• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    2°C 0.6°C / 3.4°C
    3 BF
    74%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    -3°C -6.0°C / -1.5°C
    3 BF
    49%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    2°C 1.5°C / 3.0°C
    4 BF
    68%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    -5°C -5.1°C / -5.1°C
    2 BF
    39%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    -3°C -3.1°C / -0.9°C
    3 BF
    59%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    -4°C -6.3°C / -2.1°C
    1 BF
    54%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -9°C -9.6°C / -7.7°C
    4 BF
    57%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    0°C -1.5°C / 2.6°C
    2 BF
    55%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 2.2°C / 4.2°C
    3 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    2°C -0.1°C / 1.9°C
    4 BF
    60%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 5.5°C / 6.3°C
    7 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Ήπιες χιονοπτώσεις
    0°C -0.4°C / 2.6°C
    6 BF
    62%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 3.9°C
    4 BF
    56%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    -5°C -5.1°C / -2.5°C
    4 BF
    58%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    -1°C -2.5°C / -1.1°C
    2 BF
    78%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 1.8°C / 4.9°C
    0 BF
    84%
  • Χαλκίδα
    Ασθενής ομίχλη
    2°C -0.1°C / 3.6°C
    0 BF
    69%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    -1°C -6.7°C / -1.2°C
    2 BF
    47%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    -3°C -5.6°C / -1.4°C
    1 BF
    43%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -9°C -9.2°C / -9.2°C
    2 BF
    58%

Το άγαλμα του Οδυσσέα στο λιμάνι της Ιθάκης

Μαλλιά σαν άνθη υακίνθου

  • A-
  • A+

Οδύσσεια, ραψωδία ζ`.

Κείμενο, μετάφραση, σχόλια.

Την ώρα που κατάκοπος κοιμόταν ο Οδυσσέας,

έφτασε και η Αθηνά στη χώρα των Φαιάκων.

Ναυσίθοος λεγότανε ο ιδρυτής της πόλης,

που την οχύρωσε καλά ολόγυρα με τείχος,

έχτισε σπίτια και ναούς και μοίρασε χωράφια.

Σαν πέθανε ο Ναυσίθοος και διάβηκε στον Άδη,

κυβέρνησε ο Αλκίνοος τη χώρα των Φαιάκων.

Άξιος ήταν βασιλιάς και γνωστικός ηγέτης,

σ' εκείνου πήγε η Αθηνά Παλλάδα το παλάτι,


το γυρισμό του ήρωα, Οδυσσέα, να φροντίσει.

Μπήκε στο πολυδαίλαλο, λαμπρό, διαμέρισμα

της κόρης, του βασιλιά Αλκίνοου, που Ναυσικά τη λέγαν.

Η Ναυσικά κοιμότανε κι έλαμπε από το κάλλος,

θεά σαν να `ταν σ` ομορφιά, σε μπόι και σε χάρη.

Σαν αεράκι δροσερό, η Αθηνά, σιμώνει, στην κλίνη

της πριγκίπισσας, και στοργικά της λέει: Ω! κρυσταλλένια

Ναυσικά, ειν` ώρα να ξυπνήσεις και στο ποτάμι εσύ να πας,

μ` όλες τις βοηθούς σου, τα ρούχα σου τα νυφικά

και όλα τα προικιά σου, να πλύνετε, στον ποταμό στα

καθαρά νερά του. Θα έρθω και εγώ εκεί, για να σας βοηθήσω.

Η Ναυσικά σηκώθηκε αμέσως απ` την κλίνη και τ` όνειρο

θυμότανε, σαν να το είχε ζήσει. Έτρεξε στη μητέρα της

και στον καλό πατέρα, το όνειρο της να τους πει.

Τους βρήκε και τους δυό κοντά στην άσβεστη εστία,

η μάνα έκλωθε μαλλί στο χρώμα της πορφύρας

και ο πατέρας έφευγε να πάει να προεδρεύσει

σε μια Φαιάκων σύνοδο, που οι άρχοντες ζητήσαν.

Πατέρα μου, παράγγειλε αμάξι να ετοιμάσουν

όλα τα ρούχα τ` άπλυτα, να πάω στο ποτάμι.

Χατίρι δεν της χάλασε και διάταξε αμέσως, άμαξα

να ετοιμάσουνε, κι` ότι θελήσει η κόρη.

Η Ναυσικά κι οι φίλες της, φτάσανε στο ποτάμι

τα ρούχα για να πλύνουνε στις πέτρινες λεκάνες.

Αφού καλά τα έπλυναν, τ` άπλωσαν να στεγνώσουν.

Έπειτα αφού λουστήκανε κι αλείφτηκαν με λάδι,

εκεί στην ακροποταμιά στρώσανε για να φάνε.

Χαρήκανε το φαγητό και τον γλυκόπιοτο οίνο,

και το τραγούδι άρχισαν, παίζοντας μ` ένα τόπι.

Παίζανε και γελούσανε ξέγνοιαστα τα κορίτσια,

εκεί κοντά που ο Οδυσσεύς κοιμόταν, μες στους θάμνους.

Γάργαρα γέλια και φωνές άκουγε ο Οδυσσέας και

βγήκε από τις φυλλωσιές μ` ένα κλαδί για ρούχο,

που έκρυβε τη γύμνια του, μπροστά στις νιές κοπέλες.

Τρόμαξαν σαν τον είδανε και σκόρπισαν τριγύρω.

Έμεινε μόνο η Ναυσικά του βασιλιά η κόρη,

με θάρρος που της έδωσε η Αθηνά η Παλλάδα.

«Θαμπώθηκα βασίλισσα από την ομορφιά σου.

Φαίνεσαι ίδια η Άρτεμη, κόρη του μέγα Δία.

Αν είσαι πάλι απλή θνητή, χαρά στους συγγενείς σου 
μακάριος ο κύρης σου κι καλή σου η μάνα,
μακάρια και τ' αδέρφια σου, που η καρδιά τους πάντα
θα χαίρεται περήφανα, από χαρά για σένα,

όταν σε βλέπουν στους χορούς να είσαι η κορυφαία.

Μ` απ` όλους ο πιο τυχερός θα γίνει ο σύζυγος σου,

αφού ποτέ τα μάτια του δεν είδαν τέτοιο κάλλος.

Εγώ στη Δήλο κάποτε στ` Απόλλωνα τον τόπο,

είδα παρόμοια ομορφιά σε φοινικιάς κλωνάρι.

Θαμπώθηκα στην θέα του, στην τόση ομορφιά του,

ποτέ δεν βλάστησε φυτό, τέτοιο, στη γη απάνω.

Κόρη αφέντρα όμορφη ποιος είναι αυτός ο τόπος

που μ` έριξαν τα κύματα κι η οργή του Ποσειδώνα;

Δώσε ένα ρούχο να φορώ, γυμνός πια να μην είμαι,

και δείξε μου την χώρα σου όποια αυτή κι αν είναι.»

« Ξένε μου, λέει η Ναυσικά, μου φαίνεσαι σπουδαίος,

κι όχι τυχαίος ναυαγός στην όμορφη μου χώρα.

Ξένε ο τόπος που πατάς είν` ο δικός μου τόπος,

που κυβερνά ο κύρης μου ο βασιλιάς Αλκίνοος.

Γη των Φαιάκων λέγεται η χώρα τ` Αλκινόου,

που δίκαια την κυβερνά με τις βουλές του Δία.

Ελάτε, φίλες, δώστε του φαΐ - κρασί του ξένου
και στο ποτάμι λούστε τον κι αλείψτε τον με λάδι.

Δώστε του ρούχα όμορφα χλαμύδα και χιτώνα,

να καλυφθεί η γύμνια του και οι πληγές του όλες.»

Η Αθηνά περίλουσε με χάρη το κορμί του,

πιο δυνατός και πιο ψηλός έδειχνε ο Οδυσσέας,

και τα μαλλιά του έμοιαζαν με άνθη υακίνθου.

Ξεκούραστος και καθαρός κάθισε για να φάει,

και το κρασί απόλαυσε που του `δωσαν οι κόρες.

Όλοι μαζί ξεκίνησαν να φτάσουνε στην πόλη,

που είχε τείχη στη στεριά και πελαγίσια τείχη

από καράβια δυνατά, ομορφοκαμωμένα.

Διπλό λιμάνι απάνεμο ήταν μπροστά στην πόλη,

που ο ναός ξεχώριζε του μέγα Ποσειδώνα

και γύρω του η Αγορά που το λαό σπουδάζει.

Οι Φαίακες δε νοιάζονται για όπλα και κοντάρια,

μόνο για δυνατά σκαριά τις θάλασσες να ορίζουν.

Η Ναυσικά η φρόνιμη σκεφτότανε στο δρόμο,

πως δε θα ήτανε σωστό να την ιδούν με ξένο

μήπως και κακοβάλουνε οι πιο κακοί πολίτες,

ποιος είναι αυτός ο άρχοντας, της Ναυσικάς παρέα;

Μην είναι αγαπητικός, που άντρα θα τον κάνει;

Το ξέρει ο πατέρας και η καλή της μάνα,

ή μόνη αποφάσισε, για το δικό της μέλλον;

Η Αθηνά την φώτισε τι πρέπει για να πράξει,

του Οδυσσέα ζήτησε να μείνει εκείνος πίσω,

και μόνος του να πορευτεί να φτάσει στο παλάτι.

«Πρώτα τη μάνα μου να βρεις με τ` όμορφο αδράχτι,

γνέθει μαλλί βασιλικό, στο χρώμα της πορφύρας».

Ο Οδυσσέας άκουσε της Ναυσικάς τα λόγια,

κι ότι του είπε, έπραξε, μένοντας λίγο πίσω.

Στην Αθηνά δεήθηκε την όμορφη Παλλάδα,

της ζήτησε οι Φαίακες αγάπη να του δείξουν

και να τον βοηθήσουνε να πάει στην Ιθάκη.

Πρόθυμα δέχθηκε η Αθηνά να τον υποστηρίξει.
 

Περίληψη ραψωδίας ζ`.

Όσο ο Οδυσσέας κοιμόταν βαθιά στους θάμνους, σκεπασμένος με φύλλα, κατάκοπος, με πληγές στο σώμα και θεονήστικος, η Αθηνά πηγαίνει στην πόλη των Φαιάκων και εμφανίζεται στο όνειρο της Ναυσικάς, της κόρης του βασιλιά Αλκίνοου που κυβερνά τη χώρα με αγάπη και δικαιοσύνη.

Της λέει στο όνειρο, ότι δεν είναι πια παιδί να τεμπελιάζει, είναι σε ηλικία γάμου και την προστάζει να πάει στο ποτάμι, με τις κοπέλες που την υπηρετούν, να πλύνουν τα ρούχα όλης της οικογένειας και τις δικές της φορεσιές για το γάμο...

Η Ναυσικά ζητά από τον πατέρα της μια μεγάλη σκεπαστή άμαξα και ημιόνους ώστε να μεταφέρει τα ρούχα στις γούρνες με τα τρεχούμενα, πεντακάθαρα νερά.

Η μητέρα της Ναυσικάς, πριν φύγει για τις πέτρινες λεκάνες στο ποτάμι, ετοίμασε φαγητά πλήθος, ένα ασκί κρασί και λάδι αρωματικό ν` αλειφτούν μετά το μπάνιο.

Αφού έπλυναν τα ρούχα και τα άπλωσαν, όλες οι κοπελιές λούστηκαν και άλειψαν η μία την άλλη μ` αρωματικό λάδι.

Μετά άρχισαν να τραγουδούν, παίζοντας μ` ένα τόπι. Όταν το τόπι, τους έπεσε στον ποταμό, τα κορίτσια άρχισαν να γελούν χαρούμενα.

Μ` αυτούς τους χαρούμενους μουσικούς, κοριτσίστικους ήχους ξύπνησε ο Οδυσσέας και εμφανίστηκε ολόγυμνος κρατώντας ένα φουντωτό κλαδί ως φύλο συκής.

Τα κορίτσια σκορπίστηκαν ταραγμένα, εκτός από τη Ναυσικά, που την εμψυχώνει η Αθηνά.

Ο Οδυσσέας με μετρημένα και ευγενικά λόγια, επαινεί την θεϊκή ομορφιά της Ναυσικάς και της εύχεται έναν καλό γάμο.

Της περιγράφει την κατάστασή του και την παρακαλεί να του δείξει το δρόμο για την πόλη και να του δώσει ένα ρούχο να κρύψει τη γύμνια του.

Η Ναυσικά εντυπωσιάζεται από τον ωραίο λόγο του ξένου και αναγνωρίζει την ευγένεια που κρύβεται πίσω από τη γύμνια και τις πληγές του άνδρα. Τον διαβεβαιώνει πως είναι καλοδεχούμενος.

Προστάζει τις φίλες της να περιποιηθούν τον ξένο, να τον λούσουν, να τον αλείψουν με αλοιφές και να του προσφέρουν ένα πλούσιο γεύμα και κρασί.

Ο Οδυσσέας από σεβασμό στις νεαρές κοπέλες λούζεται και αλείφεται μόνος του, κάπου παράμερα στον ποταμό. Ακολούθως ντύνεται με τα ωραία ρούχα που του έδωσε η Ναυσικά και απολαμβάνει το γεύμα του.

Η Αθηνά τον περιβάλλει με θεϊκή ομορφιά. Εκστασιασμένη η Ναυσικά, εύχεται να βρει έναν τέτοιο άντρα για σύζυγο.

Καλεί τον Οδυσσέα στο παλάτι, αλλά αφού διανύσουν όλοι μαζί ένα μέρος της απόστασης προς την πόλη εκείνος να μείνει λίγο πίσω και να πάει μόνος του στην πόλη γιατί η Ναυσικά φοβάται τα λόγια των κακοπροαίρετων σαν θα την έβλεπαν παρέα μ` ένα ξένο άντρα.

Η Ναυσικά λέει στον Οδυσσέα να πάει στο παλάτι μόνος και να πέσει ικέτης στα πόδια της μάνας της.

Ο Οδυσσέας προσεύχεται στην Αθηνά να τον βοηθήσει ο βασιλιάς Αλκίνοος ώστε να φύγει με ασφάλεια στην Ιθάκη.

Σχόλια.

-Πορφύρα.

ἠλάκατα στρωφῶσ' ἁλιπόρφυρα, ζ` 53

Εδώ ο Όμηρος μας λέει ότι η μητέρα της Ναυσικάς έγνεθε αλιπόρφυρο μαλλί.

Η πορφύρα είναι χρωστική ουσία που δίνει ανεξίτηλο βαθυκόκκινο χρώμα. Προκύπτει από την επεξεργασία του οστράκου Haustellum brandaris. Η πορφύρα ήταν πολύτιμη, λόγω της μεγάλης δυσκολίας παρασκευής. Τα ενδύματα που ήταν βαμμένα με πορφύρα ήταν, από την ομηρική αρχαιότητα, ένδειξη πλούτου και εξουσίας.

Όταν λέμε τη φράση «ο ήλιος βασιλεύει» δεν εννοούμε, όπως θα ήταν φυσικό, ότι ο ήλιος βρίσκεται στο Ζενίθ, στο ψηλότερο σημείο του ουρανού, στο μεσουράνημα του. Εννοούμε ότι ο ήλιος βρίσκεται στη Δύση, στο χαμηλότερο σημείο. Μα είναι δυνατόν να είναι ο ήλιος χαμηλά στη Δύση και να λέμε ότι βασιλεύει; Ναι γιατί εκείνη την ώρα, ο ήλιος βάφει το δυτικό ουρανό με πορφύρα που την διαθέτουν μόνο βασιλιάδες και θεοί. Άρα η αντίφαση δίνει το σωστό νόημα όταν ο ουρανός γεμίζει με πορφυρά, χρυσά, κόκκινα, κίτρινα, ρόδινα χρώματα. Αυτό το χρωματικό θαύμα το κάνει ο ήλιος, ο βασιλιάς του κόσμου.

-Περί Ωραίου.

Ο Οδυσσέας όταν βλέπει απέναντι του τη νεαρή Ναυσικά μένει έκθαμβος από την ομορφιά και τη χάρη της.

Της λέει: γουνοῦμαί σε, ἄνασσα· θεός νύ τις ἦ βροτός ἐσσι; «Πέφτω στα γόνατα σου βασίλισσα, είσαι θεά ή θνητή; Στον κόσμο όλο μόνο με την θεά Άρτεμη μπορώ να σε συγκρίνω. Έχετε ίδια ηλικία, ίδια ομορφιά και μορφή και ίδιο μπόι. Αν είσαι θνητή τότε χαρά στη μάνα σου, χαρά και στον πατέρα, χαρά και στα αδέλφια σου. Θα νιώθουν περήφανοι και θα καμαρώνουν που έχουν μια τέτοια ύπαρξη κοντά τους ένα τόσο σπάνιο και όμορφο λουλούδι. Πόση χαρά και αγαλλίαση θα νιώθουν όλοι όταν μπαίνεις στον χορό! Ακόμα πιο τυχερός θα είναι ο άντρας που θα σε παντρευτεί αφού δεν θα έχει δει ποτέ, σε γυναίκα, τέτοια ομορφιά. Και εγώ, συνεχίζει ο Οδυσσέας, συγκινήθηκα τόσο όταν είδα το άπειρο κάλλος σου, όπως όταν είδα στη Δήλο, κοντά στο βωμό του Απόλλωνα, να ξεπετάγεται ένα νιόβγαλτο πανέμορφο βλαστάρι φοινικιάς.

Δήλῳ δή ποτε τοῖον Ἀπόλλωνος παρὰ βωμῷ
φοίνικος νέον ἔρνος ἀνερχόμενον ἐνόησα· ζ` 162- 163

Οι θεοί και οι θεές εθεωρούντο πιο ψηλοί από τους θνητούς. Σε όλες τις γλυπτικές ή ζωγραφικές παραστάσεις όπου απεικονίζονται θεοί και θνητοί μαζί, πάντα οι θεοί παριστάνονται ψηλότεροι και πάντα ωραίοι. Όταν κάποιος θνητός συγκρίνεται στην όψη και στο ανάστημα μ` ένα θεό αυτό σημαίνει ότι ο θνητός έχει θεϊκό κάλλος και χαρίσματα. Πολλές φορές πίστευαν ότι ήταν θεοί σε ανθρώπινο σώμα. Λέμε και σήμερα για πανέμορφους άνδρες και γυναίκες: Είναι θεός, είναι θεά. Υπάρχει και σχετική μαντινάδα:

Εγώ θνητός κι εσύ θεά, και για να με τρελάνεις,

πήρες ανθρώπινη μορφή και τη γυναίκα κάνεις.

-Μαλλιά σαν άνθη υακίνθου.

κὄμας, ὑακινθίνῳ ἄνθει ὁμοίας. Ζ` 231.

Έτσι περιγράφει ο Όμηρος τα μαλλιά του Οδυσσέα αφού λούστηκε στο ποτάμι.

-Τα θαλασσινά τείχη.

Ο Όμηρος μας λέει ότι οι Φαίακες δεν νοιάζονταν για τα συμβατικά όπλα, ακόντια, φαρέτρες κ.α. αλλά για την ναυπήγηση καλοτάξιδων και δυνατών πλεούμενων ώστε να ελέγχουν και να ορίζουν τις θάλασσες με τα «πελαγίσια» τείχη.

οὐ γὰρ Φαιήκεσσι μέλει βιὸς οὐδὲ φαρέτρη,ζ 270
ἀλλ' ἱστοὶ καὶ ἐρετμὰ νεῶν καὶ νῆες ἐῖσαι,
ᾗσιν ἀγαλλόμενοι πολιὴν περόωσι θάλασσαν.

-Ποιος ειν` αυτός ο ωραίος ξένος;

Α«τίς δ' ὅδε Ναυσικάᾳ ἕπεται καλός τε μέγας τε
ξεῖνος; ποῦ δέ μιν εὗρε;ιδώς, Ζ` 276-277.

Η Ναυσικά σκέπτεται ότι δεν είναι σωστό να την δουν κάποιοι κακοπροαίρετοι πολίτες της χώρας των Φαιάκων, να συνοδεύεται μ` έναν ξένο άνδρα και μάλιστα με βασιλική θωριά. Του λέει λοιπόν να πάει μόνος στο παλάτι και να προσπέσει ικέτης στη μητέρα της.

- Η ζ` ραψωδία της Οδύσσειας έχει 331 στίχους. Το κείμενο που παρουσιάζω εδώ έχει περίπου 110 στίχους και αποτελεί μεταγραφική ανάπλαση του αρχαίου κειμένου και όλων των μεταφράσεων που έχουν γίνει. Κράτησα τη ροή και το ύφος καθώς και όλα τα κομβικά γεγονότα.

1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.

2*. Στον αγαπημένο φίλο ζωγράφο Στέφανο Δασκαλάκη στοχαστή της οδύσσειας της τέχνης.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οδύσσεια, ραψωδία ω`. Η πιστή Πηνελόπη και η άπιστη Κλυταιμνήστρα
Ο Ερμής ο ψυχοπομπός , οδηγεί τις ψυχές των Μνηστήρων στο Άδη. Συναντούν τις ψυχές του Αχιλλέα, του Αγαμέμνονα, του Πατρόκλου, του Αίαντα και άλλων. Ο Αχιλλέας συνομιλεί με τον Αγαμέμνονα.
Οδύσσεια, ραψωδία ω`. Η πιστή Πηνελόπη και η άπιστη Κλυταιμνήστρα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οδύσσεια, ραψωδία φ`
«Βουκόλε και χοιροβοσκέ εάν οι θεοί θελήσουν και έλθει ο αφέντης σας ο θείος Οδυσσέας εσείς θα του συνδράμετε ή θα τον αρνηθείτε: Μιλήστε μου ελεύθερα, τι η καρδιά σας θέλει».
Οδύσσεια, ραψωδία φ`
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οδύσσεια, ραψωδία υ`. Το αίμα πάντα πίσω του και άλλο αίμα φέρνει
Σαν χάραξε στον ουρανό η ρόδινη αυγούλα ξύπνησε ο πολύπαθος, πολύτροπος Οδυσσέας και άκουσε το σπαραγμό και θρήνο της κυράς του. Σα μοιρολόι ήτανε, για την κακή της μοίρα, που χάθηκε ο άντρας της και άλλον...
Οδύσσεια, ραψωδία υ`. Το αίμα πάντα πίσω του και άλλο αίμα φέρνει

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας