Ορισμένα πράγματα είναι προαναγγελθέντα. Και σαν τέτοια υποτίθεται εγείρουν προετοιμασία, σχέδιο και κυρίως αντιδράσεις από την πλευρά των κυβερνήσεων. Σε σχέση με την πορεία της οικονομίας τα πράγματα ενδεχομένως να μην προχωρήσουν με βάση το αισιόδοξο σενάριο.
Η πρώτη επισήμανση έχει να κάνει με το αν η οικονομία βρίσκεται σε τροχιά ανόδου ή σε πορεία κάμψης, ή αν πορεύεται κάπου αλλού. Τα στοιχεία δείχνουν ότι βρίσκεται σε τροχιά ανόδου. Ωστόσο, η κρατική πολιτική εκδηλώνεται ως αντίδραση σε συμπτώματα κάμψης. Στη θεωρία, η σχέση μεταξύ οικονομικού κύκλου και δημοσιονομικού αποτελέσματος δείχνει ότι οι υπεύθυνοι για τη χάραξη της οικονομικής πολιτικής εφαρμόζουν επεκτατική δημοσιονομική πολιτική στη διάρκεια των υφέσεων και περιοριστική δημοσιονομική πολιτική στη διάρκεια των επεκτάσεων. Το παραπάνω, δίχως να είναι απαραβίαστος κανόνας, είναι ένα υπόδειγμα πολιτικής από το οποίο απουσιάζουν πολλές παράμετροι, οι οποίες όμως υπάρχουν στην πραγματική ζωή.
Πράγματι, τα στοιχεία για την ανάκαμψη στο 2ο τρίμηνο του 2021 -για τα οποία η κυβέρνηση πανηγύρισε- επανέφεραν τη συζήτηση γύρω από το θέμα. Και το θέμα έχει να κάνει με το αν η ανάκαμψη επιβεβαιώνει το κλασικό σενάριο ανάπτυξης σε σχήμα «V» για την ελληνική οικονομία. Το γράμμα «V» είναι ένα απλό γράφημα με δύο βασικές κινήσεις: μία που δείχνει την κάθοδο της συνολικής οικονομικής δράσης, η οποία φτάνει σε ένα κατώτατο σημείο που αντιπροσωπεύει το όριο της πτώσης, και μία επόμενη που δείχνει την τροχιά ανόδου. Αυτή η ανάκαμψη τύπου «V» αξιολογήθηκε ως προβλεπόμενο και μοναδικό σενάριο εξόδου της ελληνικής οικονομίας από την πανδημική κρίση, οδηγώντας σε αναθεώρηση προς τα πάνω των προβλέψεων για τον ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας για το 2021.
Μάλιστα, ως βασικός μηχανισμός εκτόξευσης ονείρων και συνθημάτων, συνοδεύτηκε από ένα κλίμα ευφορίας στον βαθμό που κυβερνητικοί κύκλοι, διεθνείς οργανισμοί και αναλυτές το αποκωδικοποίησαν ως αποφασιστικό πρελούδιο εισόδου της χώρας σε μια ισχυρή επενδυτική και αναπτυξιακή φάση διαρκείας. Την παραπάνω κυβερνητική ευφορία, έως αυτή τη στιγμή, δεν φαίνεται να κλονίζουν ούτε η πρόσφατη επί τα χείρω αναθεώρηση του ΑΕΠ του 2020 (ύφεση 9% αντί για 8,2%) ούτε οι αρνητικές δυναμικές που αναπτύσσονται διεθνώς (πληθωριστικές πιέσεις, εκρηκτική άνοδος των τιμών στην αγορά ενέργειας που θα ανατροφοδοτήσει τον πληθωρισμό, διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα, γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί, ευρωπαϊκή δυσανεξία για την ασφάλεια και την ειρήνη στην περιοχή κ.ά.).
Το ερώτημα που δεν απαντήθηκε με σαφήνεια σε επίπεδο Ευρώπης, ήταν το αν ο παγκόσμιος συνδυασμός αρνητικών δυναμικών και, ειδικότερα, η άνοδος των τιμών στην αγορά ενέργειας θα είναι ένα παροδικό ή ένα μονιμότερο φαινόμενο. Ούτε απαντήθηκε κάποιο σχέδιο για να αντιμετωπιστούν -αν είναι πράγματι παροδικό φαινόμενο- οι συνέπειες σε επίπεδο κοινωνικής και οικονομικής ευημερίας.
Και σε αυτό το σημείο η τεκμηρίωση της έκθεσης (Οκτώβριος 2021) του Ινστιτούτου Εναλλακτικών Πολιτικών (ΕΝΑ) αποκαλύπτει λεπτομέρειες. Η έκθεση εντοπίζει όρια στην ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας, ανισορροπίες και ανισότητες που παράγει η μεταπανδημική εποχή (αν όντως βρισκόμαστε σε μεταπανδημική εποχή και όχι σε ένα επόμενο πανδημικό κύμα). Σε αντίθεση με το σενάριο τύπου «V», η έκθεση δείχνει ότι η ανάκαμψη έχει τη μορφή σχήματος «Κ».
Σαν μορφή οικονομικού γραφήματος, το γράμμα Κ στην κάθετη γραμμή του αποτυπώνει την ανοδική πορεία, αυτή που αποτυπώνει και η ανοδική γραμμή του «V». Ομως, χωρίζεται σε δύο επιμέρους κινήσεις που «συμπληρώνουν» το Κ. Μία γραμμή κινείται ανοδικά και μία δεύτερη κινείται πτωτικά. Με άλλα λόγια, η ανάπτυξη τύπου «Κ», με το ανερχόμενο τμήμα της δείχνει τη μερίδα της οικονομίας που επωφελείται, ενώ με το κατερχόμενο τμήμα της δείχνει τη μερίδα της οικονομίας που θα συνεχίσει να πλήττεται, εις πείσμα των ευημερούντων αριθμών, της υπεραισιοδοξίας και των πανηγυρισμών. «Η έννοια της ανάκαμψης σε σχήμα “K” εκδηλώνεται μέσω επίμονων κλαδικών και ενδοκλαδικών αποκλίσεων και διαρθρωτικών ανακατατάξεων κατά τη φάση της οικονομικής ανάκαμψης με σημαντικές επιπτώσεις στις ανισότητες, στη μακροχρόνια ανεργία και στα ποιοτικά χαρακτηριστικά της εργασίας λόγω των ταχύτατων αλλαγών και νέων μορφών αποκλεισμών/ανισοτήτων που προκαλεί παράλληλα η υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών στο σύνολο της οικονομίας» τονίζει η έκθεση του ΕΝΑ.
Για ακόμα μία φορά, το ΑΕΠ δεν είναι ένα ολιστικό πλαίσιο αναφοράς που αποκαλύπτει in abstracto το μέλλον της ευημερίας. Υπάρχουν διακριτοί κόσμοι. Και κυρίως κόσμοι που υπολείπονται/αποκλείονται. Και σε έναν «χρόνο» που επιταχύνεται με ταχύτατους ρυθμούς, ορισμένοι -και είναι πολλοί και σημαντικοί για την ανάπτυξη- μένουν πίσω. Και οικονομικό σενάριο που δεν απαντάει στη φτώχεια, δεν το βαφτίζεις «απόλυτα επιτυχές» και βιώσιμο.
