Ίαν Ράνκιν: «Γράφω αστυνομικά για να μπω κάτω από το δέρμα της Σκοτίας»

Ο ίδιος ψηφίστηκε από το κοινό ως ο κορυφαίος Σκοτσέζος συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων όλων των εποχών. Και ο χαλκέντερος ήρωάς του, ο ντετέκτιβ Τζον Ρέμπους, όσο περισσότερο γερνάει, δίνοντας μάχη με το ποτό και το τσιγάρο και γράφοντας τους ανωτέρους του στα παλιά του υποδήματα, τόσο περισσότερο απαραίτητος μας γίνεται. Ο Ράνκιν σε λίγες μέρες θα είναι στην Αθήνα για να παρουσιάσει το μυθιστόρημά του «Αγιος ή αμαρτωλός».

Σχεδόν κάθε καλοκαίρι ο Ιαν Ράνκιν έρχεται στην Ελλάδα, αφήνοντας το συννεφιασμένο Εδιμβούργο για την ηλιόλουστη Κεφαλονιά. Ενδιαφέρεται για όσα συμβαίνουν στη χώρα μας και ενημερώνεται για την κρίση από πρώτο χέρι. «Εχω έναν καλό Ελληνα φίλο, ο οποίος είναι οδοντίατρος στο Εδιμβούργο και συζητάμε για τα πολιτικά και οικονομικά γεγονότα. Επίσης, ένας Σκοτσέζος φίλος μου, ο συγγραφέας Πολ Τζόνστον, μένει στην Αθήνα. Ετσι, γνωρίζω λίγα πράγματα για την τρέχουσα κατάσταση, τα κοινωνικά προβλήματα. Αλλά δεν είμαι ειδικός για να εκφέρω γνώμη», μας λέει Ράνκιν, o oποίος πρόσφατα ψηφίστηκε από το κοινό ως ο κορυφαίος Σκοτσέζος συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων όλων των εποχών.

Τον περιμένουμε και πάλι σε λίγες μέρες. Οχι για διακοπές, αλλά για να παρουσιάσει σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη το νέο του βιβλίο «Αγιος ή αμαρτωλός», που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση Βάσιας Τζανακάρη. «Παρέα» του θα είναι ο Τζον Ρέμπους, ο πολυαγαπημένος, ιδιόρρυθμος αστυνομικός, που δεν λέει να εγκαταλείψει την ενεργό δράση. Παρότι συνταξιοδοτήθηκε το 2007, επιστρέφει στο αστυνομικό σώμα, αν και με χαμηλότερο βαθμό, πιο δύστροπος και πιο βασανισμένος από τους δαίμονές του.

Στη νέα του περιπέτεια ο Ρέμπους βρίσκεται στριμωγμένος, καθώς ξανανοίγει μια υπόθεση 30 χρόνων και οι υποψίες για κακό χειρισμό της πέφτουν πάνω του. Θα βρεθεί στο δίλημμα αν θα προστατεύσει τους παλιούς συναδέλφους του, που αποτελούσαν την ομάδα «Αγιοι της Σκιώδους Βίβλου» ή θα υπερισχύσει ο νόμος. Παράλληλα, μια καινούργια υπόθεση τρέχει, ένα μυστηριώδες αυτοκινητικό ατύχημα όπου εμπλέκεται ο γιος ενός επιφανούς πολιτικού του Εθνικού Κόμματος, ηγέτη της εκστρατείας για την ανεξαρτησία της Σκωτίας. Οπως αποκαλύπτεται, η σχέση του με τους «Αγιους» δεν είναι αθώα.

Με δεξιοτεχνία ο 54χρονος συγγραφέας χειρίζεται τα περίπλοκα θέματά του κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον καθώς πάλι μας οδηγεί στους δρόμους, τα ιστορικά κτίρια και τα μπαρ του Εδιμβούργου, το οποίο περιγράφει «σαν μια σκηνή του εγκλήματος που περιμένει να συμβεί». Οχι τυχαία τον ονομάζουν Ντίκενς του Εδιμβούργου. Δεν δημιούργησε μόνο έναν εμβληματικό ντετέκτιβ, που θα μείνει στην ιστορία. Εβαλε τον πόλη του στον γεωγραφικό χάρτη της λογοτεχνίας, ενώ αποτυπώνει την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα και την κοινωνία της, σκιαγραφώντας τη «βιογραφία» της των τελευταίων 25 χρόνων.

Ο Ιαν Ράνκιν είναι ένας συγγραφέας σταρ, με φανατικούς αναγνώστες σε όλο τον κόσμο. Επικοινωνεί μαζί τους μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, ενώ πολλοί καταφτάνουν στο Εδιμβούργο και τον αναζητούν, με οργανωμένες ξεναγήσεις στα στέκια του Ρέμπους. Ισως θα ήθελε να είναι ροκ σταρ. Αλλωστε γράφει ακούγοντας ροκ, κυρίως του ΄70, αλλά και νέο, προτείνει τραγούδια και συγκροτήματα στην ιστοσελίδα του, ενώ ανάλογα ακούσματα έχει και ο δημοφιλής ήρωάς του. Ακόμα και ο τίτλος του νέου του βιβλίου («Saints of the Shadow Bible», στα αγγλικά) είναι εμπνευσμένος από τους στίχους του Τζάκι Λέβεν, οποίος πέθανε το 2011 και υπήρξε φίλος του, «μεγάλος κιθαρίστας και καλός τραγουδοποιός με ρομαντική φαντασία και φωνή που θα μπορούσε να λιώσει γρανίτη».

● Γνωρίζοντας τη σημασία που δίνετε στη φιλία, φαντάζομαι πως θα ήταν δύσκολο για τον Ρέμπους να επιλέξει ανάμεσα στους παλιούς φίλους και στο καθήκον.

Πιστεύω ότι πάντα είναι μια δύσκολη απόφαση. Ολοι μας έχουμε ανάλογες εμπειρίες -ζευγάρια παίρνουν διαζύγιο και οι φίλοι τους πρέπει να πάρουν το μέρος της μιας ή της άλλης πλευράς. Στους αστυνομικούς δημιουργούνται ισχυροί δεσμοί, οι συνάδελφοι γίνονται η οικογένειά σου. Ο Ρέμπους βρίσκεται σε μεγάλο δίλημμα. Βοηθώντας να εκδιωχτούν οι παλιοί συνάδελφοι, νιώθει ότι τους προδίδει.

● Θίγετε όμως και τη διαφθορά της εξουσίας. Είναι ένα φαινόμενο που παρατηρείτε;

Νομίζω υπάρχει μια γενική και διαδεδομένη απογοήτευση με την πολιτική και τους πολιτικούς. Δεν τους εμπιστευόμαστε. Πιστεύουμε ότι είναι άπληστοι, ψεύτες, σκέφτονται μόνο τον εαυτό τους. Βλέπουμε πως μερικά πολιτικά κόμματα ανεβαίνουν στο κρεβάτι με τους δισεκατομμυριούχους και συνεργάζονται, ενώ αγνοούν τον λαό. Γινόμαστε κυνικοί και νιώθουμε αδύναμοι.

● Είναι τελικά ο Ρέμπους άγιος ή αμαρτωλός; Είναι εύκολο να τραβήξουμε μια διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο καλό και στο κακό;

Ολοι οι άνθρωποι είναι ικανοί για το καλό, αλλά επίσης ικανοί για πράξεις βίας, ακόμη και για εγκλήματα. Μερικές φορές είναι θέμα καταστάσεων και συγκυριών, για παράδειγμα σε περιόδους πολέμου ή πολιτικής αναταραχής. Η αστυνομική λογοτεχνία θέτει ένα πολύ απλό ερώτημα: γιατί οι άνθρωποι συνεχίζουν να κάνουν κακό ο ένας στον άλλο; Ενα απλό ερώτημα, αλλά με πολύπλοκες και ποικίλες απαντήσεις.

● Πώς αποφασίσατε να δημιουργήσετε τον χαρακτήρα του Ρεμπους; Κατά την άποψή σας ποια είναι τα προτερήματα αλλά και τα ελαττώματα που τον κάνουν τόσο ξεχωριστό και αξιαγάπητο;

Ο Ρέμπους γεννήθηκε όταν ήμουν 24χρονος φοιτητής και σπούδαζα Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου. Για μένα ήταν ένας τρόπος να ερευνήσω την κοινωνία που με περιέβαλλε. Δεν μπορούσα να φανταστώ, δεν συνειδητοποιούσα τότε, ότι 30 χρόνια μετά θα εξακολουθούσα να γράφω για εκείνον. Βεβαίως, έχει αλλάξει έκτοτε. Είναι μεγαλύτερος πλέον, ίσως πιο φθαρμένος, ξέρει ότι όσα εγκλήματα κι αν διαλευκάνει δεν μπορεί να απαλλαγεί από τον εαυτό του. Οι αναγνώστες τον αγαπούν γιατί είναι περίπλοκος, πνευματώδης, ένας αμαυρωμένος ιππότης, ένας αστυνομικός που δεν μπορεί να εξαγοραστεί και δεν θα ησυχάσει εάν δεν επιλύσει την υπόθεση. Είναι πολύ ανθρώπινος, κάνει σφάλματα και πάντα έχει όρεξη για ποτό!

● Πόσο ταυτίζεστε μαζί του; Υπάρχουν αυτοβιογραφικά στοιχεία στα βιβλία σας;

Δεν του μοιάζω πολύ. Προέρχομαι από τον ίδιο τόπο, το Φάιφ, όπως αυτός, και ζω στην ίδια πόλη, το Εδιμβούργο. Μας αρέσει η ίδια μουσική και πίνουμε στο ίδιο μπαρ. Ωστόσο είναι πιο σκληρός, πιο γενναίος και κυνικός για τη ζωή, πιο λυπημένος, ίσως πιο μοναχικός από μένα. Είναι ο αδελφός που ποτέ δεν είχα και ευχαριστιέμαι την παρέα του.

● Οι Ελληνες -και όχι μόνο- αναγνώστες συνεχώς ρωτάνε: Εχετε σκεφτεί να τον αποσύρετε, ίσως να τον σκοτώσετε; Και τι θα κάνετε χωρίς αυτόν;

Ο Ρέμπους συνταξιοδοτήθηκε. Για πέντε χρόνια έγραφα για τον συνάδελφό του από τις Εσωτερικές Υποθέσεις Μάλκολμ Φοξ. Eπίσης δίνω έμφαση και μου αρέσει η νεαρότερη συνάδελφός του, Σιβόν Κλαρκ. Ισως επικεντρωθώ σε αυτήν όταν ο Ρέμπους αποφασίσει να εγκαταλείψει την ενεργό δράση.

● Ποια ήταν η «αποφασιστική στιγμή» για να γίνετε συγγραφέας;

Από μικρός αυτό ήθελα. Μου άρεσε να διαβάζω μυθιστορήματα και διηγήματα. Εγραφα ποιήματα και στίχους τραγουδιών και ζωγράφιζα καρτούν. Κάποια στιγμή έγραψα μερικές ιστορίες και μια από αυτές δημοσιεύτηκε. Αλλά η επιτυχία δεν ήρθε αμέσως. Συνέχισα να γράφω και να διαβάζω και συνέχισα να μαθαίνω, προσπαθώντας να γράψω καλύτερα βιβλία. Εξακολουθώ να γράφω ίσως γιατί μια μέρα θα γράψω το Τέλειο Μυθιστόρημα. Αλλά αυτό δεν έχει συμβεί ακόμα.

● Σας γεμίζει η συγγραφή ή θα θέλατε να είστε μουσικός;

Σαφώς είναι καλύτερα να έχεις πολλούς αναγνώστες παρά κανέναν. Η επιτυχία είναι συναρπαστική, αλλά ακόμη και τώρα ανησυχώ αν το επόμενο βιβλίο μου θα είναι πολύ καλό. Οι συγγραφείς πάντα αγωνιούν, πάντα φοβούνται, ποτέ δεν είναι απόλυτα ευτυχισμένοι.

● Σήμερα τι σας κεντρίζει ως συγγραφέα;

Γράφω αστυνομικά γιατί θέλω να εξερευνήσω την κοινωνία. Ενας ντετέκτιβ είναι ο ιδανικός χαρακτήρας για κάτι τέτοιο, επειδή έχει πρόσβαση σε κάθε επίπεδο της κοινωνίας, από τον πάτο μέχρι την κορυφή. Επίσης θέλω να εξερευνήσω τη Σκοτία. Είναι μια μικρή χώρα αλλά σύνθετη και εξελισσόμενη. Ο Ρέμπους μού επιτρέπει να μπω κάτω από το δέρμα της Σκοτίας.

● Σας ενοχλεί που ακόμη και σήμερα αρκετοί δεν θεωρούν το αστυνομικό μυθιστόρημα λογοτεχνία; Υπάρχουν ειδικά βραβεία γι’ αυτό, δεν το βλέπουμε, ας πούμε, στις λίστες του Booker.

Σε μερικές χώρες η αστυνομική λογοτεχνία αντιμετωπίζεται πολύ σοβαρά, ίσως όχι στο Ηνωμένο Βασίλειο ακόμη, αλλά αυτό αλλάζει σταδιακά. Βλέπεις ότι τώρα διδάσκονται τέτοιου είδους βιβλία στα Πανεπιστήμια, ακόμα και στα Γυμνάσια. Νομίζω ότι τα καλά αστυνομικά πρέπει να θεωρούνται λογοτεχνία. Ισως κάποια μέρα τα διάφορα λογοτεχνικά βραβεία συμφωνήσουν μαζί μου!

Ο Ρέμπους στο δημοψήφισμα θα ψήφιζε «Οχι»

● Στο πρόσφατο δημοψήφισμα στη Σκοτία σάς τοποθετούσαν στη μεριά του «Οχι», δηλαδή εναντίον της ανεξαρτησίας από τη Μεγάλη Βρετανία. Ωστόσο δεν πήρατε ξεκάθαρη θέση. Τι ψηφίσατε, τελικά;

Εξακολουθώ να κρατάω μυστική την ψήφο μου. Πιστεύω ότι είναι κάτι πολύ προσωπικό και δεν μου αρέσει όταν οι διασημότητες και οι διανοούμενοι λένε στον κόσμο πώς να σκεφτεί και πώς να ψηφίσει. Καθένας πρέπει να διαμορφώσει μόνος την άποψή του, βασιζόμενος στον έλεγχο των κομμάτων.

● Αν ψήφιζε ο Ρέμπους, τι θα επέλεγε;

Επειδή είναι αρκετά συντηρητικός και φοβάται τις αλλαγές μάλλον θα ψήφιζε «Οχι». Ενώ η Σιβόν, που είναι νεότερη και πιο ιδεαλίστρια, μάλλον θα ψήφιζε «Ναι».

● Πώς βλέπετε πλέον τις προοπτικές της Σκοτίας;

Η Σκοτία πάλλεται. Πολλοί άνθρωποι που ήταν απολιτικοί, τώρα ενεργοποιούνται. Θέλουν κοινωνική και πολιτική αλλαγή και εάν η αλλαγή δεν έρθει… τότε, λοιπόν, είναι αποφασισμένοι να κάνουν κάτι γι’ αυτό! Τα πράγματα προβλέπονται πολύ ενδιαφέροντα. Iσως και άσχημα. Αλλά σίγουρα ενδιαφέροντα.

Το Εδιμβούργο είναι μια πόλη Τζέκιλ και Χάιντ

● Πώς σας εμπνέει η ιδιαίτερη ατμόσφαιρα του Εδιμβούργου;

Είναι μια πόλη 500.000 κατοίκων, αλλά περίπλοκη. Στ’ αλήθεια μια πόλη Τζέκιλ και Χάιντ. Ομορφη και πολιτισμένη στην επιφάνεια, αλλά με κάτι σκοτεινό και επικίνδυνο από κάτω. Τα χαρακτηριστικά της δεν έχουν αλλάξει πολύ τον τελευταίο αιώνα, αλλά ασφαλώς νέα κτίρια έχουν γίνει, το σύστημα των μέσων μεταφοράς εξελίχτηκε. Επίσης έχει Κοινοβούλιο.

● Με όλους αυτούς τους τουρίστες που έρχονται και σας αναζητούν στα μέρη όπου συχνάζει ο Ρέμπους νιώθετε ότι χάνετε την προσωπική σας ζωή;

Ευτυχώς ακόμα έχω τον ιδιωτικό μου χώρο και την ησυχία μου. Δεν είμαι άμεσα αναγνωρίσιμος, όπως κάποιος που γίνεται είδηση στην τηλεόραση. Και επιπλέον οι αναγνώστες δεν ενδιαφέρονται τόσο για μένα -τον Ρέμπους θέλουν να συναντήσουν. Αν με γνωρίσουν, συχνά απογοητεύονται γιατί δεν είμαι τόσο ενδιαφέρων όπως αυτός.

● Μια άλλη διάσημη συγγραφέας που έβαλε τη Σκοτία στον λογοτεχνικό χάρτη είναι η Τζ. Κ. Ρόουλινγκ με τον Χάρι Πότερ και το Χόγκουαρτς. Μάθαμε πως είναι γειτόνισσά σας.

Ναι, έμενε δυο στενά πιο κάτω, όμως πριν από έναν χρόνο αποφάσισε να μετακομίσει στην άλλη μεριά της πόλης! Είμαστε ακόμα φίλοι αν και αρχικά ανησυχούσα ότι θα τοποθετούσε τη δράση των αστυνομικών της μυθιστορημάτων στο Εδιμβούργο! Ευτυχώς αυτό δεν συνέβη.

Ιnfo:

Μπορείτε να συναντήσετε τον Ιαν Ράνκιν στην Αθήνα, στις 26 Νοεμβρίου, στο Public Café Συντάγματος (21.00) και στη Θεσσαλονίκη, στις 27 Νοεμβρίου, στο Public της Τσιμισκή (19.00)