Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το σκιμπολάχ της προόδου
ΗΛΙΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ/EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το σκιμπολάχ της προόδου

  • A-
  • A+

«Η συγκυρία προσφέρεται για επενδύσεις, πάρτε θέσεις». Κάπως έτσι θα μπορούσε κανείς να αντιμετωπίσει τις δηλώσεις σε σχέση με τον ορισμό της προόδου, οι οποίες εμφανίζονται σε άνοδο στο προεκλογικό χρηματιστήριο των πολιτικών ιδεών. Ασκήσεις ρητορικής, μέσα από αλλεπάλληλα λεκτικά παιχνίδια και από ένα πλήθος ευφημισμών, διφορούμενων, στερεοτυπικών και προκατειλημμένων χρήσεων των λέξεων (δημοκρατία, αριστεία, ρεαλισμός, απελευθέρωση, ρύθμιση κ.ά.), δομούν δημοσιευμένα κείμενα και ρητορικές τοποθετήσεις που επιδιώκουν τη συμβολική νομιμοποίηση μιας παλινόρθωσης εν είδει «επανάστασης».

Εκφραστικές και υφολογικές φλυαρίες επιχειρούν να θεμελιωθούν σε μια επονομαζόμενη πολιτική οικονομία προκειμένου να οπλιστούν με μια επίφαση ομοφωνίας, στην οποία συνίσταται η συμβολική δύναμη του σημερινού κυρίαρχου οικονομικού λόγου. Η λογική τους εγγράφεται στη διεθνώς επιβεβλημένη προοπτική του ορθολογικού ανορθολογισμού, ο οποίος, εδώ και καιρό, κάτω από τα προσχήματα του ορθού λόγου συγκαλύπτει «φιλάνθρωπες» καταχρήσεις εξουσίας και δικαιολογεί «υπεύθυνες» αυθαίρετες επικυριαρχίες. Θα μπορούσε κανείς να μεταφράσει, εύκολα, απλά, και ομολογώ κάπως άκομψα, αλλά όχι άδικα, τη λογική αυτή ως εξής: «Κουράγιο, εργαζόμενοι! Ας κάνουμε όλοι μαζί την υπερπροσπάθεια που σας ζητείται».

Ωστόσο, τα συνθήματα αυτά και οι αγωνιστικές τους ιδέες έχουν μια αρετή: παράγουν μια θεμιτή οργή που προσομοιάζει μ’ ένα αίσθημα καθήκοντος να αποσαφηνιστεί τι είναι σήμερα προοδευτικό. Και το επιχειρούμε, εδώ, με τρόπο απλουστευτικό (όχι όμως περισσότερο από τη συχνά προβαλλόμενη προσωποποίηση των οικονομικών μεγεθών), δηλαδή υπό μορφή κάποιων ενδεικτικών διαζευγμάτων των οποίων η σύσταση προσδιορίζει το τι είναι προοδευτικό σήμερα. Πράγματι, η επιλογή ενός από τους πόλους των παρακάτω διαζευγμάτων θα μπορούσε να αποτελέσει το αποφασιστικό κριτήριο, το σκιμπολάχ που επιτρέπει να ορισθεί και να κριθεί η πρόοδος σήμερα:

ΔΝΤ-τρόπος-θεώρησης-του-κόσμου / κοινωνικός-τρόπος-θεώρησης-του-κόσμου

υλική και ηθική αθλιότητα / ανθρώπινη αξιοπρέπεια

ατομισμός-εγώ / συλλογικό-εμείς

κίβδηλη πολιτική πρωτοπορία / αυθεντική πολιτική εμπροσθοφυλακή

ρεαλιστικός κυνισμός / ρεαλιστικός ιδεαλισμός

εξάρτηση / ελευθερία

ετερονομία / αυτονομία

φενακισμός συνειδήσεων / κινητοποίηση βουλήσεων

ανασφάλεια / ασφάλεια - απαγορευτικό εργασιακής παλινδρόμησης

ανομία / ρύθμιση

ομογενοποίηση / πολυμορφία

«ελαστικότητα» / σταθερότητα

οικονομικό κέρδος – κόστος / οικονομικό κέρδος-κοινωνικό κόστος

νεποτισμός / αξιοκρατία

ατομικό συμφέρον / δημόσιο συμφέρον

βαρβαρότητα / ανθρωπισμός

λαϊκίστικος τεχνοκρατισμός / δημόσια επιστημοσύνη

παραίτηση - μοιρολατρία / αγώνας

απομόνωση – διάσπαση - «κοινωνικό ρήγμα» / συλλογικότητες - κοινωνικές συγγένειες

εξοντωτικός ανταγωνισμός/αλληλεγγύη - κοινωνική αρωγή

ανισότητα / ισότητα

αυταρχισμός / δημοκρατία

οικουμενικοποίηση των απαιτήσεων / οικουμενικοποίηση των μέσων

οχυρωματική πολιτική / ελεύθερη διακίνηση ανθρώπων και ιδεών

δογματικός σχετικοκρατισμός / αναστοχαστική ορθολογικότητα

Ετσι εκτεθειμένα, γενικόλογα και απομονωμένα από τα συμφραζόμενα που θα τους έδιναν το πρακτικό τους νόημα, αυτά τα διαζεύγματα, και άλλα που παραλείπονται εξαιτίας χώρου, επιτρέπουν στρατηγικές στρέβλωσης των νοημάτων τους με σκοπό την αποδόμηση της κοινωνικής και πολιτικής τους λειτουργίας. Ωστόσο, τουλάχιστον, μας θυμίζουν πως μπορούμε και οφείλουμε να απαιτήσουμε την πρακτική αποτίμηση της σχέσης που διατηρεί κάθε οικονομική και κοινωνική πολιτική, καθώς και τα μέσα της, με καθέναν από τους πόλους των διαζευγμάτων αυτών.

Η συνειδητοποίηση των πολιτικών που θα επιφέρει αυτή η αποτίμηση μπορεί, στο πέρασμα του χρόνου, να μας κάνει να προχωρήσουμε λίγο και ανεπίστρεπτα την πέτρα του Σίσυφου. Αντίθετα, αν η επιταγή αυτής της αποτίμησης αναγνωριστεί ως ανεδαφική και ανεύθυνη, κινδυνεύουμε να οριστεί με τρόπο απόλυτα κυρίαρχο ως πρόοδος, για να το πούμε όσο πιο απλά γίνεται, κάθε ατομική ή/και συλλογική συμπεριφορά η οποία θα εμφορείται από τη λογική «δώσε μου το ρόλοι σου να σου πω την ώρα».

* καθηγητής Κοινωνιολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΑΠΟΨΕΙΣ
Είμαστε όλοι κεϊνσιανοί;
«Κεϊνσιανές πολιτικές» θα υπάρξουν, ήδη υλοποιούνται. Μόνο που αποκλείεται να είναι «φιλολαϊκές». Το κόστος τους θα το πληρώσουν οι εργαζόμενοι και οι φτωχοί σε πολύ σύντομο χρόνο -τα εντόπια θατσερικά σαΐνια...
Είμαστε όλοι κεϊνσιανοί;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για να μη γίνουμε Αργεντινή
Τα τελευταία χρόνια με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝ.ΕΛΛ., τα «αντικειμενικά» ΜΜΕ και οι γνωστοί πιστοί στην αντιπολίτευση πολιτικοί σχολιαστές έσπευδαν να «αφυπνίσουν» τον λαό πως η χώρα κινδυνεύει να γίνει σαν την...
Για να μη γίνουμε Αργεντινή
ΑΠΟΨΕΙΣ
Όσο πιο περιορισμένος ο ρόλος του ΔΝΤ στη χώρα μας, τόσο το καλύτερο για τον τόπο μας
Τις τελευταίες ημέρες αρκετοί βουλευτές της Αντιπολίτευσης απορούν που βουλευτές της Αριστεράς δεν κρύβουν τη θέση τους περί περιορισμού της συμμετοχής του ΔΝΤ στο πρόγραμμα. Η απορία αυτή παραγνωρίζει σκόπιμα...
Όσο πιο περιορισμένος ο ρόλος του ΔΝΤ στη χώρα μας, τόσο το καλύτερο για τον τόπο μας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τεχνοκρατικοί πατερναλισμοί και μεταρρυθμίσεις
Τις περισσότερες φορές τα πράγματα δεν είναι απλά∙ δεν είναι μαύρο - άσπρο. Το σίγουρο, πολλά δεν είναι αυτονόητα στην ευρωπαϊκή εμπειρία. Τουλάχιστον, αυτό φάνηκε στη συνέντευξη του πρωθυπουργού την Τετάρτη...
Τεχνοκρατικοί πατερναλισμοί και μεταρρυθμίσεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
O Τζον Μέιναρντ Κέινς είναι πάλι παρών
Για τον Κέινς οι οικονομικές κρίσεις προέρχονται από τα εμπορικά πλεονάσματα και οι χώρες που τα παράγουν είναι υπεύθυνες και όχι οι χρεωμένες με ελλείμματα στα ισοζύγια πληρωμών. Ετσι από το 1942 προτείνει τη...
O Τζον Μέιναρντ Κέινς είναι πάλι παρών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Προαπαιτούμενα ή «Requerimiento»;
Ενα επιτυχές σχέδιο διάσωσης θα πρέπει να είναι αναπτυξιακό, κοινοτικά αλληλέγγυο, αναπόσπαστο μέρος ενός εθνικού προγράμματος, δίκαιου και αποδεκτού. Αλλιώς δεν δουλεύει. Το ξέρουν οι θεσμοί, το ΔΝΤ, η...
Προαπαιτούμενα ή «Requerimiento»;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας