Είναι ο σπουδαιότερος συνθέτης κινηματογραφικής μουσικής της εποχής μας: ο «νέος Τζον Γουίλιαμς», όπως τον χαρακτηρίζουν, ένας συνθέτης που μοιάζει ανεξάντλητος και που δεν παύει, στα 56 του χρόνια και με πάνω από 150 σάουντρακ στο βιογραφικό του, να εκπλήσσει με τη φρεσκάδα της προσέγγισής του, ξανά και ξανά.
Εχοντας ξεκινήσει την καριέρα του στην κινηματογραφική μουσική το 1986, με το αξέχαστο «Ki lo sa?» του Ρομπέρ Γκεντιγκιάν, ο Αλεξάντρ Ντεσπλά έχει διανύσει πολλές φορές την απόσταση από… υπερμεγέθη monster movies, σαν το «Godzilla», μέχρι το ιδιοσυγκρασιακό σινεμά του Γουες Αντερσον, από πολιτικά θρίλερ, σαν το «Argo», μέχρι λεπτεπίλεπτες ανθρωποκεντρικές ταινίες σαν τη «Φιλομένα».
Μέσα σ’ αυτήν την πορεία, τιμήθηκε με αμέτρητα βραβεία, ήταν εννέα φορές υποψήφιος για Οσκαρ και το κέρδισε δύο: το 2015 για το «The Grand Budapest Hotel» (την ίδια χρονιά ήταν υποψήφιος και για το «Παιχνίδι της μίμησης») και φέτος, για τη «Μορφή του Νερού» του Γκιγιέρμο ντελ Τόρο.
Φέτος, μάλιστα, στον ευχαριστήριο λόγο του, παραλαμβάνοντας το Οσκαρ, το αφιέρωσε στη μητέρα του, «που είναι Ελληνίδα και συνομήλικη με τα Οσκαρ», όπως είπε. Ο Ντεσπλά είναι γιος Γάλλου και Ελληνίδας που γνωρίστηκαν στις σπουδές τους στο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας και εγκαταστάθηκαν στο Παρίσι, φροντίζοντας, ωστόσο, η επαφή των παιδιών τους και με το ελληνικό στοιχείο να μη χαθεί μέσα στα χρόνια.
Αυτή τη σχέση καταγωγής και αγάπης θα υπογραμμίσει η Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου, απονέμοντας στον Αλεξάντρ Ντεσπλά τιμητική διάκριση στην Τελετή Απονομής των Βραβείων Ιρις, τη Δευτέρα, 23 Απριλίου, στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία και για πρώτη φορά θα μεταδοθεί ζωντανά από το live streaming της. Την επόμενη μέρα, Τρίτη 24 Απριλίου, στις 12 το μεσημέρι, ο Ντεσπλά θα δώσει ένα μοναδικό masterclass, με ελεύθερη είσοδο στο κοινό, συνομιλώντας με τον συνθέτη Χαράλαμπο Γωγιό, στο Ωδείο Αθηνών.
Ο Αλεξάντρ Ντεσπλά μίλησε στην «Εφ.Συν.» λίγες μέρες πριν από το ταξίδι του στην Αθήνα, όχι μόνο για μουσική και για σινεμά, αλλά και για πολιτική και για την εγγύτητά του με την ελληνική κουλτούρα: «Απ’ όταν ήμουν δύο χρόνων, οι γονείς μου μας έφερναν, τις αδελφές μου κι εμένα, στην Ελλάδα τακτικά και περνούσαμε τις καλοκαιρινές διακοπές με την ελληνική οικογένειά μας.
Κι η μητέρα μου, στο Παρίσι, μαγείρευε ελληνικά φαγητά, έβαφε κόκκινα αυγά το Πάσχα. Η ελληνική κουλτούρα ήταν μέρος της καθημερινότητάς μας. Και στην εφηβεία μου άρχισα να εξερευνώ ακόμα περισσότερο την ελληνική ταυτότητά μου. Περπατούσα για ώρες στην Αθήνα, από τον Κεραμεικό στην Αγορά και καθόμουν στη Θησείο χωρίς να καταλαβαίνω πώς περνά ο χρόνος».
Αποδέκτης πολλών και πολύ σημαντικών βραβείων, ο Ντεσπλά μοιάζει να έχει συνειδητοποιήσει τι έχει ακόμα μεγαλύτερη αξία στη ζωή του: «Είναι υπέροχο να βραβεύεσαι, καθώς αυτό δείχνει ότι οι συνάδελφοί σου άκουσαν κι εκτίμησαν τη μουσική σου. Αλλά το μόνο που πραγματικά έχει σημασία είναι η δουλειά σου. Μετά το πρώτο μου Οσκαρ, η πίεση ήταν ακόμα μεγαλύτερη για να γράψω καλή μουσική. Μετά το δεύτερο, φαντάζεστε… Εχω μάθει ότι οι σημαντικότερες αρετές είναι η απεριόριστη έκφραση και η μακροζωία».
Εχει γράψει μουσική για ταινίες κάθε είδους, από περιπέτειες φαντασίας έως πολιτικά δράματα, αλλά δεν είναι το είδος της ταινίας που καθορίζει τη δυσκολία ή την ευκολία της δουλειάς του: «Κάθε σάουντρακ είναι και μια πρόκληση. Γιατί κάθε ταινία είναι διαφορετική.
Ποτέ δεν ξέρεις πού θα σε οδηγήσει και υπάρχει πάντα αυτή η αβεβαιότητα, η αμφισβήτηση: θα προλάβω τη διορία για την ηχογράφηση; Ποτέ δεν μπορείς να νιώσεις αρκετά άνετα. Αλλά η “Μορφή του Νερού” ήταν μια σπάνια εμπειρία: μια ερωτική ιστορία. Δεν υπάρχουν και τόσες πολλές εκεί έξω και θα χαιρόμουν πολύ να γράψω μουσική ξανά για μια ερωτική ιστορία».
Ανάμεσα στα σάουντρακ που έχει συνθέσει, έχει προσωπικές αγάπες; «Καθώς έχω πάθει εμμονή με το νέο σάουντρακ που έχω να γράψω, δεν μπορώ να ξεχωρίσω τις παλιότερες μουσικές μου. Οταν δίνω μια συναυλία νιώθω αμήχανα: χαίρομαι πολύ που διευθύνω μπροστά σε κοινό και, ταυτόχρονα, αναρωτιέμαι, γιατί παίζω την παλιά μουσική μου;
Ο πραγματικός ενθουσιασμός προκύπτει όταν διευθύνω μέσα στο στούντιο μουσική που δεν έχω ακούσει ακόμα. Παρ’ όλ’ αυτά, θα σημείωνα τη “Μορφή του Νερού”, το “Κορίτσι με το Μαργαριταρένιο Σκουλαρίκι”, το “Grand Budapest Hotel”, τον “Λόγο του Βασιλιά”, τη “Φιλομένα”…».
Ωστόσο, μέσα στη στενή του σχέση με τον κινηματογράφο, την ιστορία και το παρόν του, το ελληνικό σινεμά βρίσκεται στο ραντάρ του Αλεξάντρ Ντεσπλά, που παρακολουθεί τις ταινίες της νεότερης γενιάς δημιουργών: «Μου αρέσει ο Γιώργος Λάνθιμος, ακολουθώ την πορεία του ήδη από τον “Κυνόδοντα”. Είναι αληθινός καλλιτέχνης. Και θα ήθελα πολύ να γράψω μουσική για μια ελληνική ταινία μια μέρα».
Η τελευταία, επίσημη τουλάχιστον, επίσκεψή του στην Ελλάδα ήταν το καλοκαίρι του 2015, για τη συναυλία του στο Ηρώδειο. Σε μια χρονική στιγμή ιδιαίτερης αναταραχής, αλλά και παρακολουθώντας την επικαιρότητα, ο Ντεσπλά διαμόρφωσε τις δικές του εντυπώσεις: «Ηταν απίστευτη εμπειρία να διευθύνω την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών στο εντυπωσιακής ομορφιάς Ηρώδειο, μπροστά σε ελληνικό κοινό και σ’ όλη την ελληνική οικογένειά μου.
»Η κρίση που έπληξε την Ελλάδα ήταν φρικτή και καταλαβαίνω σε πόσο βάθος υποφέρουν οι Ελληνες, για σχεδόν δέκα χρόνια πια, προσπαθώντας να βρουν μια νέα οικονομική ισορροπία. Οσο δύσκολο κι αν ήταν, η Ευρώπη κατάφερε, χάρη στην υποστήριξη της Γαλλίας, να διατηρήσει ζωντανή την ελληνική οικονομία».
