το 1840 περίπου. Για παράδειγμα, ο Ανδρέας Μεταξάς χαρακτηρίζεται «αρχηγός της σεπτεμβριανής μεταπολιτεύσεως», εννοώντας την επανάσταση του 1843, που επέβαλε στον Όθωνα τη θέσπιση Συντάγματος (τότε ήταν που η πλατεία Ανακτόρων μετονομάστηκε σε πλατεία Συντάγματος).
Ο όρος χρησιμοποιήθηκε επίσης για την εκδίωξη του Όθωνα το 1862, για το κίνημα του 1909, αλλά και για την αποπομπή του Κωνσταντίνου Α’ από τις γαλλικές λόγχες το 1917, όπως και για την καθιέρωση της αβασίλευτης δημοκρατίας το 1924. Παραπονιέται φιλοβασιλικός αρθρογράφος στην «Καθημερινή» το 1927 ότι «η μεταπολίτευσις παρέσχε πολλάς ευκαιρίας προς πλουτισμόν». Ωστόσο, μέχρι το 1973 οι αναφορές για τη μεταπολίτευση στον ελληνικό Τύπο και τον δημόσιο λόγο είναι σποραδικές και συχνά αφορούν εξελίξεις σε άλλες χώρες (π.χ. η κεμαλική μεταπολίτευση).
Μετά την ανακήρυξη «προεδρικής δημοκρατίας» στη χώρα από το δικτατορικό καθεστώς της 21ης Απριλίου και το ψευτοδημοψήφισμα του 1973, ο όρος μεταπολίτευση χρησιμοποιήθηκε αρκετά από τον δικτάτορα Παπαδόπουλο, που υποδύθηκε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, και από φιλικά προς το καθεστώς έντυπα – αλλά και από αντίθετους προς τη δικτατορία: «η μεταπολίτευση της χούντας», έγραφε ο παράνομος «Οδηγητής».
Και βέβαια, οι εμφανίσεις του όρου αυξάνονται εκθετικά μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, αν και όχι τους πρώτους λίγους μήνες· σημειώνουμε ότι τον Δεκέμβριο του 1974 συνέβη και μια δεύτερη μεταπολίτευση, με την κατάργηση της βασιλευομένης δημοκρατίας, αλλά αυτή δεν χαρακτηρίστηκε έτσι.
Όπως είπαμε και στην εισαγωγή, το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Μεταπολίτευσης του 1974 είναι ότι ο όρος χαρακτηρίζει όχι μόνο την πολιτειακή αλλαγή καθαυτή αλλά και όλο το επόμενο διάστημα, 52 χρόνια τώρα, ή αλλιώς η Τρίτη Ελληνική Δημοκρατία. Ο Πορτοκάλογλου τραγούδησε γλυκόπικρα για της μεταπολίτευσης τη χαμένη γενιά, άλλοι όμως θέλησαν να χρεώσουν στη Μεταπολίτευση όλα τα στραβά κουλούρια του ελληνικού κράτους – κάποτε με το υπόρρητο μήνυμα ότι στη χούντα ήταν καλύτερα, «κοιμόμασταν με ανοιχτά παράθυρα». Να τη γιορτάσουμε λοιπόν τη Μεταπολίτευση, που γκρέμισε τη λαομίσητη δικτατορία.
