Ταινίες επίγνωσης και έκκλησης σε δράση

Είναι οι θεατές του σινεμά κάτι σαν… αστροναύτες; Μην ψάχνετε καμιά περίπλοκη απάντηση ή ακόμα και απόρριψη της ίδιας της ερώτησης. Το 60ό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (31 Οκτωβρίου-10 Νοεμβρίου), το οποίο από τότε που ανέλαβε τα ηνία του ο Ορέστης Ανδρεαδάκης προσπαθεί να συνδέει (και να ψάχνει) τις ταινίες του Διαγωνιστικού Τμήματος με βάση ένα θέμα, μια ιδέα -συνήθως από βιβλία ή άλλη τέχνη-, φέτος κατέφυγε στο Διάστημα. Και ανακήρυξε ως θέμα του το «Overview Effect», ήτοι το φαινόμενο της Πανοραμικής Εντύπωσης.

60ό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1987 από τον συγγραφέα Φρανκ Γουάιτ για να περιγράψει τα πρωτόγνωρα συναισθήματα που βιώνουν οι αστροναύτες όταν αντικρίζουν τη Γη από το Διάστημα. Προσπαθώντας να αναλύσουν την εμπειρία τους, οι αστροναύτες αναφέρουν ότι κάτι αλλάζει μέσα τους. Κάνουν λόγο για μια έκρηξη επίγνωσης. Σημειώνουν ότι τους κατακλύζει ένα αίσθημα ολότητας και ενότητας. Παράλληλα, η ομορφιά της Γης τούς κάνει να σκεφτούν τις ανισότητες, τη φτώχεια και τις συγκρούσεις που επικρατούν στην επιφάνειά της.

Να τες οι αναλογίες με το σινεμά, με τα αισθήματα που προκαλεί στους θεατές. Η Εβδομη Τέχνη προκαλεί κάτι σαν «οverview effect», επηρεάζει τον «τρόπο που κοιτάζουμε τη Γη, τη ζωή, τους εαυτούς μας από μακριά», όπως λέει ο Ορέστης Ανδρεαδάκης. «Αυτά που μοιάζουν να μας χωρίζουν στη Γη εξαφανίζονται όταν τα κοιτάμε από απόσταση. Το γεγονός ότι οι αστροναύτες δεν μπορούν να δουν σύνορα, ταξικές, κοινωνικές, πολιτισμικές ή θρησκευτικές διαφορές τούς κάνει να συνειδητοποιήσουν τη σκληρή πραγματικότητα της ζωής στη Γη. Το overview effect δεν προκαλεί μόνο μια γνωστική μετάλλαξη, αλλά αποτελεί και μια έκκληση για δράση».

Δεκατέσσερις συνολικά θα είναι οι ταινίες του Διεθνούς Διαγωνιστικού Τμήματος. Κάποιες ανακοινώθηκαν κιόλας, ήδη με διεθνείς διακρίσεις, όντας το εντυπωσιακό ντεμπούτο των σκηνοθετών τους.

■ Το «Monos» του Αλεχάντρο Λάντες (Κολομβία/Αργεντινή/Ολλανδία/Δανία) προβλήθηκε στο πρόσφατο Φεστιβάλ Βερολίνου και κέρδισε Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής στο Σάντανς. Μια ομάδα εφήβων ζει απομονωμένη στη ζούγκλα με αυστηρούς κανόνες και με τελετουργικά, επικίνδυνα «παιχνίδια» με όπλα, που αυξάνουν την παράνοιά της.

■ Το συγκινητικό «Song Without a Name» της Μελίνα Λεόν (Περού) θα το αγαπήσουν όσοι λάτρεψαν το «Roma» του Αλφόνσο Κουαρόν. Η Χεορχίνα, μια νεαρή γυναίκα, έρχεται αντιμέτωπη με την απαγωγή της νεογέννητης κόρης της. Η τροχιά της θα διασταυρωθεί με έναν δημοσιογράφο που προσπαθεί να ρίξει φως σε κύκλωμα πώλησης βρεφών στο Περού της δεκαετίας του 1980.

■ Το «Patrick» του Τιμ Μίελαντς (Βέλγιο), βραβείο σκηνοθεσίας στο Κάρλοβι Βάρι. Ο 38χρονος Πάτρικ ζει με τους γονείς του σε μια κατασκήνωση γυμνιστών, αλλά κανένας δεν τον συμπαθεί. Οταν ο πατέρας του πεθαίνει, ο Πάτρικ πρέπει να αρχίσει να παίρνει αποφάσεις, μόνο που έχει χάσει το αγαπημένο του σφυρί…

■ Το «Fire Will Come» του Ολιβερ Λάσε (Ισπανία/Γαλλία/Λουξεμβούργο), βραβείο της Επιτροπής στο τμήμα «Ενα Κάποιο Βλέμμα» των Κανών. Ενας εμπρηστής βγαίνει από τη φυλακή και επιστρέφει σε ένα μικρό χωριό της Γαλικίας, όπου μένει η ηλικιωμένη μητέρα του. Η ζωή κυλά ήρεμα μέχρι τη στιγμή που μια τεράστια φωτιά καταστρέφει την περιοχή.

■ Το «Lillian» του Αντρέας Χόρβαθ (Αυστρία) προβλήθηκε στο Δεκαπενθήμερο των Σκηνοθετών στις Κάνες. Μια Ρωσίδα μετανάστρια, που ζει στη Νέα Υόρκη, όταν η βίζα της λήγει, θα αποφασίσει να πραγματοποιήσει ένα ταξίδι με τα πόδια μέχρι το σπίτι της.

Το «Overview Effect» δεν βρίσκεται μόνο πίσω από τις ταινίες του Διεθνούς Διαγωνιστικού, βγαίνει και έξω από τη μεγάλη οθόνη. Οι ταινίες του τμήματος αποτελούν και φέτος πηγή έμπνευσης για μια πρωτότυπη έκθεση. Το Φεστιβάλ ανέθεσε σε νέους Ελληνες εικαστικούς να δουν ο καθένας από μια ταινία του Διαγωνιστικού και να φιλοτεχνήσουν ένα έργο εμπνευσμένο από αυτήν. Τα έργα θα παρουσιαστούν στο MOMus – Πειραματικό Κέντρο Τεχνών (Αποθήκη Β1, Λιμάνι Θεσσαλονίκης).

Συμμετέχουν οι: Αλέξης Βασιλικός, Γιώργος Γεροντίδης, Χρήστος Δεληδήμος, Μαριάννα Ιγνατάκη, Kalos – Klio (Χρήστος Καλός και Κλειώ Τανταλίδη), Ειρήνη Καραγιαννοπούλου, Πάνος Κομπής, Μανώλης Λεμός, Βιργινία Μαστρογιαννάκη και Ηλίας Μαμαλιόγκας, Κωνσταντίνος Πάτσιος, Αντιγόνη Τσαγκαροπούλου, Παύλος Τσάκωνας, Δέσποινα Φλέσσα και Ζωή Χατζηγιαννάκη.

Η θεματική του Διεθνούς Διαγωνιστικού συνομιλεί και με το κεντρικό θέμα της φετινής 7ης Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης (12/10/2019 – 16/02/2020), με τίτλο «Στάση».