Ο Θοδωρής Καλλιφατίδης, ο γνωστός βραβευμένος συγγραφέας που ζει στη Σουηδία και γράφει πάντα βαθιά φιλοσοφικά και πολιτικά μυθιστορήματα, έγραψε την «Τιμάνδρα» –το πρώτο έργο του που γράφτηκε κατευθείαν στα ελληνικά. Πρόκειται για πραγματικό πρόσωπο. Η Τιμάνδρα ήταν μια εξαιρετικά μορφωμένη και όμορφη γυναίκα. Μια ιδιαίτερη εταίρα που ήταν ερωτευμένη με τον Αλκιβιάδη ακόμη κι όταν εκείνος κατηγορήθηκε για προδοσία εναντίον των Αθηναίων. «Ο Θοδωρής Καλλιφατίδης έχει την ικανότητα να αφηγείται μια ιστορία με φυσικότητα, δηλαδή σαν να έχει εκτυλιχθεί αβίαστα, χωρίς να ασφυκτιά μέσα στον ψυχολογικό κατακλυσμό ενός ανθρώπου που στην πραγματικότητα αγωνίζεται να επιβιώσει». Αυτά έχει γράψει ο νομπελίστας Περουβιανός συγγραφέας Μάριο Βάργκας Λιόσα και δικαιώνεται απόλυτα. Εν προκειμένω και από τη θεατρική απόδοση του έργου, που γίνεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα.
Η παράσταση μπορεί να αντλεί τη θεματική της από την αρχαιότητα, αλλά τόσο οι νοηματοδοτήσεις του Καλλιφατίδη, καθώς θίγει διαχρονικά θέματα όπως ο έρωτας, ο πόλεμος, η εξουσία αλλά και η γυναικεία σεξουαλικότητα, όπως και η δραματουργική επεξεργασία του κειμένου και η σκηνοθετική του απόδοση από τη Χρύσα Καψούλη (στη δραματουργία συνεργάστηκε με τον Γιάννη Τσαπαρέγκα) δίνουν μια πολύ σύγχρονο πνοή στο έργο. Ενδιαφέρον πολύ το εύρημα η Τιμάνδρα να ενσαρκωθεί επί σκηνής από τρεις γυναίκες (μία μελαχρινή, μία ξανθιά και μία κοκκινομάλλα), τις Νάνα Παπαδάκη, Δήμητρα Χατούπη και Βάλια Παπαχρήστου. Μάλιστα το έργο ήταν μια προσωπική επιλογή της πρώτης και πέτυχε δικαιώνοντας τους συντελεστές: «Το έργο εμπεριέχει διαχρονικούς προβληματισμούς και αξίες. Θα σταθώ κυρίως σε ένα μεγάλο ζήτημα που μας αφορά δυστυχώς στις μέρες μας σαν σύνολο. Στον πόλεμο και στις συνέπειές του. Στην “Τιμάνδρα” οι αναφορές είναι συνεχείς: θάνατος, κατάρρευση, απολυταρχικά καθεστώτα, εκτοπισμός και μετανάστευση. Στον αντίποδα η ειρήνη: ευμάρεια, ευημερία, άνθηση των τεχνών και της φιλοσοφίας αλλά και του ίδιου του ανθρώπου σε όλους τους τομείς» μας λέει η σκηνοθέτρια, η οποία έχει επιλέξει να συμπεριλάβει και πολλή σύγχρονη ελληνική μουσική στην παράσταση: «Για μένα τόσο η μουσική όσο και η κίνηση είναι συστατικά που ολοκληρώνουν ένα θεατρικό κείμενο. Στην “Τιμάνδρα” έψαχνα να βρω μουσικά τοπία που να συνδέουν το κείμενο με το σήμερα και τους θεατές με την ιστορία. Κι αυτό επειδή η μουσική αποτελεί κοινό τόπο, δεν γνωρίζει γλώσσες και σύνορα. Για παράδειγμα ποιος ή ποια δεν συγκινείται από ένα μοιρολόι σε οποιαδήποτε γλώσσα; Ή ποιος ή ποια δεν εισπράττει τη λησμονιά και τον πόνο του εκτοπισμού από ένα ρεμπέτικο;». Οσο για την τρισυπόστατη «Τιμάνδρα», μας εξηγεί: «Η πρώτη υπόσταση (Δήμητρα Χατούπη) έχει να κάνει κυρίως με το πώς ο άνθρωπος συνδέεται με τον κόσμο μέσα στον χρόνο. Και με το πώς η φιλοσοφία και η σκέψη είναι οργανικά αποτυπωμένες στο σώμα. Η δεύτερη υπόσταση (Νάνα Παπαδάκη) έχει να κάνει με την ιστορία, τον πόλεμο και τις υπαρξιακές αναζητήσεις του ατόμου. Τέλος, η τρίτη (Βάλια Παπαχρήστου) εκφράζει το ερωτικό στοιχείο, τη σωματοποίηση των συναισθημάτων και την απελευθέρωση και λύτρωση του ατόμου από καθετί που το περιορίζει».
