ΕΜΣΤ: Πώς η Κατερίνα Γρέγου «Προς-Ανατολίζει τη Συλλογή» του μουσείου

Αγάπη μόνο… Φορώντας ένα t-shirt με μια μεγάλη, κόκκινη καρδιά στο κέντρο η καλλιτεχνική διευθύντρια του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, Κατερίνα Γρέγου, έκανε χθες το πρωί τον απολογισμό της πενταετούς θητείας της (η οποία ανανεώθηκε για άλλα τόσα χρόνια) και παρουσίασε τη στρατηγική της νέας έκθεσης της συλλογής με συμβολική διάθεση… «love is the message». Αγάπη για τα πεπραγμένα με διεθνή προσανατολισμό και εξωστρέφεια: μεγάλες εκθέσεις με κοινωνικό και πολιτικό στίγμα («Statecraft», «Modern Love», «Kι αν οι γυναίκες κυβερνούσαν τον κόσμο;», «Why look at Animals»), μονογραφίες σημαντικών δημιουργών, συνεργασίες, προγράμματα, δράσεις «που έχουν κάνει το ΕΜΣΤ τοπόσημο και την Αθήνα κόμβο καλλιτεχνικής παραγωγής και διαλόγου». Αγάπη για τους συνεργάτες και τους ανθρώπους του μουσείου. Αγάπη προς την ιδρυτική διευθύντρια του ΕΜΣΤ, Άννα Καφέτση, η οποία έφυγε πρόσφατα από τη ζωή: «Εάν είμαστε εδώ σήμερα ως μουσείο το οφείλουμε στην Άννα Καφέτση» είπε η Κατερίνα Γρέγου, ανακοινώνοντας ότι θα δώσει στη βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ το όνομά της και θα οργανώσει τιμητική εκδήλωση το φθινόπωρο. Αναγνώρισε ότι έχει καθυστερήσει η μνεία προς την εκλιπούσα, χρησιμοποίησε βαρύ χαρακτηρισμό για τον τρόπο με τον οποίο απομακρύνθηκε το 2014 και επισήμανε ότι θα έπρεπε εκείνη να είχε εγκαινιάσει τότε το μουσείο. Διευκρίνισε επίσης ότι εξ αρχής είχε προτείνει στην Αννα Καφέτση την ονοματοδοσία της βιβλιοθήκης, ωστόσο εκείνη της είχε εκφράσει την επιθυμία αυτό να γίνει «μετά θάνατον».

Όμως και από τις συλλεκτικές επιλογές της ιδρυτικής διευθύντριας προέρχονται αρκετά από τα εκθέματα της νέας έκθεσης της συλλογής με τίτλο «South by Southeast. Προς-Ανατολίζοντας τη Συλλογή», που εγκαινιάζεται στις 11 Ιουνίου, όπως και ένα από τα συστατικά της, το διαπολιτισμικό στοιχείο. Βλέπουμε για παράδειγμα την εμβληματική εγκατάσταση «Fix It» της Μόνα Χατούμ, ανάθεση του ΕΜΣΤ το 2004 στο πλαίσιο της έκθεσης «Διαπολιτισμοί» στην καλλιτέχνιδα από τη Βηρυτό, η οποία «διέσωσε» παλιά σκουριασμένα εξαρτήματα από το εγκαταλειμμένο Φιξ.

Η έκθεση «South by Southeast» περιλαμβάνει 120 έργα περισσότερων από 50 καλλιτεχνών από 20 χώρες, παλιά αγαπημένα έργα αλλά και καινούργια από δωρεές και αγορές, και η Κατερίνα Γρέγου τη χαρακτήρισε «ορόσημο», καθώς δείχνει την εξέλιξη και τον προσανατολισμό που θέλει να δώσει στη συλλογή του ΕΜΣΤ. «Αναδεικνύει τη νέα συλλεκτική πολιτική που ξεκίνησε το 2021, η οποία κοιτάζει πέρα από τις κληρονομημένες δυτικές συμβάσεις επανατοποθετώντας την Ελλάδα στο πλαίσιο μιας ευρύτερης πολιτισμικής γεωγραφίας της Μεσογείου και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης», όπως είπε.

Η ευρύτερη αυτή περιοχή «έχει διαμορφωθεί από κληρονομιές αυτοκρατοριών, μεταβαλλόμενα σύνορα, μεταποικιακούς αγώνες, πολέμους και εκτοπισμούς, αλλά και από διαχρονικές παραδόσεις φιλοξενίας, εμπορίου, καλλιτεχνικής κυκλοφορίας και πνευματικών ανταλλαγών». Αντλώντας από κοινές αφηγήσεις μια τέτοια έκθεση στη σημερινή Ελλάδα έχει ιδιαίτερη σημασία: «Στον απόηχο της οικονομικής κρίσης, των εντεινόμενων μεταναστευτικών ροών και της αναδιάταξης του πολιτικού τοπίου στην Ευρώπη, τα ζητήματα της ταυτότητας, του ανήκειν και του πολιτισμικού προσανατολισμού έχουν αποκτήσει ξανά επιτακτικό χαρακτήρα». Η έκθεση χωρίζεται σε τέσσερις ενότητες:

•«Το μουσείο των δυνατοτήτων». Περιλαμβάνει πρωτοποριακούς Έλληνες καλλιτέχνες από τα τέλη του 20ού αιώνα, αρχίζοντας με ένα έργο του Γιάννη Κουνέλλη (Δωρεά Συλλογής Δ. Δασκαλόπουλου) με πλάκες σιδήρου, σακιά, κάρβουνο, παπούτσια και άλλα υλικά της άρτε πόβερα. Δίπλα, δύο έργα του Κώστα Τσόκλη («Βρύσες και «Κίνδυνος θάνατος») δείχνουν τον τρόπο με τον οποίο ο καλλιτέχνης υπονόμευσε τα θεμέλια της ζωγραφικής. Δίνεται επίσης «ορατότητα» σε πρωτοποριακές γυναίκες όπως οι Χρύσα, Λήδα Παπακωνσταντίνου, Ρένα Παπασπύρου.

•«Ανήσυχες γεωγραφίες». Εστιάζει στις πολιτικές αναταραχές, τη μετανάστευση, την εξορία, τον εκτοπισμό και την αστάθεια των συνόρων (Μαλβίνα Παναγιωτίδη, Απόστολος Γεωργίου, Διονύσης Καβαλλιεράτος, Sven Johne, Emily Jacir, Στέλιος Φαϊτάκης, Βοuchra Khalili, Kωνσταντίνος Κακανιάς, Rabih Mroué κ.ά.).

•«Ύδωρ και μαύρος χρυσός». Είναι ένας φακός για τις οικονομικές φιλοδοξίες που συνυπάρχουν με την περιβαλλοντική ευαισθησία της περιοχής της Μεσογείου (Diana Al-Hadid, Νate Lowman, George Osodi, Πάνος Κοκκινιάς κ.ά.).

•«Περί της ευθραυστότητας των θεσμών». Εξετάζει τις αλληλένδετες πολιτικές κρίσεις, τις γεωπολιτικές συγκρούσεις, την άνοδο του αυταρχισμού και τη σταδιακή διάβρωση των δημοκρατιών (Ειρήνη Βουρλούμη, Βαγγέλης Βλάχος, Gabriel Orozco, Tomas Struth, Lawrence Abu Hamdan κ.ά.).

Αλλαγές

Η νέα έκθεση της συλλογής του ΕΜΣΤ περιλαμβάνει πολλούς Ελληνες καλλιτέχνες. Ωστόσο λείπει η λέξη «μόνιμη» κι αυτό δείχνει την αγάπη της νυν διευθύντριας προς τις περιοδικές εκθέσεις αλλά και προς τις αλλαγές, που αρχίζουν από την είσοδο κιόλας του ΕΜΣΤ. Ξεχάστε το έντονο κόκκινο, έχει αντικατασταθεί με λαδί χρώμα. Μια «ήπια, προσωρινή παρέμβαση» που έπρεπε να γίνει, αφού «το κόκκινο εξέφραζε την αισθητική μιας άλλης εποχής και άλλης νοοτροπίας – παρέπεμπε σε κόκκινα γυναικεία χείλη».