• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.5°C / 16.3°C
    2 BF
    68%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 11.5°C / 15.3°C
    1 BF
    79%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 12.7°C / 16.5°C
    0 BF
    88%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    2 BF
    77%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.5°C / 13.9°C
    2 BF
    62%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 13.0°C
    1 BF
    94%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 7.3°C / 9.4°C
    2 BF
    81%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 16.3°C / 16.3°C
    1 BF
    81%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 14.9°C / 17.7°C
    2 BF
    74%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 16.2°C
    3 BF
    63%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 15.5°C / 16.8°C
    3 BF
    59%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 11.8°C / 14.7°C
    1 BF
    72%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 16.5°C / 16.5°C
    4 BF
    79%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 14.5°C
    0 BF
    82%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 14.0°C / 14.5°C
    2 BF
    80%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.8°C / 17.1°C
    3 BF
    61%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.0°C / 16.5°C
    2 BF
    56%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.3°C / 12.7°C
    2 BF
    78%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.7°C / 14.5°C
    2 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.7°C / 9.7°C
    2 BF
    74%

Οι εχθροί μας, τα ζώα

  • A-
  • A+

Βιβλιοκρισία του Ηρακλή Καραμπάτου για το δοκίμιο της Karen Davies, H ιστορία δύο ολοκαυτωμάτων, μτφρ. Γ. Καφφέζας, εκδ. Κυαναυγή, Αθήνα.

«Είμαστε σε πόλεμο με τα ζώα», είχε δηλώσει στο παρελθόν ο καθηγητής φιλοσοφίας Steven Best. Δεν είχε άδικο: οδηγούμε τα ζώα στα όριά τους, τα τυραννάμε, μας «ψυχαγωγούν» και στο τέλος τα τρώμε. Είμαστε όντως σε πόλεμο εναντίον τους. Στο δοκίμιό της με τίτλο «Η ιστορία δύο ολοκαυτωμάτων» η συγγραφέας και ακτιβίστρια Karen Davies, προσπαθεί να εντοπίσει μερικά ακανθώδη ζητήματα στο πεδίο των δικαιωμάτων των ζώων, όπως το ζήτημα της μεταφραστικής απροσδιοριστίας του πόνου τους, και να τα αποδομήσει. To εγχείρημα δεν είναι εύκολο∙ η διαλεκτική που εισηγείται τοποθετεί στη μία της άκρη το σύμβολο της βαρβαρότητας απέναντι στους ανθρώπους, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης της ναζιστικής Γερμανίας, ενώ από την άλλη το σύμβολο της βαρβαρότητας απέναντι στα ζώα, την κρεατοβιομηχανία.

Αναντίλεκτα θετική έκπληξη προκαλεί το γεγονός ότι το διευρυμένο πληροφοριακό περιεχόμενο του δοκιμίου δίνει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να εξετάσει μια ολόκληρη σειρά διαφορετικών πτυχών του αντικειμένου, αφού η Davies είναι πρόθυμη να προσεγγίσει αναλυτικά μια ευρεία γκάμα ζητημάτων, από τις νευρογνωσιακές λειτουργίες των ζώων (αυτοεπίγνωση) έως και το ακανθώδες ζήτημα της σχέσης των θρησκειών και της στάσης που τηρούν απέναντι στο ζήτημα των δικαιωμάτων των ζώων: «[…]όπως λέει και ο Σοκχέτ για το δόγμα της μετεμψύχωσης, αυτό το δόγμα αντί να προωθήσει τη χορτοφαγία, “επιστρατεύτηκε” στην κατεύθυνση της κατανάλωσης σάρκας, καθώς έτσι κάνεις χάρη στο ζώο, ελευθερώνοντας την ανθρώπινη ψυχή που βρίσκεται μέσα του, ώστε να κυνηγήσει το υψηλότερο πεπρωμένο της».