Στο έργο ακούγεται ότι το «πώς είναι η πραγματικότητα» είναι ένα ερώτημα για γυναίκες, αλλά το «γιατί είναι έτσι» είναι για άντρες. Κάτι που δυστυχώς ισχύει έως σήμερα. «Η φράση αυτή μας μεταφέρει στην ανδροκρατούμενη πατριαρχική κοινωνία της αρχαίας Αθήνας, η οποία δυστυχώς με κάποιο τρόπο συνεχίζει να υφίσταται και σήμερα» μας λέει η Δήμητρα Χατούπη. «Η Τιμάνδρα δηλώνει τη θέση της σε μια πατριαρχική κοινωνία, σε μια δημοκρατική Αθήνα που όμως δεν παρέμεινε δημοκρατική. Δηλώνει τη θέση της γυναίκας με αυτοσαρκασμό και χιούμορ που σπάει κόκαλα. Ναι, το “γιατί” ήταν για τους άντρες, αλλά η Τιμάνδρα συμπληρώνει: “και όταν δεν έβρισκαν καμία απάντηση ερχόντουσαν σε μας”. Αυτή την απάντηση ψάχνουμε μέχρι σήμερα που δυστυχώς το ρήμα “ανήκω” δεν έχει απαγορευτεί από το παγκόσμιο λεξιλόγιο ως ρήμα που αφορά τις ανθρώπινες σχέσεις. Που ακόμα δυστυχώς η γυναίκα θεωρείται κτήμα και που η λέξη γυναικοκτονία δεν έχει ακόμα αναγνωριστεί σε θεσμικό πλαίσιο. Αυτή την απάντηση ψάχνουμε σε μια κοινωνία που χρειάζεται μια Καρυστιανού για να υψώνει το ανάστημά της και να προσπαθεί ν’ αποδώσει η ίδια δικαιοσύνη για κάτι που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο: “το “γιατί” ήταν για τους άντρες”. Και σε έναν ολόκληρο πλανήτη που χρειάζεται μια Μάχσα Αμίνι να θυσιαστεί ώστε να μας θυμίσει τι σημαίνει ζω ελεύθερα: “το “γιατί” ήταν για τους άντρες”… Αυτό λοιπόν δεν είναι φυσικά φεμινιστικό ζήτημα. Είναι ζήτημα πολιτικό, κοινωνικό και κυρίως ανθρώπινο» καταλήγει η Δ. Χατούπη.
«Η φιλοσοφία δεν είναι κάτι περιττό, που εμφανίζεται αφότου έχουμε λύσει όλα μας τα προβλήματα. Είναι το έδαφος πάνω στο οποίο ανθούν η δικαιοσύνη και η αξιοκρατία για να μπορεί κανείς να ζει» μας λέει η Νάνα Παπαδάκη. «Σε κανέναν πολίτη δεν αρκεί η ζωή, όταν η αξία της υποτιμάται καθημερινά, για να μπορεί αργότερα να “πουληθεί” φτηνά. Αν δεν μας απασχολούν ζητήματα όπως η δικαιοσύνη, η ευτυχία, η μοίρα, η βούληση, η αρετή, τότε αυτό σημαίνει ότι το σύστημα έχει κάνει καλά τη δουλειά του καθιστώντας μας τους αποτελεσματικότερους λογοκριτές του εαυτού μας. Πιστεύω επίσης στην πνευματικότητα που έχει κερδηθεί μέσα από το σωματικό βίωμα. Οχι όμως όπως αντιλαμβάνεται το σώμα μια παλαιότερη γενιά, που εστίασε αποκλειστικά στη σεξουαλική “ελευθερία”. Ζητούμενο της γενιάς μου είναι πλέον η πνευματικότητα. Η πνευματικότητα είναι ερωτική. Και πολιτική. Βομβαρδιζόμαστε από παντού με χάος, σάρκα και ασυναρτησία. Εχουμε ανάγκη κάτι διαφορετικό» καταλήγει.
Πράγματι το έργο μιλάει για έναν έρωτα πέραν των ορίων. Μπορεί να ισχύσει κάτι τέτοιο σήμερα; «Κάθε φορά που διασχίζουμε τη μοναξιά μας πραγματικά χρειάζεται μια υπέρβαση. Σε όλες τις σχέσεις. Πόσο μάλλον στον έρωτα. Ισως έρωτας να είναι ακριβώς αυτό: το βαθύ κάλεσμα να ξεπεράσουμε όσα ξέρουμε που έρχεται μέσα από τη μορφή, το σώμα, την ψυχή που μας μαγνητίζει… Νομίζω πως αν δεν υπήρχε έρωτας, δεν θα υπήρχε ο κόσμος. Είναι τόση πολλή η μάχη με το σκοτάδι γύρω που αν δεν υπήρχε η Κοσμογονία, που είναι ο Ερωτας, ίσως σαν είδος να είχαμε καταστραφεί. Ο έρωτας όμως απαιτεί μια εκκένωση από το εγώ, μια εξάλειψη κάθε ναρκισσισμού και μια ταπεινότητα μπροστά στο θαύμα του άλλου. Κι ακόμα μια βαθιά διέγερση, έναν ξεσηκωμό όλου του εαυτού. Νιώθω πως έρωτας και επανάσταση θα είναι όλο και πιο δύσκολο να συμβούν. Η εποχή μας είναι απόλυτα ναρκισσιστική, σκοτώνει τη βαθιά υπαρξιακή διέγερση με μια μόνιμη υπερδιέγερση και ενσυνείδητα χειραγωγεί το άτομο στον εθισμό της εικόνας και της λατρείας της» κλείνει την κουβέντα μας η τρίτη «Τιμάνδρα», Βάλια Παπαχρήστου.
♦ Πληροφορίες: Κάθε Παρ., Σάββ. στις 21.00, Κυρ. 19.00 (έως 26/5), στο θέατρο «ΕΛΕΡ – Ελένη Ερήμου» (Φρυνίχου 10, Πλάκα, τηλ. 211-7353928). Προπώληση: Ticketservices.gr. Διάρκεια: 90′.
