Πανηγυρικά είναι τα φετινά, επετειακά θυρανοίξια στο θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου για τα 70 χρόνια του Φεστιβάλ ως θεσμού. Οχι μόνο επειδή το έργο είναι η «Αντιγόνη», η ενδοξότερη τραγωδία του Σοφοκλή που ψηλαφεί τη σύγκρουση ανάμεσα στον ηθικό νόμο και την κρατική εξουσία, γραμμένη την εποχή που μας κληροδότησε το εμβληματικότερο επίτευγμα της αρχαιότητας, τη δημοκρατία. Ούτε επειδή πρόκειται για μια παγκόσμια πρεμιέρα η οποία πρόκειται να παρασταθεί μόνο στην Επίδαυρο και μάλιστα κατ’ εξαίρεση για ένα τριήμερο (27, 28 και 29/6), δίνοντας τη δυνατότητα σε μεγαλύτερο κοινό να την παρακολουθήσει. Είναι, ακόμα, επειδή τη σκηνοθεσία υπογράφει ο κορυφαίος Γερμανός σκηνοθέτης Ούλριχ Ράσε, διεισδυτικός μελετητής του αρχαίου δράματος, του οποίου η παράσταση «Αγαμέμνονας» του Αισχύλου το 2022 είχε συναρπάσει. Δίνει έτσι ουσιαστικό νόημα στη λέξη «πολυαναμενόμενη» για μια παράσταση στην οποία συμμετέχει ένας λαμπρός θίασος Ελλήνων ηθοποιών.
Αποδεικνύοντας ότι πρόκειται για έναν άνθρωπο που έχει μελετήσει σε βάθος την αρχαία ελληνική γραμματεία, ο Ράσε τολμά να αναμετρηθεί με όλα τα στερεότυπα για να τα ανατρέψει: αναγνωρίζοντας την ευθραυστότητα της δημοκρατίας στην εποχή μας, τοποθετεί στον πυρήνα του έργου την ανάγκη να ακούμε, μήπως και καταφέρουμε να συνεννοηθούμε, μήπως και αλλάξουμε κάτι. Γιατί ο νόμος θα έπρεπε να χωρά το δίκιο και όταν αυτά τα δύο συγκρούονται, οι συνέπειες είναι ολέθριες και για τις δύο πλευρές και το πλήγμα καίριο για τη δημοκρατία. Ο σκηνοθέτης θέλει να ακουστεί και ο Κρέοντας που, αντιμέτωπος με τις συνέπειες ενός εμφυλίου, θεωρεί υψίστης σημασίας τη διάσωση του κράτους και καθήκον του να τηρήσει τους κανόνες που ορίζουν αυστηρή τιμωρία της προδοσίας, αποφασίζοντας να μείνει άταφος ο Πολυνείκης που στράφηκε εναντίον του τόπου του.
«Παρόλο που κατανοώ τη στάση της Αντιγόνης, ωστόσο κρίνω ότι έχει ενδιαφέρον να αφουγκραστούμε και τα επιχειρήματα του Κρέοντα και να δούμε πώς μπορούμε να ισορροπήσουμε τις δυο θέσεις μεταξύ τους. Δεν παίρνω τη θέση κανενός απολυταρχικού ηγέτη, όπως ο Κρέοντας. Αυτό που πρεσβεύω είναι ότι θα πρέπει, ως κοινωνία, να βρούμε τα κοινά μας στοιχεία. Να επικοινωνούμε, να συζητάμε, να βρίσκουμε απαντήσεις στα φλέγοντα ερωτήματα που υπάρχουν στην εποχή μας. Αυτό που έχουμε απωλέσει είναι ότι πλέον δεν ακούμε ο ένας τον άλλον», είχε ξεκαθαρίσει στη συνέντευξη Τύπου για την παράσταση.
Κι εξήγησε: «Η Αντιγόνη, όπως γνωρίζουμε, είναι η ηρωίδα του έργου. Η δύναμη και η αντίστασή της απέναντι στην εξουσία είναι αξιοθαύμαστες. Αλλά μήπως δεν ζούμε σήμερα σε μια κοινωνία όπου είναι πανεύκολο για όλους να παριστάνουν τις ηρωίδες ή τους ήρωες, να μιλούν και να πράττουν με τα δικά τους μέτρα και σταθμά; Μήπως πολλές φορές ξεχνάμε ότι αποστολή του Κρέοντα ως βασιλιά είναι να υπερασπίζεται το κράτος και τους νόμους; Πιστεύω ότι είναι σημαντικό να ρίξουμε μια ματιά στον βασιλιά και στα επιχειρήματά του, που διατυπώνονται τόσο εύστοχα από τον Σοφοκλή… Οπως ξέρουν καλά οι Ελληνες, η δημοκρατία είναι μια κατάκτηση που σφυρηλατήθηκε μέσα στους αιώνες, θεμελιωμένη σε ατομικές ελευθερίες αλλά και υποχρεώσεις. Στην Αντιγόνη, ο Κρέων είναι εκείνος που υπερασπίζεται αυτό το πολίτευμα. Εστω κι αν τελικά ακολουθεί εσφαλμένη πορεία…».
