Είναι πράγματι μονόδρομος το ευρώ;

Η έξοδος από το ευρώ έχει ταυτιστεί με τα άκρα. Αποτελεί ταμπού για τους περισσότερους. Τουλάχιστον σύμφωνα με τα όσα αποτυπώνονται στις δημοσκοπήσεις. Πληθώρα επιχειρημάτων προειδοποιούν πως έρχονται τα χειρότερα αν βγούμε από το κοινό νόμισμα.

• Πληθωρισμός και διαρκείς υποτιμήσεις
• Διάθεση τροφίμων και άλλων ειδών πρώτης ανάγκης με δελτίο
• Ελλείψεις σε φάρμακα και ενέργεια
• Γεωπολιτική αστάθεια

Την ίδια στιγμή, η παραμονή στο ευρώ είναι ταυτόσημη με τη διαιώνιση μίας κατάστασης όπου:

• Συρρικνώνονται τα εισοδήματα
• Αυξάνεται η ανεργία (ή παραμένει σε πολύ ψηλά επίπεδα)
• Το ασφαλιστικό σύστημα καταρρέει
• Αποδυναμώνεται η χώρα με όλες τις γεωπολιτικές προεκτάσεις που αυτό συνεπάγεται

Από τα παραπάνω, είναι σαφές ότι τα πιθανά σενάρια-επακόλουθα μιας εξόδου από το ευρώ, δεν διαφέρουν και τόσο από την κατάσταση που βιώνουμε σήμερα, εντός του ευρώ.

Στο σημείο αυτό, ας εξετάσουμε τον εξής συλλογισμό: Ένα εθνικό νόμισμα το ελέγχει η ίδια η χώρα και οι πολίτες της. Το ευρώ απεναντίας, ελέγχεται από “εταίρους”. Οι πολίτες μιας χώρας σίγουρα επιθυμούν την ευημερία της χώρας τους και των ιδίων. Το ίδιο όμως δεν ισχύει απαραίτητα για τους εταίρους, από τη στιγμή που τα συμφέροντά τους δεν ευθυγραμμίζονται με τα δικά μας.

Για να καταστεί ξεκάθαρη η σχέση μας με το ευρώ, φανταστείτε ένα παιδί 6 ετών, που στα 15 του προορίζεται να γίνει κληρονόμος μεγάλης περιουσίας. Ως διαχειριστής της περιουσίας του από τα 15 ως τα 18, θα οριστεί ο κηδεμόνας του, όπως ορίζει η διαθήκη.

Στο σενάριο αυτό ας υποθέσουμε πως το παιδί έχει χάσει και τους 2 βιολογικούς του γονείς, τους οποίους υποκαθιστούν θετοί γονείς. Οι νέοι κηδεμόνες δεν ενδιαφέρονται για το παιδί. Το αντιμετωπίζουν αποκλειστικά ως μέσο επίτευξης ενός σκοπού. Του φέρονται καλά μέχρι να κλείσει τα 15, όταν και αναλαμβάνουν τη διαχείριση της περιουσίας του. Από αυτό το σημείο κι έπειτα, κάνουν ότι περνάει από το χέρι τους για να του την αποσπάσουν. Το εκβιάζουν, συχνά με περιστασιακά διαλείμματα “παραχωρήσεων”. Στην πραγματικότητα όμως, το υποχρεώνουν διαρκώς να συναινεί σε ολοένα και μεγαλύτερες υποχωρήσεις. Σιγά σιγά κι όχι απότομα, φοβούμενοι μία απρόβλεπτη, ανεξέλεγκτη αντίδραση. Κι όταν εντέλει επιτυγχάνουν να αποκτήσουν τον απόλυτο έλεγχο της περιουσίας του, του θέτουν ένα τελικό δίλημμα: ή θα γίνει υπάλληλός τους εφ’ όρου ζωής με “ανταγωνιστικές” αποδοχές, ή θα του δείξουν την πόρτα της εξόδου. Στο σημείο αυτό, οι παραλληλισμοί είναι παραπάνω από προφανείς.

Ένα νόμισμα που δεν ελέγχεται, ελέγχει

Για όσους δεν έχουν ιδιαίτερη επαφή με τα οικονομικά, τη νομισματική θεωρία και ιστορία, είναι φυσιολογικό οι φόβοι που συνδέονται με την έξοδο από το ευρώ, να πείθουν για την αναγκαιότητα παραμονής σε αυτό. Ακόμη και έναντι του ακραίου τιμήματος της “αυτοκτονίας”, η αυτοκτονία δικαιολογείται (!) αρκεί να συντελείται σε μικρά, “διαχειρίσιμα” στάδια, παρατείνοντας την επιβίωση.

Η πραγματικότητα όμως είναι πως κάθε σύστημα οικονομικών συναλλαγών, μπορεί να υποστεί δομικές αλλαγές, όπως ισχύει για κάθε αρχιτεκτόνημα. Επί της ουσίας, τα πάντα σε αυτό το πεδίο είναι προϊόν [νομισματικής] μηχανικής και αρχιτεκτονικής. Κι αυτό σε συνδυασμό με μία πηγαία πεποίθηση (ή διαίσθηση όπως συμβαίνει με τους περισσότερους) πως αν κάτι δεν αλλάξει ριζικά, τότε τα πάντα σε οικονομική και όχι μόνο βάση καταρρέουν**, αρκεί για να ξεκινήσει μία κριτική εξέταση των πραγμάτων ακόμη και ο πλέον δογματικός “ευρωζωνιστής”.

Από μία οπτική απελευθερωμένη από παρωπιδισμό (ή και “επιβεβλημένη” παράνοια), γίνεται ξεκάθαρο πως ανήκει στο φάσμα του εφικτού η δυνατότητα μετάβασης σε ένα σκληρό (ή “ημί”-σκληρο) εθνικό νόμισμα. Η θωράκισή του από κερδοσκοπικές επιθέσεις που σκοπό θα έχουν την υποτίμησή του. Με αποφασιστικότητα απέναντι στα πιθανά (ή και σχεδόν βέβαια) χτυπήματα που θα επιχειρηθούν κάτω από τη ζώνη. Με ευφυή σχεδιασμό και ορθή διαχείριση.

Για όλα τα παραπάνω και ιδιαίτερα το τελευταίο, διατηρώ όπως ο καθένας τις επιφυλάξεις μου. Σε τελική ανάλυση όμως, προτιμότερο δεν είναι να πράττει κανείς ανεξάρτητα από τις όποιες επιφυλάξεις και να ορίζει ο ίδιος την τύχη του, παρά να λειτουργεί παθητικά, ως έρμαιο της τύχης, χρησιμοποιώντας ηττοπαθείς εκφράσεις του τύπου “έτσι όπως μας έχουν κάνει”; Να πάψει να αγωνιά για το τι μέλλει γενέσθαι σαν το απόλυτο θύμα και χωρίς να εξετάζει καμία απολύτως ουσιαστική εναλλακτική, ζώντας με μοναδική βεβαιότητα εκείνη της οικονομικής ερημοποίησης, εντός και εξαιτίας του ευρώ;

Αν δεν πράξουμε τίποτα, είμαι βέβαιος πως σε μερικά χρόνια, θα λέμε ότι κακώς δεν κάναμε κάτι σήμερα. Με τον ίδιο τρόπο που όλοι πλέον συμφωνούν πως έπρεπε να είχαμε διαχειριστεί διαφορετικά το θέμα του χρέους το 2010. Και το 2010 όμως αν θυμάστε, το θέμα εναλλακτικών ήταν ταμπού. Και η τρόικα, “μονόδρομος”.

*Οικονομικός αναλυτής

** Αυτό ισχύει για όλους, ακόμα και για όσους επωφελούνται – πρόσκαιρα όπως θα αποδειχθεί – από το διευρυνόμενο χάσμα οικονομικής ανισότητας. Μία οικονομία για να λειτουργήσει απαιτεί διασπορά αγοραστικής δύναμης. Ένας ακραίος οικονομικός συγκεντρωτισμός διαβρώνει τα θεμέλια της ίδιας της οικονομίας που τον συντηρεί.