Το κοινωνικό αίτημα για την πολιτική αλήθεια

Οι μαζικές και τεράστιες συγκεντρώσεις που πραγματοποιήθηκαν σε 200 πόλεις ανά την υφήλιο την Κυριακή 26 Ιανουαρίου 2025 με κεντρικό σύνθημα «Δεν έχω οξυγόνο» έθεσαν το έγκλημα των Τεμπών σε νέες βάσεις δύο χρόνια μετά. Τα πραγματολογικά δεδομένα συγκεφαλαιώνονται στα εξής τρία σημεία: πρώτον, η δικαστική έρευνα συνεχίζεται έστω και με ρυθμούς χελώνας. Δεύτερον, η κυβέρνηση και το πολιτικό σύστημα έχει αδρανήσει εδώ και δύο χρόνια να αναλάβει πρωτοβουλίες. Και τρίτον, η κοινή γνώμη είναι πεπεισμένη ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να «συγκαλύψει» το έγκλημα των Τεμπών.

Με βάση τα τρία αυτά δεδομένα ας εξετάσουμε τώρα το σχετικό ζήτημα από τη σκοπιά των θεωρητικών ερευνών της πολιτικής φιλοσοφίας. Ας διευκρινιστεί εξ αρχής ότι το δικαστικό σύστημα, το οποίο έχει επωμιστεί το έργο της ανεύρεσης της «τυπικής αλήθειας», λειτουργεί με τους γραφειοκρατικούς όρους που χαρακτηρίζουν τη γραφειοκρατία του ελληνικού κράτους. Από την άλλη το πολιτικό σύστημα γενικότερα, αλλά προπάντων η κυβέρνηση, επινόησε «μεθόδους» που χαρακτήριζαν το έγκλημα των Τεμπών ως ατύχημα. Τώρα μετά τις συγκεντρώσεις της 26ης Ιανουαρίου 2025 πληροφορούνται οι Ελληνες πολίτες ότι θα τεθούν σε εφαρμογή κοινοβουλευτικές διαδικασίες (βλ. συζήτηση των αρχηγών των κομμάτων, σύσταση προανακριτικής επιτροπής στο κοινοβούλιο κ.ά.) με τις οποίες θα αναζητηθεί τι σημαίνει πολιτική αλήθεια.

Οι εξελίξεις όμως είναι ραγδαίες. Τα δύο μείζονα ζητούμενα, δηλαδή η δικαστική τυπική αλήθεια και η πολιτική αλήθεια ως «πράγματα» (με τη φιλοσοφική έννοια του όρου), έχουν προκαλέσει «σεισμό» στο πολιτικό σύστημα (κυριολεκτικά και μεταφορικά). Η κοινωνία των πολιτών των μαζικών συγκεντρώσεων διατυμπάνισε με πάθος ότι η απόσταση ανάμεσα στο κράτος και την ίδια την κοινωνία έχει γίνει «χάσμα» που δύσκολα γεφυρώνεται. Μπορεί η δικαστική έρευνα να ανακαλύψει την «τυπική αλήθεια» (δηλ. να επιτευχθεί η αντιστοιχία ανάμεσα στα πραγματικά συμβάντα και στις δικαστικές πράξεις –να συμπέσουν τα πράγματα με τις λέξεις), αλλά το μεγάλο ερώτημα διατυπώνεται ως εξής: είναι άραγε σε θέση η ελληνική κοινωνία στην εποχή μας να επανεξετάσει την πολιτική θέσμισή της; Εχει την ικανότητα να «επινοήσει» νέους θεσμούς κράτους δικαίου, κοινωνικού κράτους και εν γένει να αυτοπροσδιοριστεί ως νέα διαφωτιστική πολιτική υποκειμενικότητα;

Οι συγκεντρώσεις της 26ης Ιανουαρίου αυτό το αίτημα έθεσαν. Το αίτημα της πολιτικής αλήθειας. Με τον όρο πολιτική αλήθεια δεν εννοούμε ένα «πράγμα» της μεταφυσικής. Αντιθέτως, αναφερόμαστε σε μια χειροπιαστή πραγματικότητα. Οι θεσμοί της ελληνικής πολιτείας (π.χ. το πολιτικό σύστημα, τα κόμματα, το κοινοβούλιο κ.λπ.) δομούνται και λειτουργούν με ορθολογικό τρόπο, ώστε να γεφυρώνεται το «χάσμα» ανάμεσα στο κράτος και την κοινωνία; Η «επινόηση» της πολιτικής αλήθειας ως κοινωνικό αίτημα έχει καταστεί αδήριτη ανάγκη για να επιβιώσει η ελληνική κοινωνία στους δύσκολους καιρούς που ζούμε.

Συμπερασματικά υποστηρίζω ότι η κοινωνία μας με την έλλογη κραυγή-φωνή της 26ης Ιανουαρίου 2025 έκανε την υπέρβασή της. Κατανόησε πως επιβάλλεται να γίνουν ριζικές τομές σ’ αυτό που ονομάζουμε κράτος και επιτέλους να «ανακατασκευαστούν» οι σχέσεις κράτους – κοινωνίας. Η «συγκάλυψη» του εγκλήματος των Τεμπών συνδέεται άρρηκτα με τις παθογένειες που χαρακτηρίζουν (σε δομικό και λειτουργικό επίπεδο) τη σχέση κράτους – κοινωνίας στον τόπο μας.

ΥΓ. Ο πρωθυπουργός (στη συνέντευξή του στον ALPHA) παραδέχτηκε ότι ο ίδιος και η κυβέρνησή του έκανε λανθασμένους χειρισμούς στο θέμα των Τεμπών. Απομένει να κατανοήσει και ο ίδιος και ολόκληρο το πολιτικό σύστημα ότι η κοινωνία έχει κάνει βήματα μπροστά. Ο κάθε πολίτης ξεχωριστά και όλοι μαζί να κάνουμε την υπέρβαση που έχει ανάγκη ο τόπος μας: να αλλάξουμε ριζικά τους θεσμούς και το πολιτικό σύστημα. «Δεν έχουμε οξυγόνο»!

* Πολιτικός φιλόσοφος