Αρχίζω με ορισμένες βασικές διαπιστώσεις που δίνουν το στίγμα της ανάλυσης που ακολουθεί και κυρίως των προτάσεων που θα παρουσιαστούν σε επόμενο άρθρο:
Α. Κυρίαρχη βία και ανομία στην κοινωνία σήμερα δεν είναι η βία της εκτεταμένης εγκληματικότητας, όπως πιστεύεται, αλλά η βία και η ανομία της ατομικής διαπραγμάτευσης και της ατομικής σύμβασης εργασίας, η διάχυτη βία και ανομία στη δουλειά και άρα και στη ζωή των ανθρώπων.
Β. Η στρατηγικού χαρακτήρα αντιμεταρρύθμιση της κυβέρνησης της Ν.Δ. είναι ακριβώς η μετάθεση του κέντρου βάρους από τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (ΣΣΕ) και τις Διαιτητικές Αποφάσεις προς την κατεύθυνση της ατομικής σύμβασης εργασίας. Για να παραφράσουμε τον Πασκάλ, η κυβέρνηση της Ν.Δ. αφαίρεσε ισχύ από το εργατικό δίκαιο και έδωσε δίκαιο στην ισχύ των εργοδοτών.
Γ. Η πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης διά της μείωσης των μισθών συνεχίζεται, ουσιαστικά, με ενέργειες, πράξεις και παραλείψεις της κυβέρνησης που οδηγούν σε συνεχή μείωση των πραγματικών μισθών. Η χώρα έγινε χώρα φτηνής και επισφαλούς εργασίας. Οι ΣΣΕ εξαρθρώνονται, το (συνταγματικό κατά την Ολομέλεια του ΣτΕ 2307/2014) δικαίωμα μονομερούς προσφυγής στη Διαιτησία του ΟΜΕΔ ακρωτηριάζεται και η ρύθμιση των κρίσιμων όρων εργασίας παραδίδεται στον εργοδότη μέσω της ενίσχυσης της ατομικής σύμβασης εργασίας και του διευθυντικού δικαιώματος. Γιατί η ατομική σύμβαση εργασίας είναι μια ανελεύθερη για τον εργαζόμενο σύμβαση. Ο εργαζόμενος είναι ελεύθερος να συνάψει μια σύμβαση εργασίας, δεν είναι ωστόσο ελεύθερος να μην τη συνάψει. Γιατί δεν είναι ελεύθερος όποιος ενεργεί υπό το κράτος της ανάγκης βιοπορισμού. Η ατομική σύμβαση εργασίας είναι η παρένδυση της βίας και της ανομίας στις εργασιακές σχέσεις.
Δ. Η κατάρρευση των ονομαστικών, αρχικά, και των πραγματικών μισθών στη συνέχεια απειλεί, προφανώς, και την οικονομία. Το ΑΕΠ στη χώρα μας, όπως και στις περισσότερες χώρες, παράγεται κατά τα 2/3, περίπου, από την εσωτερική ζήτηση, η οποία καταρρέει ως συνέπεια των πολιτικών των μνημονίων, πολιτικών που συνεχίζονται, ουσιαστικά, από την κυβέρνηση της Ν.Δ.
Ε. Την ίδια στιγμή με τα μέτρα της κυβέρνησης της Ν.Δ. το 8ωρο και το 5θήμερο πεθαίνουν, οι πραγματικοί μισθοί συρρικνώνονται, η επισφάλεια και ο φόβος της απόλυσης απλώνονται, τα νομοθετικά αναχώματα προστασίας κατεδαφίζονται, ενώ ούτε ο δικαστικός έλεγχος λειτουργεί. Ας μην το ξεχνάμε: Οταν πυροβολούν την εργασία και γενικά τα δικαιώματα είναι οι άνθρωποι που πέφτουν.
Το βασικό θέμα της πολιτικής οικονομίας είναι η ρύθμιση της μισθωτής εργασίας και κυρίως του μισθού. Για τους κλασικούς οικονομολόγους Ανταμ Σμιθ μέχρι τον Μάλθους και τον Ρικάρντο η εργασία αποτελεί τη βασική πηγή της αξίας και καθορίζει τη μέση τιμή των πραγμάτων. Βασικό εργαλείο για την ανάταξη των μισθών είναι η επαναφορά του συστήματος συλλογικών ρυθμίσεων των όρων εργασίας με Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (ΣΣΕ) και, ελλείψει αυτών, με Διαιτητικές Αποφάσεις του ΟΜΕΔ. Η λειτουργία της συλλογικής αυτονομίας (μέσω ΣΣΕ ή, στην ανάγκη, με τη στήριξη της Διαιτησίας του ΟΜΕΔ) ως πρωτογενούς μηχανισμού διανομής του παραγόμενου πλούτου είναι απολύτως αναγκαία όχι μόνο α) για την προστασία και προαγωγή των υλικών όρων αξιοπρεπούς διαβίωσης των εργαζόμενων, αλλά και β) για την ίδια την οικονομία.
Τι χρειάζεται για να λειτουργεί καλά η οικονομία; Ασφαλώς χρειάζονται πολλά, αναγκαία συνθήκη ωστόσο είναι να μπορεί η κοινωνία να αγοράζει τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που χρειάζεται για να ζει αξιοπρεπώς και αντιστοίχως να μπορεί ο επιχειρηματίας, και γενικά όποιος διαθέτει αγαθά και υπηρεσίες, να πωλεί τα προϊόντα, τα εμπορεύματα, τις υπηρεσίες που προσφέρει. Αυτό ισχύει φυσικά και για τις εξαγωγές. Τα εξαγόμενα θα πρέπει να μπορούν να αγοράζονται από τους καταναλωτές στις χώρες στις οποίες εξάγονται. Μόνο που στις οικονομίες το βασικό αγοραστικό κοινό για κάθε χώρα είναι η κοινωνία της, ακόμη και στην ίδια τη Γερμανία, την ατμομηχανή στις εξαγωγές. Οπως αναφέρθηκε ήδη, στην Ελλάδα, όπως και στις περισσότερες χώρες, είναι η εσωτερική ζήτηση που παράγει περίπου τα 2/3 του ΑΕΠ, πράγμα που με τη σειρά του υποδεικνύει και την ανάγκη διατήρησης ή, στην περίπτωση της χώρας μας, δραστικής ενίσχυσης των πραγματικών εισοδημάτων.
Αρα ρημαγμένοι μισθοί και συντάξεις, γενικά ρημαγμένα εισοδήματα στις κοινωνίες είναι συνθήκη οικονομικής κρίσης, μικρής, μεγάλης, μεγαλύτερης. Τη σημασία της αξιοπρεπούς και επαρκούς αμοιβής της εργασίας για τους εργαζόμενους αλλά και την οικονομία έχει συνοψίσει εύγλωττα ένας Αμερικανός επιχειρηματίας (Hanauer / Χανάουερ): «Το θέμα με εμάς τους επιχειρηματίες είναι ότι θέλουμε τους πελάτες μας πλούσιους και τους εργαζόμενούς μας φτωχούς». Για να το πούμε με μια απλή οικονομική σοφία, «σε ποιον θα πουλήσει ο καπιταλιστής, αν ο κόσμος δεν έχει να το αγοράσει;» (Κοσμάς Μαρινάκης).
Το σημερινό τραγικό έλλειμμα αξιοπρεπών μισθών και γενικά εισοδημάτων, που θα επέτρεπαν στους ανθρώπους να ζουν αξιοπρεπώς και να στηρίζουν με το εισόδημά τους την οικονομία, αποτυπώνεται και στο μειούμενο μερίδιο των αμοιβών εργασίας στο ΑΕΠ. «Σύμφωνα με το ΚΕΠΕ, από το 2019 έως το 2024, οι αμοιβές εργασίας στην Ελλάδα μειώθηκαν από το 39% του ΑΕΠ στο 35%, όταν ο μέσος όρος στην Ε.Ε. είναι γύρω στο 47%. Με άλλα λόγια, οι Ελληνες εργαζόμενοι καρπώνονται μικρότερο μερίδιο του εθνικού εισοδήματος σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο – σχεδόν 12 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα (αξιολόγηση στοιχείων από Θανάση Κουκάκη).
Από την άλλη πλευρά, η ζήτηση είναι που δημιουργεί και τις θέσεις εργασίας και μειώνει, αντιστοίχως, την ανεργία, οι επιχειρήσεις απλώς προσαρμόζουν τον αριθμό των θέσεων εργασίας στις ανάγκες που δημιουργεί η ζήτηση της κοινωνίας. Επιπλέον, η αγοραστική δυναμική της κοινωνίας επικαθορίζει ένα πλήθος άλλων μεγεθών, από τα έσοδα του κράτους και του ΕΦΚΑ μέχρι και το κεφάλαιο αναδιανομής μέσω του φορολογικού συστήματος.
Σε επόμενο άρθρο θα παρουσιαστούν συγκεκριμένες προτάσεις για την επαναφορά του συστήματος συλλογικών ρυθμίσεων των όρων εργασίας με ΣΣΕ και Διαιτητικές Αποφάσεις, το οποίο εγγυάται, δυνάμει, την προστασία και την προαγωγή των όρων εργασίας και κυρίως των μισθών.
*Ομότιμος καθηγητής Εργατικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ, δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω
.jpg)
