Δύο τύποι πολέμου στην ουκρανική κρίση

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έγινε σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης και όχι σε συνθήκες Ψυχρού Πολέμου ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση. Ο Ψυχρός Πόλεμος διήρκεσε μέχρι το έτος-τομή 1989, οπότε και κατέρρευσαν η Σοβιετική Ενωση και τα καθεστώτα του «υπαρκτού σοσιαλισμού» στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Εδώ και δεκαετίες η παγκόσμια πολιτική κοινωνία ζει σε καθεστώς παγκοσμιοποίησης, πράγμα που σημαίνει ότι ο κόσμος μας είναι πολυκεντρικός (δεν υφίσταται η διαχωριστική γραμμή μεταξύ Ανατολής και Δύσης) και επιπλέον το οικονομικό σύστημα με όλες τις εκδοχές του (αλλά προ πάντων ως χρηματοπιστωτική οντότητα) κατέχει τα πρωτεία έναντι του πολιτικού συστήματος.

Εάν έτσι έχουν τα πράγματα όπως αναλύονται εδώ, τότε αντιλαμβάνεται κανείς ότι η «ουκρανική κρίση» (όπως επικράτησε να ονομάζεται η σύγκρουση Ρωσίας-Ουκρανίας) υποσκάπτει την παγκοσμιοποίηση ως συνθήκη συνύπαρξης εθνών και λαών και υπό τις δύο εκδοχές της: και το πολυκεντρικό σύστημα της παγκόσμιας διακυβέρνησης αμφισβητείται, αλλά επιπλέον και τα πρωτεία του οικονομικού στοιχείου έναντι του πολιτικού υπονομεύονται.

Η πολεμική σύγκρουση Ρωσίας-Ουκρανίας εξεταζόμενη από τη σκοπιά της παγκοσμιοποίησης εξελίχθηκε σε αντιπαράθεση μεταξύ δύο τύπων πολέμου. Μπορεί πράγματι να διεξάγονται στο έδαφος της Ουκρανίας στρατιωτικές επιχειρήσεις του κλασικού τύπου πολέμου, αλλά στον ορίζοντα έχει κάνει την εμφάνισή του ο οικονομικο-τεχνικός πόλεμος υπό τη μορφή κυρώσεων από την πλευρά της Δύσης κατά της Ρωσίας.

Αλλά ας εξετάσουμε τα πράγματα όπως αυτά διαμορφώνονται με τη σειρά. Η Ρωσία υπό τον φόβο ότι απειλούνται η ασφάλειά της και η κυριαρχία της καταφεύγει στη δοκιμασμένη μέθοδο του κλασικού τύπου πολέμου για να αντιμετωπίσει την Ουκρανία και πρωτίστως τη Δύση (Αμερική και Ευρώπη). Χρησιμοποιεί, λοιπόν «τον πόλεμο ως μέσο της πολιτικής» όπως εύστοχα σημειώνει στο άρθρο του (εφημερίδα Die Zeit, 24.02.2022) o David Kermani. Και στο ερώτημα γιατί χρησιμοποιεί τον κλασικό πόλεμο και όχι τον οικονομικο-τεχνικό πόλεμο της παγκοσμιοποίησης, η απάντηση μπορεί να αναζητηθεί στο δεδομένο ότι η Ρωσία δεν αισθάνεται πανίσχυρη χώρα στο σύστημα της παγκοσμιοποίησης. Συγκρινόμενη με την Αμερική ή την Κίνα ή ακόμη και με την Ευρωπαϊκή Ενωση, δεν είναι ισχυρή από οικονομικής απόψεως. Παρ’ όλα αυτά θα μπορούσε να ασκήσει τις πιέσεις της στην Ευρώπη μέσω των αγωγών παροχής ενέργειας, αντί να υιοθετήσει τον κλασικό πόλεμο ως μέσο επίλυσης των διαφορών της με τη Δύση. Δεν το έκανε και ο Πούτιν καλείται να δώσει εξηγήσεις («λόγον διδόναι») γιατί δεν το έκανε και οδηγεί ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο στα όρια της ανθρωπιστικής κρίσης!

Από την άλλη η Δύση (δηλαδή η Αμερική και η Ευρώπη), παρά τις εγγενείς ανεπάρκειές της, μπροστά στο ανθρώπινο κοινωνικό και πολιτικό «κακό» που γέννησε η απόφαση του Πούτιν ορθώνει το ορθολογικό ανάστημά της: δεν εμπλέκεται σε πολεμικές επιχειρήσεις κλασικού τύπου, αλλά επεξεργάζεται τα μέσα και τα εργαλεία του οικονομικο-τεχνικού πολέμου. Μ’ αυτή την έννοια υποστηρίζω ότι η αναβίωση της διαμάχης ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση στις συνθήκες της παγκοσμιοποίησης δεν έχει κανένα κοινό σημείο με τη διαμάχη των προηγούμενων αιώνων.

Η πολιτική νεωτερικότητα, μεταξύ των άλλων, ως σύστημα πολεμικών επιχειρήσεων στα εδάφη της Ευρώπης «κατασκεύασε» την ειρήνη της μεταπολεμικής ιστορικής φάσης που κράτησε μέχρι τη μοιραία μέρα της 24ης Φεβρουαρίου 2022 (ημέρα εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία).

Με κανέναν τρόπο δεν αποσιωπώ τα τραγικά λάθη της Δύσης κατά τα τελευταία τριάντα χρόνια (1990-2020). Θα μπορούσε η Ευρώπη ως πολιτική ένωση (;) (ως πολιτικό υποκείμενο) στη διεθνή σκηνή να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στις συνθήκες της παγκοσμιοποίησης. Να προωθήσει δύο μείζονα πολιτικά προγράμματα: το ένα θα ήταν η ανασυγκρότηση του εαυτού της επιτέλους σε πολιτικό επίπεδο (κάτι που θα έθετε ως προϋπόθεση την απεξάρτησή της από την Αμερική) και το δεύτερο, η περαιτέρω επεξεργασία του πολιτικού ανοίγματος προς Ανατολάς (η γνωστή ως Ostpolitik) ώστε να περιληφθεί και η Ρωσία. Αντί να οδηγηθούμε σε μια ανοικτή διαδικασία Ostpolitik ως Ευρώπη εγκλωβιστήκαμε στις υπόγειες διαδρομές ενός σκοτεινού δυτικού κόσμου.

Μετά από αυτά τα πράγματα που διαμορφώθηκαν επί τριάντα τόσα χρόνια, ως παγκόσμια πολιτική κοινωνία βρισκόμαστε μπροστά στο φαινόμενο της αντιπαράθεσης ανάμεσα σε δύο τύπους πολέμου: τον κλασικό από τη μία και τον οικονομο-τεχνικό από την άλλη. Και αυτή η αντιπαράθεση των δύο τύπων πολέμου δεν είναι αυτοαναφορική, αλλά καταδεικνύει την ιστορική πορεία της ανθρωπότητας στο μέλλον. Προς το παρόν η στάση της Δύσης μπροστά στην «ουκρανική κρίση» αποδεικνύει ότι η πολιτική νεωτερικότητα (πολιτικά υποκείμενα, κράτη και ενώσεις) έχουν αποκτήσει συνειδησιακό αυτοστοχασμό, πράγμα που σημαίνει ότι η χερσαία εισβολή του Πούτιν αντιμετωπίζεται με το πνευματικό απόθεμα της Ευρώπης. Είμαστε όλοι μπροστά στον τύραννο Πούτιν και σηκώνουμε ψηλά τη σημαία της ευρωπαϊκής συνείδησης.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης