Παραμονή των Χριστουγέννων του 2025, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη είχε ανακοινώσει πως βγαίνει σε δημόσια διαβούλευση το σχέδιο νόμου για την προστασία των έργων τέχνης, με τίτλο: «Προστασία έργων τέχνης και συλλεκτικών αντικειμένων – Καταπολέμηση της κατασκευής και διακίνησης πλαστών έργων τέχνης και συλλεκτικών αντικειμένων και της φθοράς έργων τέχνης και συλλεκτικών αντικειμένων – Ποινικές διατάξεις – Σύσταση Μητρώου Ορκωτών Πραγματογνωμόνων – Λοιπές διατάξεις Υπουργείου Πολιτισμού». Ο νόμος ψηφίστηκε πριν από λίγες μόλις μέρες τελικά και με αυτόν το υπουργείο επιδιώκει, σύμφωνα με ανακοίνωσή του, «την καταπολέμηση του φαινομένου της κατασκευής και διακίνησης έργων τέχνης και συλλεκτικών αντικειμένων, με σκοπό την παραπλάνηση τρίτων, την προστασία των έργων τέχνης και των συλλεκτικών αντικειμένων από παρεμβάσεις σε αυτά, προκειμένου να διατηρηθούν αλώβητα για τις μέλλουσες γενεές, την προστασία των δημιουργών, των μουσείων, των αγοραστών, των συλλεκτών έργων τέχνης και συλλεκτικών αντικειμένων και την ασφαλή έκθεση αυτών σε πολιτιστικούς χώρους, την αποτροπή της φθοράς όσων από αυτά βρίσκονται σε κοινόχρηστους, δημόσιους, δημοτικούς χώρους και χώρους μουσείων».
Μέσα σε όλα τα παραπάνω, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει και δύο ακόμα ρυθμίσεις: τη διασφάλιση της βιώσιμης λειτουργίας και την προστασία των ιστορικής σημασίας κινηματογράφων και τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας των εποπτευόμενων από το υπουργείο Πολιτισμού φορέων… Αυτές οι δύο προτάσεις είναι που μας αφορούν στο συγκεκριμένο ρεπορτάζ. Πιο συγκεκριμένα, η ειδική αυτή διάταξη αφορά «τη διασφάλιση της προστασίας και της βιώσιμης λειτουργίας των ιστορικής σημασίας κινηματογράφων, μέσω της σύστασης στο Υπουργείο Πολιτισμού ειδικού Μητρώου, στο οποίο εντάσσονται οι κινηματογράφοι που είναι ήδη χαρακτηρισμένοι ως μνημεία, καθώς και ακίνητα που στεγάζουν κινηματογράφους και για τα οποία έχει καθορισθεί χρήση κινηματογράφου ή έχει χαρακτηριστεί ως διατηρητέα η χρήση κινηματογράφου, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία. Στους κινηματογράφους που θα ενταχθούν στο Μητρώο παρέχονται οικονομικά κίνητρα και λαμβάνεται ειδική μέριμνα για την προστασία των εγκατεστημένων μισθωτών».
Από τα παραπάνω δεν γίνεται σαφές αν η διάταξη αυτή αποσκοπεί στην πραγματική προστασία των ιστορικών κινηματογράφων της Αθήνας και της χώρας εν γένει ή στην εξασφάλιση όσων διαχειρίζονται πλέον αυτά τα ιστορικά κτίρια, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του Ιντεάλ. Φυσικά αναφερόμαστε στο Cine Ideal, τον ιστορικότερο εν λειτουργία κινηματογράφο της Αθήνας στην οδό Πανεπιστημίου, που ιδρύθηκε το 1921, στεγαζόταν σε επίσης ιστορικό και διατηρητέο κτίριο του Ερρίκου Σλήμαν, αποτελώντας σημείο αναφοράς για τον κινηματογραφικό πολιτισμό, το οποίο έκλεισε οριστικά το 2023, μετά από 102 χρόνια λειτουργίας, σηματοδοτώντας το τέλος μιας εποχής για το αθηναϊκό κέντρο και όχι μόνο.
Τότε είχαν γίνει μεγάλες κινητοποιήσεις από ανθρώπους του χώρου και εκατοντάδες σινεφίλ και φίλους του κινηματογράφου αλλά και του ίδιου του Ιντεάλ: έγιναν διαμαρτυρίες, διαβήματα σε υπηρεσίες, φορείς, ΥΠΠΟ, ακόμα και στον ίδιο τον πρωθυπουργό (και φυσικά στον τότε δήμαρχο και ανιψιό του, Κώστα Μπακογιάννη), συνελεύσεις, συνεντεύξεις Τύπου, βραδιές στήριξης των ιστορικών κινηματογράφων (ήταν και το Αστορ να κλείσει τότε). Ωστόσο ήταν αμετάκλητη η απόφαση όλο το μέγαρο που στεγάζει και το Ιντεάλ και ανήκει στον ΕΦΚΑ να μισθωθεί κατόπιν διαγωνισμού στον όμιλο Μήτση, επιχειρηματία κοντά στην οικογένεια Μητσοτάκη, για να γίνει πεντάστερο ξενοδοχείο και μέσα σε αυτό οι κινηματογραφικές προβολές να λειτουργούν όπως όριζε η σχετική ανακοίνωση του ομίλου: «Θα επεκταθεί η χρήση του κινηματογράφου, με αυτές του θεάτρου και του συνεδριακού κέντρου…». Το Αστορ δεν έκλεισε, αλλά το Ιντεάλ ναι. Το ιστορικό σινεμά δεν λειτουργεί από το τέλος του 2023, καθώς δεν δέχτηκαν να υπάρχει καν ως ανεξάρτητη επιχείρηση ή έστω ως ένα σινεμά σε συνεργασία με το συγκρότημα που έχει αναλάβει να «ανακαινίσει» και να χρησιμοποιήσει προς ίδιον όφελος ο εν λόγω επιχειρηματίας. Ηταν 29 Δεκεμβρίου του 2023 όταν η αίθουσα του κινηματογράφου γέμισε ασφυκτικά με κόσμο, για την προβολή της ταινίας «Pulp Fiction» του Κ. Ταραντίνο, με σύσσωμη την οικογένεια Σπέντζου να μιλά από σκηνής, όπως και όλοι όσοι εργάζονταν επί χρόνια στον χώρο (ο Γιάννης, ο Κώστας κ.λπ.). Η συγκίνηση ήταν μεγάλη και φυσικά τα συναισθήματα έντονα, όπως και η απογοήτευση, καθώς ήταν ολοφάνερο πως δεν υπήρχε κανένας απολύτως λόγος για όλο αυτό που συνέβαινε.
Δύο χρόνια μετά, το κτίριο δεν έχει αλλάξει. Με βάση το ρεπορτάζ, οι όποιες εργασίες έχουν γίνει στο τετράγωνο αφορούν το άλλο κτίριο, το Μέγαρο Πρόκες – Οστεν, που υπήρξε ιστορική εστία του Ελληνικού Ωδείου και ανήκει στο ΥΠΠΟ, το οποίο έχει ανακοινώσει τη διάσωση και ανάδειξή του. Στο Μέγαρο Σλήμαν δεν φαίνεται να έχει ξεκινήσει καμία εργασία και όσον αφορά το σινεμά μέσα, «δεν έχει μπει ούτε καρφί». Αυτό μας είπε άνθρωπος που μπόρεσε να μπει και να δει, όσο μπόρεσε δηλαδή, τι γίνεται εκεί, από την είσοδο της Φειδίου: οι τουαλέτες του σινεμά έχουν διαλυθεί, ενώ η είσοδος προς την αίθουσα από τις τουαλέτες και προς το φουαγιέ ήταν κλειστή με μεγάλες λαμαρίνες. Οπως όλα έδειχναν, μέσα δεν έχει ξεκινήσει ακόμα καμία εργασία, δύο χρόνια μετά (αν είναι έτσι, γιατί έπρεπε να κλείσει οπωσδήποτε τα δύο αυτά χρόνια το σινεμά;).
Αυτό που είχε γίνει γνωστό το 2023 ήταν πως ο επιχειρηματίας που είχε αναλάβει να αξιοποιήσει το κτίριο επέμενε πως με τις σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις στον χώρο του σινεμά «θα αναβαθμίσει τη χρήση του και θα αυξήσει την επισκεψιμότητά του: η ανάθεση της εκμετάλλευσης του κινηματογράφου σε εταιρεία διεθνούς εμβέλειας στον χώρο του θεάματος θα αυξήσει τόσο την αισθητική και τις υποδομές του όσο και την προβολή του». Τώρα, ψηφίστηκε και αυτό το νομοσχέδιο. Οπότε, ποια η τύχη του αγαπημένου μας, ιστορικότατου αλλά και τόσο ζωντανού (έως να το κλείσουν φυσικά) Ιντεάλ; Φυσικά η χρήση και η λειτουργία του κινηματογράφου είναι διατηρητέα. Οπότε; Τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά ή έστω φαίνονται να είναι: ή ο επιχειρηματίας θα συνεχίσει, με την ανοχή της κυβέρνησης, να κάνει ό,τι θέλει (ξενοδοχείο, συνεδριακό κέντρο κ.λπ.) ή μπορεί να διασωθεί το σινεμά ίσως όχι με τη μορφή που είχε αλλά σε μικρότερη κλίμακα και να επαναλειτουργήσει ως αίθουσα προβολών, ελπίζουμε με τους ίδιους ανθρώπους με πριν. Από την πλευρά της οικογένειας Σπέντζου είχαν γίνει όλα τα απαραίτητα βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, έχοντας μαζί τους μεγάλο μέρος του κινηματογραφόφιλου κοινού και ανθρώπων του χώρου, καθώς και θεσμικών φορέων και κάποιων πολιτικών. Και ναι, θα μπορούσαν να το λειτουργήσουν και πάλι, αυτόνομα ή σε συνεργασία με την επιχείρηση που έχει μισθώσει το οίκημα, με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει για την επιλογή των ταινιών, το μέγεθος της αίθουσας και την όλη λειτουργία του χώρου (ανθρώπινο δυναμικό, ανεξαρτησία κινήσεων κ.λπ.). Το ζήτημα είναι πώς θα αποφασίσουν τελικά το ΥΠΠΟ και η κυβέρνηση να θέσουν σε εφαρμογή τον νόμο που οι ίδιοι ψήφισαν.
