Τα πνευματικά επιτεύγματα του Γάλλου κοινωνιολόγου Edgar Morin, ο οποίος πέθανε πριν από λίγες μέρες, είναι ανεκτίμητα. Είναι μοναδικά και ανεξαργύρωτα. Οι ιδέες του, η σκέψη του, ο στοχασμός του, ολόκληρο το πνευματικό οπλοστάσιό του είναι πολυεπίπεδο και πρισματικό. Οταν μάθαμε ότι πέθανε, η ελληνική πνευματική κοινότητα αναφώνησε: «Πέθανε ο παππούς μας».
Ο Morin είχε αναπτύξει ιδιαίτερες πνευματικές και πολιτικές σχέσεις με την Ελλάδα. Αρκεί να αναφέρω μόνο τρεις χαρακτηριστικές περιπτώσεις: τη διάλεξη που έδωσε στο βιβλιοπωλείο της ΕΣΤΙΑΣ τον Νοέμβριο του 1999. Τη συνομιλία του με τον Ελληνα κορυφαίο κοινωνιολόγο Κωνσταντίνο Τσουκαλά σε τηλεοπτική εκπομπή και την έκδοση του πολύτομου έργου του με τον τίτλο «Η Μέθοδος» στις εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου.
Στο ερώτημα ποιο ερμηνευτικό σχήμα επεξεργάστηκε ο Edgmar Morin για την κοινωνία του και την εποχή του η απάντηση έχει ως εξής: κατά τον Morin οι ιδέες στον ρόλο τους ως ερμηνευτικά σχήματα του κοινωνικού κόσμου είτε ως συστήματα (όπως συνέβαινε στην κλασική φιλοσοφία) είτε ως πρισματικές εκλάμψεις στην ύστερη νεωτερικότητα λειτουργούν ως οδοδείκτες στην ιστορική προοπτική κάθε κοινωνίας. Κοσμοθεωρητικές τάσεις και ιδεολογικά συστήματα όπως π.χ. ο κομμουνισμός, ο φιλελευθερισμός, ο σοσιαλισμός, όλα αυτά και πολλά άλλα εντάσσονται σε ένα πραγματολογικό πλαίσιο μεθοδολογικής λογικής και έτσι αποκτούν εγκυρότητα όσον αφορά την ερμηνεία του κόσμου.
Ο Edgar Morin συνέγραψε το πολύτομο έργο του με τον τίτλο «La Méthode» («Η Μέθοδος») επειδή φιλοδόξησε να φτιάξει μια «βίβλο» των κοινωνικών ερευνών. Το επιστημολογικό ενδιαφέρον του ήταν να κωδικοποιήσει και να συστηματοποιήσει τα περίπλοκα και ποικιλώνυμα κοινωνικά φαινόμενα σ’ έναν μεθοδολογικό κανόνα και να δώσει απαντήσεις πώς μπορεί να ζήσει ο άνθρωπος στις συνθήκες της παγκοσμιοποίησης. Ο Morin πέθανε σε ηλικία 104 ετών και εμείς στην πλανητική εποχή δεν ζούμε στην εποχή του.
Οσα μας άφησε είναι πια ιστορικά ντοκουμέντα για τη σκέψη και τους προβληματισμούς του εικοστού αιώνα. Ο μεθοδολογικός κανόνας του να διαμεσολαβείται η σκέψη και η κοινωνική πραγματικότητα κατά θετικό τρόπο είναι ένα ανοιχτό ζήτημα. Οι πολιτικο-κοινωνικές συνθήκες της ψηφιακής εποχής μας θέτουν τα πράγματα σε εντελώς διαφορετικές βάσεις. Εναπόκειται στους επιγόνους της σκέψης του Morin να επεξεργαστούν τα νέα μοντέλα μεθοδολογικής διαμεσολάβησης πνεύματος και κοινωνίας.
*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας
