Ιδιοκτησία: μάς ανήκει ή της ανήκουμε;

Ο Πιέρ Προυντόν είχε πει πως η ιδιοκτησία είναι κλοπή. Από τα μέσα του 19ου αιώνα έως σήμερα, η φράση αυτή έχει μετατραπεί στο «καταναλώνω άρα υπάρχω». Καταναλώνω σημαίνει αγοράζω, αποκτώ ιδιόκτητα αγαθά. Τα 150 χρόνια που πέρασαν από τα λόγια του Προυντόν έως να φτάσουμε στον σύγχρονο, καπιταλιστικό (άρα και ιδιοκτησιακό) παροξυσμό ίσως δεν αρκούν για να χάσουν εκείνα τα λόγια τη σημασία ή την εγκυρότητά τους. Ό,τι και να ισχύει, το σίγουρο είναι πως η ιδιοκτησία «έχει αναχθεί σε θεσμό και μάλιστα ίσως στον σημαντικότερο κοινωνικό θεσμό της σύγχρονης κοινωνίας».

Αυτό μάς λέει η Στέφανι Πέτερ, διευθύντρια του Πολιτιστικού τμήματος του Ινστιτούτου Γκαίτε, το οποίο διοργανώνει διημερίδα (σήμερα και αύριο, 5-6/05) με θέμα ακριβώς τα ζητήματα ιδιοκτησίας και κυριότητας και τίτλο «New Old Properties». «Στο συμπόσιο θα συναντηθούν στο Ινστιτούτο Γκαίτε επιστήμονες και ακτιβιστές για να συζητήσουν τη σύγχρονη αντίληψη της έννοιας της ιδιοκτησίας» συνεχίζει η ίδια. «Μελέτες δείχνουν ότι το σημερινό μας δικαίωμα στην ιδιοκτησία όχι μόνο εκτόπισε μορφές της κοινοτικής χρήσης αγαθών όπως είναι οι κοινοί πόροι, αλλά μπορεί να βαθύνει και κοινωνικά χάσματα και τότε ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον ρατσισμό, τα ζητήματα κοινωνικών τάξεων ή το θέμα της ισότητας των φύλων. Ταυτόχρονα, η κυρίαρχη σύλληψη της έννοιας της ιδιοκτησίας φαίνεται πως έχει συμβάλει σε μια ολόκληρη σειρά από παγκόσμιες κρίσεις, οι οποίες διαφαίνονται όλο και πιο καθαρά, για παράδειγμα η κλιματική αλλαγή. Οι συζητήσεις που αφορούν την ιδιοκτησία και την κατοχή αγαθών περιστρέφονται σήμερα και γύρω από την επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών, τα οποία κλάπηκαν την εποχή του ιμπεριαλισμού και της αποικιοκρατίας. Ενα άλλο παράδειγμα είναι το ζήτημα των πιθανών απαλλοτριώσεων από επιχειρηματικούς ομίλους κατοικιών στην αγορά ακινήτων, το οποίο συζητιέται έντονα ήδη στο Βερολίνο. Φτάνουμε λοιπόν στο ερώτημα: Είναι ρεαλιστική η απομάκρυνση από τη λογική της ιδιοκτησίας; Και ποιες θα ήταν οι κοινωνικές εναλλακτικές;».

Αλήθεια, υπάρχουν τελικά εναλλακτικές στη λογική της ιδιοκτησίας; «Εν τέλει, εάν ευσταθεί το επιχείρημα πως ειδικά το δικαίωμα πλήρους εξουσίας διάθεσης και κυριαρχίας επί των “δικών μας πραγμάτων” γεννά μια αυταρχικής σύλληψης μορφή ζωής, τότε εύλογα θα πρέπει να αναζητήσουμε κοινωνικές εναλλακτικές. Ωστόσο, τίποτα δεν φαίνεται λιγότερο ρεαλιστικό απ’ ό,τι η εγκατάλειψη της λογικής της ιδιοκτησίας. Παρ’ όλα αυτά, όχι μόνο στο κίνημα των Commons, αλλά και σε αναρίθμητα άλλα πλαίσια, συζητιέται η δυνατότητα εναλλακτικών δομών ιδιοκτησίας» διευκρινίζουν οι διοργανωτές.

Πάνω σε αυτά τα ζητήματα θα τοποθετηθούν μεταξύ άλλων οι: Ανδρέας Αγγελιδάκης (εικαστικός -Ελλάδα), Ομάρ Ντέγκαν (αρχιτέκτονας -Σομαλία), Φρανκ Ένγκστερ (φιλόσοφος ακτιβιστής -Γερμανία), Νικόλας Κοσματόπουλος (καθηγητής Πολιτικής και ανθρωπολογίας στο Πανε./μιο της Βηρυτού), Μαρίνα Φωκίδη (επιμελήτρια, συγγραφέας -Ελλάδα), Ibrahim Mahama (εικαστικός -Γκάνα), Βασίλης Νούλας (θεατρικός σκηνοθέτης -Ελλάδα), Gabriel Schimmeroth (ιστορικός, επιμελητής -Γερμανία), Κάθριν Γουάιλντνερ (ανθρωπολόγος), Ράντα Ντ’ Σούζα (πανεπιστημιακός, συγγραφέας και ακτιβίστρια για την κοινωνική δικαιοσύνη -Ινδία) καθώς και η Πρωτοβουλία πολιτών «Deutsche Wohnen & Co. enteignen». Η συζήτηση περί ιδιοκτησίας θα στραφεί και στα τοπικά δεδομένα της Αθήνας, με αφετηρία τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα ιδιοκτησίας στην πόλη, τα οποία περιλαμβάνουν τον ραγδαίο, σχεδόν βάρβαρο, εξευγενισμό (gentrification), τον τρέχοντα διάλογο για την επιστροφή πολιτισμικών αγαθών ή την ταχύτατη «ανάπτυξη» των προαστίων, που έχουν δομηθεί εδώ και δεκαετίες, πάνω στην πρακτική της αντιπαροχής.

Πέρα από τις ομιλίες (ξεκινούν σήμερα και αύριο στις 10.00 το πρωί και συνεχίζουν μέχρι το απόγευμα στις 18.00), στο πλαίσιο του συμποσίου θα εγκαινιαστεί και η έκθεση «Ενέχυρο, καταπίστευση και το αόρατο χέρι» του Βερολινέζου καλλιτέχνη Αντρέας Σικμαν (Andreas Siekmann): σε μια σειρά 20 εκτυπώσεων, που διακρίνονται για την αισθητική του πολιτικού κονστρουκτιβισμού της δεκαετίας του 1920, ο καλλιτέχνης περιγράφει τη διαδικασία μετατροπής των επιχειρήσεων λαϊκής ιδιοκτησίας της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας (ΛΔΓ) σε ιδιωτικές κεφαλαιουχικές εταιρείες της επανενωμένης, μετέπειτα, Γερμανίας. Το έργο θα παρουσιαστεί στο Ινστιτούτο Γκαίτε σε μια ελαφρώς τροποποιημένη εκδοχή απ’ ότι στο εξωτερικό, με τα κειμενικά του στοιχεία μεταφρασμένα στην ελληνική γλώσσα. Επίσης, σε συνεργασία με το βιβλιοπωλείο Hopscotch Reading Room του Βερολίνου, δημιουργήθηκε για το Ινστιτούτο η σειρά «Το γλωσσάρι της ιδιοκτησίας σε 10 επεισόδια»: σε δέκα σύντομα βίντεο επεξηγούνται, μέσα από μια παγκόσμια οπτική, έννοιες όπως το δώρο, τα Commons (κοινά), τα χρέη ή η επιστροφή πολιτισμικών αγαθών.

[email protected]