Έρχεται εσπευσμένα σήμερα προς ψήφιση στην Ολομέλεια της Βουλής το νομοσχέδιο για το ευαίσθητο ζήτημα της συμμετοχής των Ελλήνων της διασποράς στη διαδικασία εκλογών. Το νομοσχέδιο προβλέπει την κατάργηση όλων των περιοριστικών μέτρων του ισχύοντος νόμου (συνολική παραμονή στην επικράτεια δύο ετών κατά τη διάρκεια των τελευταίων 35 ετών, φορολογική δήλωση στην Ελλάδα τα δύο τελευταία χρόνια). Με βάση αυτή την τροποποίηση όλοι οι κατέχοντες ελληνικό διαβατήριο μπορούν να ψηφίσουν, χωρίς κανέναν περιορισμό, το ψηφοδέλτιο Επικρατείας του κόμματος που επιλέγουν και οι ψήφοι τους να συμψηφίζονται με τις ψήφους των Ελλήνων που είναι μόνιμοι κάτοικοι στην επικράτεια.
Είναι ικανό το νομοσχέδιο αυτό να ρυθμίσει το ερώτημα της συμμετοχής; Κατά τη γνώμη μου, όχι. Δημιουργεί σημαντικές στρεβλώσεις στην εκλογική διαδικασία και αφήνει αναπάντητα καθοριστικά ερωτήματα.
Πόσοι είναι οι Έλληνες της διασποράς, δηλαδή οι μόνιμοι κάτοικοι εξωτερικού που δηλώνουν Έλληνες; Κανείς δεν ξέρει την απάντηση, αλλά με βάση τις απογραφές στα μεγάλα κράτη του εξωτερικού (ΗΠΑ, Καναδάς, Αυστραλία και ευρωπαϊκά κράτη) υπολογίζονται κατ’ ελάχιστον σε 1,2 εκατομμύριο και πιθανόν μέχρι και 4, δηλαδή δυνητικά από 10% έως και 40% των Ελλήνων του εσωτερικού. Το ποσοστό αυτό συμψηφιζόμενο στους ψηφοφόρους εσωτερικού έχει τη δυνατότητα να ανατρέψει πλήρως τον εκλογικό χάρτη των πολιτών που ζουν στην Ελλάδα και άρα να καθορίσει την εσωτερική πολιτική σε θέματα υγείας, παιδείας, οικονομίας και θεσμών, που καθορίζουν άμεσα τη ζωή των Ελλήνων εντός της επικράτειας, αλλά επιδρούν ελάχιστα στη ζωή των αποδήμων.
Με βάση την τροποποιημένη νομοθεσία (τα κόμματα συμπεριλαμβάνουν στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας έναν τουλάχιστον βουλευτή εκπρόσωπο των αποδήμων σε δυνητικά εκλέξιμη θέση) η σημερινή Βουλή θα είχε πέντε βουλευτές αποδήμων, ανεξάρτητα από το πόσοι ψήφισαν, παραβιάζοντας την επιταγή της αναλογικότητας. Εάν τα κόμματα τοποθετούσαν δύο εκλέξιμους αποδήμους, η σημερινή Βουλή θα είχε εννέα εκπροσώπους, αλλά σε κάθε περίπτωση ανεξάρτητα από τον αριθμό ψήφων των αποδήμων.
Με βάση αυτές τις ρυθμίσεις, οι απόδημοι δεύτερης και τρίτης γενεάς που δε γεννήθηκαν ή έζησαν ποτέ στην Ελλάδα, έχουν ισότιμη συμμετοχή με αυτούς που έφυγαν πρόσφατα και με τους Έλληνες που ζουν στην επικράτεια.
Το σχέδιο νόμου δεν έχει καμία πρόβλεψη για να εξυπηρετήσει τους εποχικούς εργαζομένους, που δε χρειάζονται μόνιμη μεταδημότευση, συντείνοντας έτσι στην αύξηση μιας πλασματικής αποχής, προτεραιοποιώντας την ψήφο αποδήμων δεύτερης γενιάς σε σχέση με τους εποχικούς εργαζομένους που είναι μόνιμοι κάτοικοι.
Πώς έχουν αντιμετωπίσει άλλα δημοκρατικά κράτη αυτό το περίπλοκο πρόβλημα; Τα περισσότερα κράτη του κόσμου, συμπεριλαμβανομένων και ευρωπαïκών (Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Γαλλία, Αγγλία), ορίζουν τους δικούς τους αποδήμους σαν εκλογική περιφέρεια και προβλέπουν συγκεκριμένο αριθμό θέσεων στη Βουλή τους (Πορτογαλία δύο, Ιταλία οκτώ, Αγγλία οκτώ κ.λπ.). Μια ισότιμη αντιμετώπιση θα επέλεγε τον αριθμό με βάση τον αριθμό συμμετοχής. Οι ΗΠΑ και ο Καναδάς που έχουν ελάχιστη διασπορά, συμψηφίζουν τις ψήφους με την επικράτεια. Η Ιρλανδία με μεγάλη διασπορά, δε δίνει καν δικαίωμα ψήφου στους αποδήμους.
Το πολιτικό αυτό πρόβλημα κλήθηκε να αντιμετωπίσει η Ιταλία το 2016 και επέλεξε να κάνει δημοψήφισμα, στο οποίο ψήφισαν όλοι οι Ιταλοί επικράτειας και διασποράς. Το αποτέλεσμα ήταν ενδιαφέρον. Το 60% των Ιταλών διασποράς υποστήριξε τον συμψηφισμό και το 60% των κατοίκων της επικράτειας τη δημιουργία εκλογικής περιφέρειας αποδήμων, ρύθμιση που ισχύει σήμερα.
Προτείνω να ακολουθήσουμε το παράδειγμα της Ιταλίας και να ζητήσουμε δημοκρατικά τη γνώμη των ενδιαφερομένων, διενεργώντας δημοψήφισμα μεταξύ όλων των Ελλήνων, επικράτειας και αποδήμων. Την απάντηση δεν την ξέρει κανείς, αλλά είναι η δημοκρατική λύση.
*Βουλευτής Επικρατείας ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., εκπρόσωπος αποδήμων
