Η σιωπηρή αποδόμηση του ΕΣΥ και τα ερωτηματικά της «επόμενης μέρας»

Η εικόνα που παρουσιάζει το Εθνικό Σύστημα Υγείας το τελευταίο διάστημα δεν παραπέμπει απλώς σε δυσλειτουργίες ή συγκυριακές ελλείψεις. Συνθέτοντας τα κομμάτια από την τρέχουσα επικαιρότητα, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα μιας συνειδητής πολιτικής επιλογής: της σταδιακής υποβάθμισης του δημόσιου χαρακτήρα της Υγείας και της στροφής προς μοντέλα που ευνοούν την ιδιωτική πρωτοβουλία.

Η πραγματικότητα στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οπως προκύπτει από πρόσφατα ρεπορτάζ, κρίσιμες δομές, όπως ένα Κέντρο Υγείας στην Κρήτη, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν το πρώτο ανάχωμα για την αποσυμφόρηση των νοσοκομείων, λειτουργούν πολύ κάτω από τις δυνατότητές τους. Οι ελλείψεις σε βασικές ειδικότητες και ο απαρχαιωμένος εξοπλισμός δεν είναι απλά «ατυχείς συγκυρίες», αλλά αποτέλεσμα της απουσίας ενός ολοκληρωμένου σχεδίου ενίσχυσης. Οταν ο πολίτης δεν βρίσκει ανταπόκριση στη δημόσια δομή, η αναζήτηση λύσης στον ιδιωτικό τομέα καθίσταται μονόδρομος.

Παράλληλα, το κλίμα στα δημόσια νοσοκομεία επιβαρύνεται επικίνδυνα. Η αύξηση των περιστατικών βίας κατά γιατρών και νοσηλευτών, που επισημαίνει ο ΙΣΑ, είναι ενδεικτική της έντασης που επικρατεί. Η υποστελέχωση και οι μεγάλες αναμονές εξαντλούν τις αντοχές των ασθενών, με αποτέλεσμα την άδικη στοχοποίηση των εργαζομένων, οι οποίοι καλούνται να καλύψουν τα κενά της πολιτείας. Η ηγεσία του υπουργείου Υγείας, αντί να θωρακίσει το σύστημα, φαίνεται να παρακολουθεί το πρόβλημα από απόσταση.

Σε επίπεδο διοίκησης, περιστατικά όπως η έντονη αντιπαράθεση που αναφέρεται στα δημοσιεύματα για τη διοίκηση ορισμένων νοσοκομείων της Στερεάς Ελλάδας και της Πελοποννήσου αναδεικνύουν ζητήματα ενδεχόμενης έλλειψης αξιοκρατίας. Η επιλογή προσώπων σε καίριες θέσεις θα έπρεπε να βασίζεται αποκλειστικά σε τυπικά και ουσιαστικά προσόντα και όχι να αποτελεί πεδίο κομματικών αντεγκλήσεων. Η εμπιστοσύνη των πολιτών κλονίζεται όταν δημιουργείται η εντύπωση πως κριτήριο δεν είναι η αποτελεσματικότητα, αλλά η πολιτική τοποθέτηση.

Εξίσου σοβαρά ερωτήματα προκύπτουν και από τη διαχείριση των κονδυλίων για την ψυχική υγεία. Η συζήτηση γύρω από τις χρηματοδοτήσεις για τα Κέντρα Αλτσχάιμερ και η αλλαγή των κριτηρίων, που οδηγεί σε αναθέσεις υψηλού προϋπολογισμού, δημιουργούν εύλογες απορίες για τις προτεραιότητες του υπουργείου. Η ενίσχυση των υφιστάμενων δημόσιων δομών θα έπρεπε να προηγείται οποιασδήποτε άλλης επιλογής που θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως εύνοια προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις.

Συγκρίνοντας τα πεπραγμένα στον χώρο της Υγείας, η διαφορά φιλοσοφίας είναι εμφανής. Η κυβέρνηση φαίνεται να αντιμετωπίζει την Υγεία περισσότερο ως πεδίο επιχειρηματικής δραστηριότητας και λιγότερο ως κοινωνικό αγαθό. Η συρρίκνωση της κοινοτικής ψυχιατρικής και η μη αξιοποίηση των δυνατοτήτων του ΕΣΥ δεν είναι παράπλευρες απώλειες, αλλά δείκτες μιας πολιτικής που αλλάζει τον χάρτη της περίθαλψης στη χώρα. Απέναντι σε αυτήν την προοπτική, η ανάγκη για προστασία του δημόσιου συστήματος υγείας παραμένει πιο επίκαιρη από ποτέ.

* Δρ., Διδάσκοντας του Τμήματος Πολιτικών Δημόσιας Υγείας και μέλος της περιφερειακής παράταξης «Πρώτα η Πελοπόννησος»