Υστερα από δεκαπέντε χρόνια έρευνας πάνω στις σχέσεις τελετουργίας και θεάτρου είμαι πια βέβαιος πως δεν αξιοποιούνται επαρκώς οι δυνατότητες που μας δίνει το θέατρο για μια βαθιά συλλογική σύνδεση, για απελευθέρωση, υπέρβαση και βίωση του μυστηρίου της ύπαρξης.
Επιλέγω συνήθως να ασχοληθώ με κείμενα που μπορούν να αναδείξουν την τελετουργική διάσταση του θεάτρου. Κείμενα που μας φέρνουν σε επαφή με τον μυθικό χρόνο και το ασυνείδητο. Εκεί είναι που μπορούμε να αντιληφθούμε την ύπαρξή μας απελευθερωμένη από τον εαυτό, από το Εγώ και τις κοινωνικές συμβάσεις και να μπούμε σε ένα μονοπάτι μεταμόρφωσης.
Η τελετουργία, όπως και το θέατρο, είναι πάντα μια πρόκληση, ένα κάλεσμα για ένα ταξίδι γνώσης και πνευματικής εξέλιξης. Εφόσον ανταποκριθούμε σε αυτό το κάλεσμα θα βρεθούμε αναγκαστικά σε ένα μεταβατικό στάδιο. Σε αυτή τη μεταβατική κατάσταση, ενδεχομένως γεμάτη από αβεβαιότητες και φόβο, είναι που ανακαλύπτουμε το υπερβατικό στοιχείο ή ερχόμαστε σε επαφή με το Ιερό. Οι διαδικασίες αυτές έχουν κατά κύριο λόγο ταυτιστεί με τις θρησκείες ή με άλλα πνευματικά μονοπάτια, θα έλεγα όμως πως ανήκουν και στο θέατρο. Ειδικά στο θέατρο που αναζητά τις τελετουργικές του ρίζες.
Στην περίπτωση της παράστασης «BARDO – Η Θιβετιανή Βίβλος των Νεκρών», το θέατρο συναντά την πνευματική παράδοση του βουδισμού. Η Θιβετιανή Βίβλος των Νεκρών αποτελεί το πιο επιδραστικό και δημοφιλές βουδιστικό κείμενο παγκοσμίως. Εχει επηρεάσει πολλούς σημαντικούς καλλιτέχνες, με τον John Lennon, τον Leonard Cohen, τη Laurie Anderson και τον Philip Glass, μεταξύ αυτών. Υπήρξε επίσης ένα κείμενο-ορόσημο για τα ψυχεδελικά κινήματα των 60s. Σημαντικότερο από όλα αυτά αποτελεί το γεγονός πως είναι ένα κείμενο το οποίο εδώ και αιώνες στηρίζει και προετοιμάζει τον άνθρωπο για τον θάνατο. Επιπλέον, στη Δύση, εδώ και δεκαετίες χρησιμοποιείται και διαβάζεται σε ασθενείς, σε ξενώνες ανακουφιστικής φροντίδας.
Το κείμενο της Θιβετιανής Βίβλου βρισκόταν για πάνω από είκοσι χρόνια στη βιβλιοθήκη μου χωρίς να τολμώ –σχεδόν ούτε καν– να το ξεφυλλίσω, φοβούμενος να έρθω σε επαφή με τα περιεχόμενά του. Οταν επιτέλους βρήκα το θάρρος να το μελετήσω, ήρθα σε επαφή με μια βαθιά διδασκαλία και –αναπάντεχα– με μια ανεξάντλητη πηγή φωτός. Η απόφαση να μεταφερθεί αυτό το κείμενο στη θεατρική σκηνή δεν ήταν απλή διαδικασία. Η πολύμηνη μελέτη, προετοιμασία και ενασχόλησή μου με το συγκεκριμένο κείμενο αποτέλεσαν μια προσωπική άσκηση. Η άσκηση αυτή στην πορεία έγινε συλλογική και κατά συνέπεια ανακουφιστική, χάρη στους εξαιρετικούς συνεργάτες που στήριξαν την ιδέα και την εμπλούτισαν με το πνεύμα και το ταλέντο τους.
Η πρώτη συνάντηση της παράστασης με το κοινό τον Μάιο και Ιούνιο του 2025 ήταν μια τεράστια έκπληξη. Ανησυχούσα πως το θέμα θα φανεί «βαρύ» στο κοινό και, εκτιμώντας το σχεδόν ως θέμα «ταμπού» για την κοινωνία μας, δεν πίστευα αρχικά ότι θα συναντούσε τόσο θερμή ανταπόκριση. Ηταν μια βαθιά ενθαρρυντική εμπειρία. Μια απόδειξη ότι πια συνειδητοποιούμε πως το να συζητάμε, να μοιραζόμαστε, να στοχαζόμαστε, ακόμα και να προετοιμαζόμαστε για το γεγονός του θανάτου, μπορεί να είναι ευεργετικό για τις ζωές μας.
Η Θιβετιανή Βίβλος των Νεκρών δημιουργεί έναν χώρο στοχασμού και ενδοσκόπησης, όπου ο θάνατος εκλαμβάνεται ως πνευματικό ταξίδι και ως δυνατότητα απελευθέρωσης. Είναι ένα κείμενο-οδηγός, μοναδικό στο είδος του, γραμμένο με σκοπό να απαγγέλλεται και να απευθύνεται στους νεκρούς, καθοδηγώντας τους κατά την πορεία τους στη μεταθανάτια κατάσταση. Αναφέρεται σε όσα συμβαίνουν στη συνείδηση του ανθρώπου κατά τη διάρκεια του θανάτου και παρέχει οδηγίες για το πώς κάποιος θα καταφέρει να ενωθεί με το φως, αποφεύγοντας τον τρόμο και τις δοκιμασίες.
Στην παράσταση «BARDO» συγκεντρώνουμε τα σημαντικότερα αποσπάσματα της Θιβετιανής Βίβλου των Νεκρών σε μια ποιητική, θεατρική προσαρμογή, πάνω στην οποία δημιουργούμε μια σκηνική τελετουργία. Οι εντυπωσιακές περιγραφές και εικόνες του μεταθανάτιου ταξιδιού οπτικοποιούνται μέσω video design, ενώ οι μεταμορφώσεις της ανθρώπινης συνείδησης αποδίδονται μέσα από τους κώδικες σωματικής έκφρασης που έχει αναπτύξει η ομάδα «Per Theater Formance» κατά την πολυετή έρευνά της πάνω στις σχέσεις τελετουργίας και παραστατικών τεχνών.
Ο Καρλ Γιουνγκ έγραψε πως στη Θιβετιανή Βίβλο των Νεκρών βρήκε έναν «σύντροφο» που του αποκάλυψε τα μυστικά της ψυχής. Πολλοί μελετητές συμφωνούν πως το κείμενο γράφτηκε για να καθοδηγεί τον άνθρωπο τόσο κατά τη μεταθανάτια κατάσταση όσο και στο ταξίδι του στη ζωή. Η παράσταση φωτίζει αυτή τη διάσταση ως πέρασμα ανάμεσα στους κόσμους. Ως το διαρκές ταξίδι της συνείδησης, εκεί όπου η ζωή και ο θάνατος παύουν να είναι αντίθετα και καθρεφτίζονται το ένα μέσα στο άλλο.
Πληροφορίες: Παραστάσεις: από Δευτέρα 8 Δεκεμβρίου έως Τρίτη 27 Ιανουαρίου 2026. | Ημέρες & ώρες παραστάσεων: Δευτέρα & Τρίτη στις 21.00 | BIOS Πειραιώς 84 | Πειραιώς 84, 10435, Αθήνα | http://pireos84.bios.gr/ | Πληροφορίες: 2103425335 | Προπώληση – Εισιτήρια: https://pireos84.bios.gr/event.php?id=105&lang=gr | Διάρκεια παράστασης: 70΄ (χωρίς διάλειμμα).
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ: Σκηνοθεσία & απόδοση κειμένου: Δημήτρης Τσιάμης. | Ερμηνεύουν: Κατερίνα Βούρτση, Νίκος Παπαθανάσης, Δημήτρης Τσιάμης. | Video Design: Αλεξάνδρα Νιάκα, Χάρης Λαλούσης. | Ενδυματολόγος: Νίκη Ψυχογιού. | Βοηθός ενδυματολόγου: Ζωή Κελέση. | Σχεδιασμός Φωτισμού: Νύσος Βασιλόπουλος. | Βοηθός σκηνοθέτη: Εριφύλη Μπουρλέσα. | Β΄ βοηθός σκηνοθέτη: Κατερίνα Μούτσου. | Συνεργασία στην επιμέλεια κίνησης: Ελένη Χατζηγεωργίου. | Επικοινωνία: Αντζυ Νομικού. | Φωτογραφίες: Λίλια Αγάθου. | Video Trailer: Γιώργος Αποστολόπουλος. | Παραγωγή: Εταιρία Θεάτρου PER THEATER FORMANCE.
■ Η παράσταση παρουσιάστηκε τον Μάιο/Ιούνιο 2025 με την οικονομική υποστήριξη του υπουργείου Πολιτισμού.
.jpg)