Σε αυτό το χωρίο η Davis αναφέρεται στις σχέσεις του Ινδουισμού με τα ζώα και το πώς η Σαμσάρα (ο κύκλος της ζωής) λειτούργησε επιβαρυντικά απέναντι στα δεύτερα. Αυτή η σύνδεση δικαιωμάτων των ζώων/θρησκειών είναι ένα πραγματικά νευραλγικό ζήτημα και μας οδηγεί συνεκδοχικά στο να αναρωτηθούμε ποια είναι η θέση του χριστιανισμού για το ζήτημα. Πέρα από τα γνωστά σήμερα παραδείγματα των βίων του Αγίου Μοδέστου ή του Φραγκίσκου της Ασίζης, πληθώρα πατέρων υποστήριξαν ότι τα ζώα, όντας και αυτά δημιουργήματα του Θεού, πρέπει να αντιμετωπίζονται με σεβασμό. Για παράδειγμα, για τον Άγιο Διονύσιο ολόκληρος ο κόσμος μετέχει στο «Θείο Είναι» κατά χάριν.

Σε αυτό το «Θείο Είναι» μετέχουν και τα ζώα, γιατί και αυτά έχουν το δώρο της ζωής. Εδώ λοιπόν ανακύπτει το ερώτημα ποια πρέπει να είναι η στάση της θεσμικής εκκλησίας για το ζήτημα αυτό, απέναντι στο οποίο δεν έχει σταθεί μέχρι σήμερα κριτικά. Το να οδηγούμε τα ζώα στα όριά τους πριν τα σφάξουμε δεν φαίνεται να είναι σύμφωνο με την κρατούσα ερμηνεία των αγιογραφικών χωρίων της Γενέσεως, τα οποία παρουσιάζουν τον άνθρωπο ως προσεκτικό διαχειριστή του κόσμου. Στην πραγματικότητα οι πρακτικές που έχουμε υιοθετήσει για να εκτρέφουμε και να θανατώνουμε τα ζώα, όχι μόνο δεν φαίνονται συμβατές με τη χριστιανική ηθική, αλλά τουναντίον αυτό που συμβαίνει στα σφαγεία προσιδιάζει περισσότερο σε ένα σχεδόν «σατανικό» σχέδιο εξόντωσης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης ότι η συγγραφέας δεν σημειώνει απλώς ότι η αίσθηση του πόνου που βιώνουν τα ζώα είναι παρόμοια με τη δική μας, αλλά ίσως να είναι ακόμη πιο έντονη. Πώς αιτιολογεί κάτι τέτοιο; Με τον εξής τρόπο: Η Davies παραπέμπει στο έργο του Mάθιου Σκάλι “Dominion”, όπου σημειώνεται ότι αν και ο πόνος των ζώων φαίνεται σε εμάς πιο αφηρημένος ή αυθαίρετος, ισχύει ακριβώς το αντίθετο, για τον λόγο ότι τα ζώα στερούνται το πλεονέκτημα των λέξεων και ως εκ τούτου αδυνατούν να νοηματοδοτήσουν αυτό που τους συμβαίνει, καθώς κάτι τέτοιο ίσως να λάμβανε παρηγορητικές διαστάσεις. Εάν τώρα δεχθούμε και τη θεωρία της ανακτησιμότητας1 (θεωρία που προσωπικά απορρίπτω), τότε τα ζώα βρίσκονται στη δυσμενή θέση να αντιλαμβάνονται ότι ο δυσβάσταχτος πόνος τους είναι μια κατάσταση χωρίς τέλος. Κάπου εδώ θα μπορούσαμε να επικαλεστούμε και τα λόγια του J. Berger, ο οποίος ισχυρίζεται ότι το ζώο εξετάζει τον άνθρωπο με κάθε λεπτομέρεια διά μέσου της στενής αβύσσου της μη κατανόησης. Γι’ αυτό και ο άνθρωπος μπορεί να αιφνιδιάζει ένα ζώο.

Η σειρά «Περί ζώων» από τις εκδόσεις Κυαναυγή έχει να επιδείξει σπουδαίες θεωρητικές πραγματείες για το ζήτημα (βλ. C. Korsgaard, Οικεία Πλάσματα κ.ά.), όπως επίσης και σημαντικά στοχαστικά δοκίμια (βλ. J. Berger, Γιατί να κοιτάμε τα ζώα;).

Στην προκειμένη περίπτωση θεωρώ ότι έχουμε να κάνουμε με ένα κορυφαίο είδος δοκιμιακού λόγου που επιχειρεί την άρση της αποταυτοποίησης του πόνου μεταξύ των ανθρώπινων και των μη ανθρώπινων ζώων. Το δοκίμιο της Davies τυγχάνει να απαντά και σε μερικά από τα δικά μου ερευνητικά ερωτήματα, που σχετίζονται με την ορατοποίηση και απόκρυψη των ζώων από τον πολιτισμό μας. Υπάρχουν χώροι που θέλουμε να τα βλέπουμε ζωντανά (τσίρκο, pet shops, ζωολογικοί κήποι κ.ά.) και τόποι που δεν θέλουμε να τα βλέπουμε ζωντανά (σφαγεία, εργαστήρια).

Ξοδεύουμε τόσα χρήματα για να ορατοποιήσουμε τα πρώτα και αντίστοιχα τόσο κόπο για να αποκρύψουμε τα δεύτερα. Θα έλεγα, εν κατακλείδι, πως το σχεδόν σκανδαλώδες συμπέρασμα – στοιχείο που αποκομίζει κανείς διαβάζοντας το δοκίμιο, είναι ότι δυστυχώς φαίνεται να υπάρχει όντως διαλεκτική και αιτιακή σχέση μεταξύ των δύο ολοκαυτωμάτων∙ το πρώτο δημιούργησε τις απαραίτητες και αναγκαίες συνθήκες για την συγκρότηση του δεύτερου, ενώ η ειδοποιός διαφορά μεταξύ των δύο εντοπίζεται στο ότι οι φούρνοι των σύγχρονων Άουσβιτς βρίσκονται στο σπίτι μας. Άλλωστε, όπως ο νομπελίστας λογοτέχνης Ισαάκ Σίνγκερ είχε γράψει στο The letter writer: «απέναντι στα ζώα, όλοι οι άνθρωποι είναι ναζί».

1. Πρόκειται για μια ιδέα που υποστηρίζει ότι τα ζώα είναι «εγκλωβισμένα» στο παρόν.

* υποψήφιος διδάκτορας αρχιτεκτονικής στο ΕΜΠ

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η ερμηνεία του κόσμου από την σκοπιά της αλλαγής του
Σύμφωνα με τους Νταρντό και Λαβάλ η αντιμετώπιση του κράτους ως επιχείρησης σε κοινό πλαίσιο με τις οντότητες του ιδιωτικού τομέα (“επιχειρηματική κυβέρνηση”), συμβαδίζει με την μορφή του ανθρώπου-επιχείρηση.
Η ερμηνεία του κόσμου από την σκοπιά της αλλαγής του
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Χειραφέτηση και εξαναγκασμός: Το νεωτερικό κράτος ως Κένταυρος
Συμπερασματικά, το βιβλίο προτάσσει μια διαλεκτική θεώρηση του κρατικού φαινομένου, διαρθρωμένη κυρίως μέσα από τα δίπολα «χειραφέτηση και εξαναγκασμός», «ασφάλεια και αβεβαιότητα».
Χειραφέτηση και εξαναγκασμός: Το νεωτερικό κράτος ως Κένταυρος
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Με χιούμορ και ταλέντο μέχρι την αμετάκλητη έξοδο
Για το κύκνειο άσμα του συγγραφέα και δημοσιογράφου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, μίλησαν προχθές φίλοι, συνάδελφοι και παλιοί συναγωνιστές του.
Με χιούμορ και ταλέντο μέχρι την αμετάκλητη έξοδο
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Παρουσίαση του βιβλίου του Β. Λιόση «Τέσσερις διαλέξεις για τη Ρώσικη Επανάσταση»
Οι εκδόσεις ΚΨΜ οργανώνουν την παρουσίαση του βιβλίου του συγγραφέα Βασίλη Λιόση, την Κυριακή 6 Νοεμβρίου, στις 20:00 στον «Κήπο του Μουσείου», μπροστά στο Αρχαιολογικό Μουσείο, Πατησίων 44.
Παρουσίαση του βιβλίου του Β. Λιόση «Τέσσερις διαλέξεις για τη Ρώσικη Επανάσταση»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Δρομοκαΐτειο, Λέρος, Δαφνί», ένα βιβλίο για την ιδρυματική ψυχιατρική
Το βιβλίο του Θόδωρου Μεγαλοοικονόμου, «Δρομοκαΐτειο, Λέρος, Δαφνί», παρουσιάζεται την Παρασκευή 4 Νοεμβρίου στις 7 μ.μ., στο κτήριο του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων.
«Δρομοκαΐτειο, Λέρος, Δαφνί», ένα βιβλίο για την ιδρυματική ψυχιατρική

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας