Σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, τη στιγμή που πλησιάζουμε ένα ποιητικό προϊόν, έρχεται σχεδόν υποχρεωτικά στον νου μας η ερώτηση: «Υπάρχει ακόμη στη ζωή μας χώρος για την ποίηση;». Φυσικά, πρόκειται για ένα ερώτημα χωρίς απάντηση. Κι όμως, η ανησυχία που προξενεί μια άστοχη ερώτηση, δεν υποτάσσεται στην τύχη και αναζητά διαφορετικούς δρόμους για να καρποφορήσει.
Συμβαίνει, λοιπόν, ν’ αναρωτηθούμε αν η παραγωγή ποίησης δεν ξεπερνά την κατανάλωση: όμως, κι αυτά τα οικονομικά δεδομένα δεν είναι απόλυτα ικανοποιητικά και δεν λειτουργούν προς την κατεύθυνση της απάντησης, γιατί η σχέση ανάμεσα στην ανάγκη έκφρασης και την επιδίωξη της επικοινωνίας όχι μόνο δεν έχει οικονομικό χαρακτήρα, αλλά -ξεκινώντας από τον χώρο που της είναι περισσότερο οικείος, δηλαδή εκείνον της ψυχολογικής αναζήτησης- δύσκολα καταλήγει να έχει κοινωνιολογική υπόσταση.
Στην πραγματικότητα, η ποίηση είναι μια καθαρά προσωπική άσκηση –αυτoεξομολόγηση, περισυλλογή, οργάνωση των παρατηρήσεων- που δεν μπορεί να αποσχιστεί από τη διάσταση της συζήτησης, της συνάντησης, του διαλόγου. Από αναδίπλωση σε αναδίπλωση (που δεν είναι άλλο από την αναζήτηση του επιπέδου όπου η συνάντηση με την ποίηση μπορεί να καταστεί δυνατή και άνετη), η ερώτηση που μπαίνει είναι: «Για ποια ποίηση μιλάμε σήμερα;». Βέβαια, κι αυτή η τελευταία ερώτηση δεν έχει περισσότερες πιθανότητες ικανοποιητικής απάντησης από την προηγούμενη, αλλά είναι αυτή που μας βοηθά να προσδιορίσουμε το ποιητικό προϊόν που έχουμε μπροστά μας.
Ο αληθινός ποιητικός λόγος -που αυτoεπιβάλλεται μέσα από τον λεπτό ιστό του- συμπυκνώνει και απελευθερώνει τη δύναμη και τη βαρύτητα της γλώσσας χωρίς κατευθύνσεις ή προγράμματα, εκτός από την επιβεβαίωσή του στο «τραγούδι». Απ’ αυτό το σημείο μπορούμε να οριοθετήσουμε τις αναζητήσεις μας και να δώσουμε περιεχόμενο στα θέματά του.
Η ποίηση ακουμπά στην αναγνώριση των ορίων και των διαφορών, όχι για να κρατήσει χωριστά τις σκέψεις ή τις ιδέες, αλλά για να τις καταστήσει ευκαιρία για πνευματική ανασυγκρότηση, συνάντηση και συζήτηση ανάμεσα στα άτομα. Η ποίηση είναι ο μόνος τρόπος για να υπερασπίσει την ποικιλότητα και τη διαφορετικότητα, για να εξερευνήσει ή να προσεγγίσει την ακαθόριστη πολυπλοκότητα της ανθρώπινης συμπεριφοράς∙ η μυστηριώδης πηγή των πράξεων, των προθέσεων, των ατομικών και συλλογικών επιλογών∙ την ιδιοτέλεια της αγάπης και του μίσους.
Ομως, οι πιο άδολοι, αλλά και πιο έμπειροι αναγνώστες ποίησης θα πρέπει να διαγράψουν από τη σκέψη τους την ανώφελη γραμμή που χωρίζει το όνειρο από την πραγματικότητα, γιατί πέρα απ’ αυτά τα σύνορα περιμένει, γυμνή και όπως πάντα ουσιαστική, η αλήθεια της ποίησης.
*Ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ
