Κατά τις τελευταίες προηγούμενες δεκαετίες παρακολουθήσαμε την κρίση και την υποχώρηση της σοσιαλδημοκρατίας στην Ευρώπη αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο. Υστερα από μια «χρυσή πεντηκονταετία», κατά την οποία οι ευρωπαϊκοί λαοί υπό σοσιαλδημοκρατική διακυβέρνηση απόλαυσαν τα αγαθά μιας προωθημένης δημοκρατίας με ενέσεις σοσιαλισμού, τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, τα οποία (υποτίθεται ότι) εκπροσωπούν κατά βάση τη μεσαία τάξη, θέλησαν να περάσουν τη διαχωριστική γραμμή προς την πλουτοκρατία, εγκαταλείποντας στην τύχη τους τα μεσαία και κατώτερα κοινωνικά στρώματα.
Ετσι, με την επέλαση του νεοφιλελευθερισμού, αντιμετωπίζουμε σήμερα μιαν ανυπόφορη κατάσταση, όπου οι μεγάλες μάζες των φτωχών και των νεόπτωχων διεκδικούν απελπισμένα τα δικαιώματά τους στον παραγόμενο πλούτο, στη δημιουργία του οποίου συμβάλλουν κατά κύριο λόγο (δικαιώματα στην εργασία, στην αξιοπρεπή αμοιβή της, στη μόρφωση και στα αγαθά του πολιτισμού)· για ν’ αποδειχτεί περίτρανα ότι δημοκρατία και νεοφιλελευθερισμός είναι έννοιες ασύμβατες, όσο κι αν θέλουν να τα παντρέψουν, προκειμένου να δρέψουν τη γοητεία της δημοκρατίας υπέρ του ήκιστα συμπαθούς νεοφιλελευθερισμού.
Ποια είναι, κατά το πνεύμα του μεγάλου φιλοσόφου της ιστορίας Θουκυδίδη, τα αίτια της σύγχρονης παγκόσμιας κρίσης; Είναι η κρίση της δημοκρατίας, είναι η αλαζονεία της ισχύος, και είναι η απληστία. Καθοριστικό στοιχείο πλέον η κυριαρχία της ανεξέλεγκτης αγοράς και του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Λένε πως ανάμεσα στην κοινωνία και την οικονομία μεσολαβεί η πολιτική, ως ρυθμιστικός παράγοντας στο αιώνιο παιχνίδι της κατανομής ισχύος και αγαθών.
Αλλά αντί στο πλαίσιο της δημοκρατίας η πολιτική να ελέγχει την οικονομία, η οποία θα έπρεπε ως όργανο να αποτελεί θεραπαινίδα της δημοκρατίας, οι όροι αντιστράφηκαν και η δημοκρατία έχει ποικιλοτρόπως υποσκελιστεί από την οικονομία, που καθώς ελέγχεται από τους ισχυρούς, έχει καταστήσει ακόμα πιο δυσαρμονική τη σχέση ανάμεσα στους φτωχούς και τους πλούσιους, διευρύνοντας όλο και περισσότερο το χάσμα ανάμεσά τους και ενισχύοντας στο έπακρο την παντοδυναμία του παγκόσμιου χρηματιστηριακού κεφαλαίου.
Ετσι, και με τη συμβολή και άλλων παραγόντων, περάσαμε, χωρίς να το συνειδητοποιούμε, στην εποχή της «μετα-δημοκρατίας». Αντιμετωπίζουμε δηλαδή κρίση αντιπροσώπευσης και κρίση δημοκρατίας. Το αντιπροσωπευτικό σύστημα, έτσι όπως έχει δομηθεί, αποτελεί πλέον υποκατάστατο της δημοκρατίας.
Καταλυτικό ρόλο στην υπονόμευση και τη φαλκίδευση της δημοκρατίας τα τελευταία χρόνια έπαιξε ένα μεγάλο μέρος της μεσαίας τάξης. Οσοι ανήκουν σε αυτήν, θέλησαν να προσκολληθούν πολιτικά στην ανώτερη προνομιούχο τάξη, πιστεύοντας ότι μπορούν να γίνουν όλοι… πολύ πλούσιοι!
Αλλά στην τάξη των πολύ πλουσίων δεν χωράνε πολλοί. Τώρα κινδυνεύουν να υποβιβαστούν και αυτοί στην κατώτερη κοινωνική κατηγορία, στους λεγόμενους «νεόπτωχους». Και απ’ ό,τι φαίνεται, η μεσαία τάξη θα είναι το μεγάλο θύμα των επερχόμενων κοινωνικών ανακατατάξεων, πράγμα που σημαίνει ότι οι εκπρόσωποί της θα έπρεπε να επανεξετάσουν τη θέση τους στον συσχετισμό με τις άλλες τάξεις και τη σχέση τους με τη δημοκρατία.
Εξάλλου, η δημοκρατία και η συνεπαγόμενή της ευνομία ευνοεί πρωτίστως τη μεσαία τάξη. Και μάλιστα, με δεδομένες τις μεγαλύτερες δυνατότητες αυτής της τάξης -σε σχέση με τις άλλες- να επωφελείται από τις ευκαιρίες που εξασφαλίζει το δημοκρατικό πολίτευμα (κοινωνική ειρήνη, ευνομία, κρατική μέριμνα, παιδεία, τα αγαθά του πολιτισμού), η μεσαία τάξη θα έπρεπε να είναι ο βασικός πυλώνας, ο στυλοβάτης της δημοκρατίας. Συνεπώς αυτή η τάξη έχει κάθε συμφέρον να διαφυλάσσει ως δική της υπόθεση τη δημοκρατία.
Οταν, όμως, είτε από πλεονεξία είτε επ’ ευκαιρία κάποιας κρίσης -οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής ή πολέμου και δη εμφυλίου- η μεσαία τάξη συντάσσεται πολιτικά με την ολιγαρχία του πλούτου, τότε διαρρηγνύεται ο ιστός της δημοκρατίας και ανατρέπεται η ταξική και κοινωνική ισορροπία προς όφελος των «ολίγων» και εις βάρος των «πολλών».
Αλλωστε, τα κατώτερα λαϊκά και τα μεσαία κοινωνικά στρώματα αποτελούν κατά τον Αριστοτέλη πάντα την πλειοψηφία, που με αυτήν ως βασική αρχή λειτουργεί το πολίτευμα της δημοκρατίας. Με άλλα λόγια, οι πολίτες πρέπει να αποκτήσουν ατομικά και κυρίως συλλογικά συνείδηση της δύναμής τους στο πλαίσιο του δημοκρατικού πολιτεύματος, και τότε τους λαούς θα τους σώσουν… οι ίδιοι οι λαοί!
Φυσικά, η ολιγαρχία του πλούτου, που με την κοινοβουλευτική στήριξη της μεσαίας τάξης ασκεί σήμερα σχεδόν απεριόριστη εξουσία παντού, δεν είναι πρόθυμη να χάσει τίποτε από τα απίθανα κέρδη, κατά κανόνα παράνομα και αποκτημένα με τη διαφθορά και την εκμετάλλευση της τεχνολογίας, οπότε βρισκόμαστε σε μιαν ανώμαλη κατάσταση, όπου το 10% του πληθυσμού της Γης απολαμβάνει περισσότερα από όσα όλο το υπόλοιπο 90%. Και έχουμε φτάσει στο αίσχος της κρατούσας τάξης πραγμάτων, κάποιοι από τους πλουσιότερους ανθρώπους του κόσμου, από στοιχειώδες φιλότιμο ή από ντροπή (ή από ένστικτο αυτοσυντήρησης;) να ζητάνε από τις (δημοκρατικές!) κυβερνήσεις τους να πληρώνουν και αυτοί φόρους!
Η δημοκρατία είναι η τέχνη των ισορροπιών εν προόδω.
* κλασικός φιλόλογος-συγγραφέας
