Όλα έχουν το τίμημα, τις συνέπειες και τους καθοδηγητές τους

Αυτές τις μέρες συμπληρώνονται 26 ολόκληρα χρόνια από τα συνταρακτικά γεγονότα στα Ίμια. Μία υπόθεση που σημάδεψε εκείνη την εποχή, αλλά έχει προεκτάσεις που φτάνουν μέχρι σήμερα. Στους ενεστωτικούς χωροχρόνους, στους οποίους οι απανταχού γεωστρατηγικοί διαξιφισμοί είναι πιο οξυμένοι όσο ποτέ άλλοτε τις τελευταίες δεκαετίες, περιστατικά όπως αυτό στις βραχονησίδες Ίμια βοηθούν στην εξαγωγή πολλών χρήσιμων συμπερασμάτων.

Και φυσικά τέτοια ζητήματα πρέπει να διερευνώνται σε βάθος από όλους, δεξιούς, κεντρώους, αριστερούς, και όχι να αφήνονται σαν προνομιακά πεδία άρθρωσης δυναμικού λόγου π.χ. μονάχα από τον εγχώριο εθνικιστικό χώρο. Όταν επιδιώκει κάποιος φιλολαϊκές διεξόδους στα διάφορα υπαρκτά προβλήματα δεν μπορεί να παραβλέπει τα λεγόμενα εθνικά θέματα, γιατί θα μείνει πίσω και θα καταντήσει ακολουθητής των εξελίξεων δίχως πολλά περιθώρια αντιστάσεων (όταν θα χρειαστούν)…

Η ελληνική πλευρά σύμφωνα με τη γνώμη των περισσοτέρων βγήκε από τα γεγονότα του 1996 ζημιωμένη, καθώς άνοιξε ο δρόμος για την καθιέρωση των «γκρίζων ζωνών», αλλά και ματωμένη λόγω της απώλειας των τριών στελεχών που επέβαιναν στο ελικόπτερο του Πολεμικού Ναυτικού το οποίο κατέπεσε (παρασύροντας στο θάνατο τους Έκτορα Γιαλοψό, Χριστόδουλο Καραθανάση και Παναγιώτη Βλαχάκο).

Ακούστηκαν και γράφτηκαν διάφορα από τότε. Σε κάθε περίπτωση, κάθε ένας και κάθε μία που σέβονται τον εαυτό τους μπορούν να συμφωνήσουν με άλλους ανθρώπους σε κάποια βασικά πράγματα για τους άξονες των κινήσεων διάφορων εμπλεκόμενων πλευρών. Φυσικά δεν θα συμφωνήσουν όλοι, αλλά μέσα στο πέρασμα του χρόνου έχουν διαμορφωθεί ορισμένα κοινώς αποδεκτά συμπεράσματα, με διευρυμένη αποδοχή.

Η Τουρκία έκανε τις κινήσεις της με σκοπό να παγιώσει μία κατάσταση που θα την έφερνε πιο κοντά στη μελλοντική εξυπηρέτηση των σχεδιασμών της, κυρίως στο Αιγαίο. Τέτοιες κινήσεις χρειάζονται χρόνο για να καρπωθεί κάποιος τα οφέλη, επομένως θα πρέπει να τις διερευνούμε κυρίως με το φακό του μακροπρόθεσμου στα χέρια μας. Από την άλλη, ο πάντα κομβικός και πρωταγωνιστικής υφής παράγοντας σε παρεμφερείς διεθνείς διενέξεις, οι ΗΠΑ, λειτούργησαν «κατευναστικά» και «φιλειρηνικά». Αλλά, με τέτοιο τρόπο που μέσω της προώθησης της φαινομενικής λογικής των «ίσων αποστάσεων», στην ουσία μάλλον «νομιμοποίησαν» τις αιτιάσεις εκείνης της πλευράς που επιθυμούσε διακαώς την αλλαγή του υπάρχοντος status quo (και σε επίπεδο επίσημων αιτιάσεων, και σε επίπεδο διεθνών συνθηκών). 

Η ελληνική πολιτική ηγεσία, από την πλευρά της, βρέθηκε μπροστά σε μία άκρως πιεστική κατάσταση πριν καν η ίδια προλάβει να εδραιωθεί στα ανώτατα εγχώρια κυβερνητικά πόστα…Υποχρεώθηκε, έτσι, να συμβιβαστεί με τη λύση που προέκριναν οι Αμερικανοί, προσδοκώντας σε κάποια οφέλη γνωρίζοντας πως δεν μπορεί να αποφύγει την υποχώρηση. Η αποτροπή ευρύτερης πολεμικής σύγκρουσης εκείνες τις ημέρες, προφανώς, και ήταν μία θετική εξέλιξη, αλλά δεν έγινε δίχως απώλειες. Όλα έχουν το τίμημα, τις συνέπειες και τους καθοδηγητές τους…

Παρακολουθώντας κάποιος διάφορα αφιερώματα για τα γεγονότα του 1996 στα Ίμια διαπιστώνει πως, όσον αφορά στην ελληνική πλευρά, κατά πάσα πιθανότητα δεν υπήρχε η απόλυτη αρμονία ανάμεσα στην πολιτική και στη στρατιωτική ηγεσία. Φυσικά, στις αστικές δημοκρατίες η δεύτερη οφείλει να υπακούει στην πρώτη, γιατί κάθε τι διαφορετικό συνιστά εκτροπή. Όμως, δύσκολα θα διαφωνήσει κάποιος πως εκείνες τις κρίσιμες ώρες η κυβέρνηση Σημίτη χάραξε μία διαφορετική ρότα που στηριζόταν στο συνυπολογισμό όλων των ευρύτερων παραμέτρων, που ξεπερνούσαν τα πλαίσια καθήκοντος που διέπουν κατά βάση μία ευσυνείδητη στρατιωτική ηγεσία. Η βαθιά γνώση των όρων διεξαγωγής του διαχρονικού διπλωματικού και γεωπολιτικού ανταγωνισμού «υποχρεώνει» σε μία τέτοια στάση, όσες δικαιολογημένες αντιδράσεις και αν αυτή γεννοβολάει. Πέρα από το αν μας αρέσει κάτι ή όχι, αυτό που προέχει είναι να μπορούμε να καταλάβουμε γιατί έλαβε χώρα…

Στη σύγχρονη Ελλάδα τα εθνικά θέματα έχουν καταστεί ένα είδος ταμπού. Αν τα αναμοχλεύει κάποιος δημοσίως μπορεί πολύ εύκολα να κακοχαρακτηριστεί ή να τεθεί στο στόχαστρο ακόμα και ομοϊδεατών ή συντρόφων του. Είναι δύσκολοι οι καιροί και ακόμα και η ενασχόληση με τέτοια θέματα απαιτεί οξυδέρκεια, καθαρά κίνητρα και αποδεκτούς σκοπούς. Όπως σε όλα στο νεοελληνικό μικρόκοσμο έτσι και στα εθνικά ζητήματα, που στις μέρες μας είναι πολύ καυτά (και σε αυτό συμφωνούν σχεδόν όλοι…), διαμορφώνονται δίπολα. Σε έναν καμβά που όπως περιγράψαμε παραπάνω η ίδια η σχετική ενασχόληση συνιστά πρόβλημα που επιζητάει άμεση λύση.

Επί του πρακτέου, η απόκτηση ενιαίας εθνικής συνείδησης και μίας ευρύτερης κοινωνικής συνοχής και αποδεκτικότητας, που θα σμίλευε μία κοινή -μετωπικού τύπου- αντίληψη των πραγμάτων, μοιάζει πιο δύσκολη από ποτέ… Και όσο πιέζουν και οι διευρύνσεις των ανισοτήτων, τα διάφορα απωθημένα της στυγνότατης ταξικής διαπάλης, οι πολύμορφες διαχωριστικές τάσεις, οι υπαρκτοί πολιτισμικής υφής ανταγωνισμοί, η ροπή αρκετών προς το ρατσισμό και το σωβινισμό, άλλων προς τον επιτηδευμένο και ανεδαφικό εθνομηδενισμό, τα δεδομένα γίνονται ακόμα πιο μπερδεμένα και οι γρίφοι ακόμα πιο δυσεπίλυτοι.

Όταν, λοιπόν, δεν μπορεί εκ των πραγμάτων να χαραχθεί κοινή γραμμή σε μία γεωγραφική επικράτεια πάνω σε ένα ζήτημα, ο καθένας διαλέγει ποια ξεχωριστή γραμμή θα ακολουθήσει-υιοθετήσει και προχωράει δίχως να κοιτάζει πίσω… Φαίνεται πως πλέον διαμορφώνονται δύο κυρίαρχες σχολές σκέψης γύρω από διάφορα εθνικά ζητήματα: το «συναινετικό» και το «αδιάλλακτο». Όταν, όμως, η «συναίνεση» ανοίγει το δρόμο για να οξυνθεί η αδιαλλαξία, μάλλον η ορθότερη λύση είναι να υπηρετήσει κάποιος μία «αδιαλλαξία» που θα δεχτεί συναίνεση μονάχα με όρους συμβατούς με την εθνική αξιοπρέπεια, το λαϊκό αίσθημα και τη λειτουργική προοπτική μέσα στο χρόνο…

Στη συμπλήρωση 100 ετών από τη Μικρασιατική Καταστροφή, άλλωστε, αυτό που πρέπει να απασχολήσει όλους μας πρωτίστως είναι η «πρωτόλεια επαφή» με τα εθνικά τρωτά μας, είτε αφορούν σε ατομικές συνειδήσεις, είτε σε συλλογικά φαινόμενα. Αν αυτά αποσαφηνιστούν, ελπίζω έγκαιρα…, μόνο τότε θα μπορέσουν να πραγματωθούν ουσιαστικές επιλύσεις στα διάφορα προβλήματα…