Είναι άλλωστε η ανυπαρξία διαλόγου και η τοξικότητα που εμφανίζεται ως ελευθερία έκφρασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που, παρά τη διάδοσή τους, έχουν οδηγήσει σε μια ουσιαστική έλλειψη επικοινωνίας που τον οδήγησαν σε αυτή την επιλογή:
«Δεν ακούμε ο ένας τον άλλο και υπάρχει δίλημμα στην επικοινωνίας μας – αυτός είναι και ο λόγος των τωρινών πολέμων. Πρέπει να βρεθούν κοινά σημεία μεταξύ μας. […] Είναι σημαντικό σε έναν δημοκρατικό κόσμο να έχουμε τη δυνατότητα να κατανοήσουμε και να αλλάξουμε τους νόμους, γιατί αλλάζει ο κόσμος γύρω μας. Η δημοκρατία ζει μια διάβρωση, το ίδιο ισχύει και για τους νόμους». Τοποθετώντας τον Κρέοντα στη θέση του, ως τοποτηρητή της νομιμότητας που εκφράζει τη βούληση της κοινότητας, οφείλοντας πρωτίστως αυτός να την τηρήσει κι ας υφίσταται τις σκληρές συνέπειές της, ο Ράσε, με τον αντισυμβατικό του τρόπο, δεν αφήνει μόνο τις αξίες να δοκιμαστούν, αλλά μεταβολίζει την αενάως περιστρεφόμενη σκηνή πάνω στην οποία τοποθετεί τη δράση στα έργα του, σε έναν δημόσιο χώρο αντιπαράθεσης ιδεών και επιχειρημάτων με απώτερο στόχο την κατανόηση. Τη μετατρέπει, δηλαδή, ουσιαστικά σε ένα πεδίο άσκησης της δημοκρατίας που διαρκώς μετατοπίζεται έτσι όπως αέναα κινείται ο χρόνος, ενώ ο άνθρωπος βρίσκεται διαρκώς είτε αντιμέτωπος με τις δυνάμεις της ζωής, είτε παρασυρμένος από αυτές. Κι όλο αυτό θυμίζει έναν περιστρεφόμενο δίσκο ίσως αντιπροσωπευτικό της αρχαιοελληνικής αντίληψης που ήθελε τους ανθρώπους να υποτάσσονται στις διαθέσεις των θεών, αθύρματα στις εκάστοτε ορέξεις τους ή να πηγαίνουν κόντρα στη βούλησή τους και να συντρίβονται.
►ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου | 27-29/6 | «Αντιγόνη» του Σοφοκλή | Μετάφραση Νίκος Α. Παναγιωτόπουλος | Σκηνοθεσία – σκηνογραφία Ulrich Rasche | Δραματουργία Antigone Akgün | Μουσική – Σχεδιασμός ήχου Alfred Brooks | Κοστούμια Αγγελος Μέντης | Φωτισμοί Ελευθερία Ντεκώ | Εκπαίδευση και καθοδήγηση χορού Yannik Stöbener | Δραματολόγος παράστασης Ερι Κύργια | Μουσική διδασκαλία Μελίνα Παιονίδου | Διανομή: Γιώργος Γάλλος Κρέων, Δημήτρης Καπουράνης Αίμων, Κόρα Καρβούνη Αντιγόνη, Φιλαρέτη Κομνηνού Τειρεσία, Θάνος Τοκάκης Φύλακας | Χορός (αλφαβητικά) Γιώργος Ζιάκας, Δημήτρης Καπουράνης, Μάριος Κρητικόπουλος, Ιωάννης Μπάστας, Βασίλης Μπούτσικος, Γιώργης Παρταλίδης, Θανάσης Ραφτόπουλος, Γκαλ Ρομπίσα, Γιάννης Τσουμαράκης, Στρατής Χατζησταματίου | Ζωντανή ερμηνεία της μουσικής: Νεφέλη Σταματογιαννοπούλου κοντραμπάσο, Χάρης Παζαρούλας κοντραμπάσο, Νίκος Παπαβρανούσης κρουστά, Ευαγγελία Σταύρου κρουστά | Εισιτήρια 5-20 ευρώ | Προπώληση aefestival.gr, more.com, εκδοτήρια πλατεία Συντάγματος (This is Athens info point Δήμου Αθηναίων) | Δευτ.-Παρ. 10.00-18.00 και τηλεφωνικά 2118008181 | ΑΜΕΑ: +30 2104834913 | Δευτ.-Παρ. 10.00-17.00 | Παρέχεται η δυνατότητα μεταφοράς με λεωφορείο στην παράσταση | Πληροφορίες more.com
