Για τον Σωκράτη

Εφόσον οι σοφοί ό,τι είπαν το είπαν για μας και όχι για τον εαυτό τους, νομίζω πως μου δίνεται το δικαίωμα να κάνω σε κάποια απ’ αυτά τις παρατηρήσεις μου χωρίς να παρεξηγηθώ πως τάχα θέλω να διορθώσω έναν σοφό. Για παράδειγμα, αναφέρω ότι όταν ο Σωκράτης λέει «εν οίδα, ότι ουδέν οίδα» (ένα γνωρίζω, ότι τίποτα δεν γνωρίζω), ας μου επιτραπεί να πω ότι σ’ αυτή τη ρήση του διακρίνω κάποια αντίφαση.

Εφόσον λοιπόν λέει πως ένα γνωρίζει, ότι τίποτα δεν γνωρίζει, είναι κι αυτό μια γνώση με το που γνωρίζει ότι δεν γνωρίζει. Αρα κάτι γνωρίζει και όχι πως τίποτα δεν γνωρίζει. Δηλαδή, σημαίνει πως δεν έχει άγνοια της άγνοιάς του για το ότι δεν γνωρίζει. Εκτός αν έλεγε, ένα γνωρίζω, ότι πολλά γνωρίζω, όχι όμως τα πάντα. Αυτό το τίποτα δεν γνωρίζω που είπε εμένα δεν με πείθει ώστε να το δεχθώ εντελώς. Αλλωστε αυτό δεν είναι απλώς γνώμη, δηλαδή σκέψη κατά το δοκούν (έτσι είναι γιατί έτσι νομίζω πως είναι) αλλά γνώση που δίνει τη δυνατότητα να γνωρίζει ότι γνωρίζει ή δεν γνωρίζει.

Ωστε λοιπόν ο Σωκράτης και μόνο για το ότι έχει γνώση του τίποτα σημαίνει πως γνωρίζει κάτι και όχι πως τίποτα δεν γνωρίζει, γιατί αλλιώς πώς θα μπορούσε να γνωρίζει ότι δεν γνωρίζει, οπότε δεν θα είχε ούτε και εν δυνάμει το γνώθι σ’ αυτόν που συνεπάγεται γνώση. Κι όταν λέμε πως ο Θεός έφτιαξε τον κόσμο, σημαίνει ότι πριν δεν υπήρχε και πως τον έφτιαξε από το τίποτα. Αρα «αρνητικά» βρίσκουμε πως υπάρχει μια κατάσταση ή έστω θέση του τίποτα. Δεν θα αναρωτιόταν κανείς γιατί υπάρχει «κάτι» αν δεν νόμιζε πως αντιλαμβάνεται το τίποτα το οποίο προϋπήρχε του «κάτι», ιδεατά τουλάχιστον.

Το «κάτι» λοιπόν έχει ανάγκη να εξηγηθεί ενώ το τίποτα υφιστάμενο δικαίως δεν απαιτεί εξήγηση, αφού κίνηση και νόηση αποτελούν αναπόσπαστα λειτουργικότητα διαγράφοντας χωροχρονική διάσταση η οποία έτσι κι αλλιώς εμπεριέχει υλικά αλλά και άυλα σημεία εννοιολογικών καταστάσεων, μεταξύ των οποίων κι αυτά του τίποτα. Αλλωστε το τίποτα θα ήταν άξαφνα άγνωστο χωρίς την ύπαρξη του «κάτι». Επομένως αποκτά θα ’λεγα μια αντιλήψιμη υπόσταση για να έχουμε γνώση περί αυτού, διαφορετικά θα ήταν άγνωστο επαναλαμβάνω και κατ’ επέκταση αδια­νόητο. Οσο για το φιλοσοφικό αξίωμα που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, «όλα είναι σχετικά και τίποτα απόλυτο», διερωτώμαι: πώς ήταν απόλυτα βέβαιος ότι τίποτα δεν είναι απόλυτο;

Φαραί Αχαΐας

Η επιστολή δημοσιεύτηκε στο φύλλο της «Εφ.Συν.» τη Δευτέρα 30/05/2022.