Στο ορεινό χωριό της Ευρυτανίας, τέλη Μάη του 1944, η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ) ψηφίζει το πρώτο «Ελεύθερο Κοινοβούλιο» της κατεχόμενης Ελλάδας που συζητήθηκε σε ανοιχτές συνελεύσεις. Αντιπρόσωποι από ολόκληρη τη χώρα το επικυρώνουν εδραιώνοντας τη λαϊκή αυτοδιοίκηση και τη δικαιοσύνη στις απελευθερωμένες περιοχές, με στοχοθεσία πολύ όμοια με το Σύνταγμα της Τροιζήνας, αναβιώνοντας το (και τότε και τώρα) πρωτοποριακό όραμά του τόσα χρόνια μετά.
Σταχυολογώ: Αρθρο 2: Ολες οι εξουσίες πηγάζουν από τον λαό και ασκούνται από τον λαό. Η Αυτοδιοίκηση και η λαϊκή Δικαιοσύνη είναι θεμελιώδεις θεσμοί του δημόσιου βίου των Ελλήνων. Αρθρο 5: Ολοι οι Ελληνες, άντρες και γυναίκες, έχουν ίσα πολιτικά και αστικά δικαιώματα. Αρθρο 6: Η εργασία είναι βασική κοινωνική λειτουργία και δημιουργεί δικαίωμα για την απόλαυση των αγαθών της ζωής. Αρθρο 7: Επίσημη γλώσσα για όλες τις εκδηλώσεις της δημόσιας ζωής και για όλους τους βαθμούς της εκπαίδευσης είναι η γλώσσα του λαού.
Υπογεγραμμένο από αντιπροσώπους των αγωνιζόμενων στρωμάτων, όπως ο πρόεδρος της Συνέλευσης Γρηγοριάδης, κοσμήτορες όπως οι Μαριόλης, Καραμαούνας, Παπαπολίτης και Σβώλος, μητροπολίτες όπως ο Ιωακείμ Κοζάνης και μέλη της ΠΕΕΑ όπως οι Μπακιρτζής, Τσιριμώκος, Σιάντος, Μάντακας, Κόκκαλης, Γαβριηλίδης και Χατζήμπεης, καταγράφει τη «στιγμή της δυνατότητας» που πρέπει να τιμάται αφ’ εαυτής και δεν ακυρώνεται από μετέπειτα χειραγωγήσεις κι ακυρώσεις.
Είναι χαρακτηριστικές οι ποικίλες ιδεολογικές αποχρώσεις όσων συνυπογράφουν και πως η εκλογή τους έγινε μέσα από την προσπάθεια συγκρότησης ένα πεπαιδευμένου πολιτικά κοινωνικού σώματος, με τη συμμετοχή 1.800.000 πολιτών, ανδρών και γυναικών, για την ανάδειξη των 250 εθνοσυμβούλων. Ακόμη χαρακτηριστικότερη είναι η ανοιχτή συζήτηση που προηγήθηκε επί δύο βδομάδες στην πλατεία του χωριού.
Σε αντιδιαστολή σήμερα, ως απότοκο του ΤΙΝΑ, κυριαρχεί η έννοια της «κυβερνησιμότητας» που, προβαλλόμενη ως το νέο ιερό δισκοπότηρο και υποκείμενη σε διαδικασίες περίκλειστων μηχανισμών, σταματά στ’ αλήθεια κάθε συζήτηση για το περιεχόμενό της. Η χώρα θέλεις να κυβερνηθεί με κάθε κόστος, όπως θα ήθελες η κόρη σου να παντρευτεί κάποτε με κάθε κόστος, ανεξάρτητα το ποιόν του «προξενεμένου».
Αντίληψη που ακυρώνει ακόμη βαθύτερα την έννοια τού και τής πολίτη, που θα ενδιαφερόταν ενεργά για το κοινό και -μέσα σε αυτό- το ατομικό του μέλλον. Η ίδια η ζωή απεχθάνεται το απόλυτο που τη συντρίβει και αποζητά συμβιβασμούς. Αλλά συμβιβασμός που δεν αναλύει την πραγματικότητα κριτικά, που δεν αποζητά να αντιπροτείνει κάτι ουσιαστικά διαφορετικό, είναι κίβδηλος και απλώς ενισχύει τον προεπιλεγμένο πόλο.
Ωσπου να επιτευχθεί, «το δόλιο το μικρό χωριό» θα παραμένει σύμβολο μιας χώρας και μιας πολιτικοκοινωνικής λειτουργίας που διαρκώς ακυρώνεται, μα που ποτέ δεν αποσύρεται από το κοινωνικό φαντασιακό μας.
