Οι περισσότερες δημοσκοπήσεις των τελευταίων μηνών καταγράφουν κάτι βαθύτερο από μια απλή κυβερνητική φθορά. Καταγράφουν μια κοινωνία που αισθάνεται ότι η χώρα κινείται σε λάθος κατεύθυνση, ότι οι κανόνες δεν ισχύουν το ίδιο για όλους και ότι ένα μεγάλο τμήμα της, σχεδόν οι μισοί, μένει «εκτός των τειχών». Σε αυτό το συμπέρασμα συνηγορούν τρία σημαντικά ευρήματα.
1ο εύρημα: η χώρα κινείται σε λάθος κατεύθυνση
Σχεδόν οι δύο στους τρεις πιστεύουν ότι η χώρα κινείται σε λάθος κατεύθυνση (66% Metron Analysis, 72% Prorata και 62% Palmos Analysis), με το ποσοστό να φτάνει στο 79% όταν το ερώτημα αφορά την οικονομία (Metron Analysis). Οταν μάλιστα η ερώτηση σχετίζεται με το αν οι νόμοι εφαρμόζονται το ίδιο για όλους (ALCO – Μάιος 2026), μόλις το 17% απαντά «το ίδιο για όλους», ενώ στο ερώτημα τι εμποδίζει τη λειτουργία του κράτους δικαίου, το 82% λέει «διαφθορά» και το 70% «κυβερνητικές παρεμβάσεις».
2ο εύρημα: η πλειοψηφία αισθάνεται εκτός των τειχών
«Αν η διακυβέρνηση ήταν κάστρο πώς θα το χαρακτηρίζατε;» ρώτησε η Prorata τον Μάιο για να πάρει την απάντηση από το 77% ότι τη βλέπει ως ένα κλειστό κάστρο που λειτουργεί σε όφελος μόνον ή κυρίως όσων είναι εντός του. Σε αντίστοιχο ερώτημα της Metron Analysis το 51% δήλωσε «εκτός των τειχών». Τον Φεβρουάριο του 2025, σε έρευνα της GPO, 37,4% όσων απάντησαν αυτοπροσδιορίζονταν ως αντισυστημικοί και το 35,9% δήλωνε ότι θα ήθελε να δει ένα αντισυστημικό κόμμα στην κυβέρνηση.
3ο εύρημα: η έλλειψη εμπιστοσύνης σε εναλλακτική
Υπάρχει εναλλακτική; Τον Ιανουάριο του 2019 σε έρευνα της PULSE, 5 κόμματα περνάνε το όριο εισόδου στη Βουλή και το 1ο κόμμα από πλευράς αντιπολίτευσης, η Ν.Δ., είναι στο 33%. Σήμερα η ίδια η διασπορά στην ψήφο που κατευθύνεται προς την αντιπολίτευση δίνει μια άλλη εικόνα, με 7 κόμματα να φαίνεται ότι περνούν το όριο εισόδου στη Βουλή και άλλα τρία υπό ίδρυση επίσης να ξεπερνούν το όριο εισόδου στη Βουλή. Αυτή η πολυδιάσπαση σε συνδυασμό με το γεγονός ότι το 1ο κόμμα της αντιπολίτευσης κινείται σταθερά κοντά στο 15% δεν δείχνει ισχυρή εναλλακτική.
Και το ερώτημα. Αρα τι θα κρίνει τις εκλογές;
Αν και είναι ακόμη αρκετά νωρίς, καθώς δεν ξέρουμε με ακρίβεια ούτε το πότε θα γίνουν εκλογές, ούτε ποια κόμματα θα κατεβούν, ούτε τι θα έχει προκύψει μέχρι τότε, κρατήστε δύο σημαντικά στοιχεία.
Πρώτον: εκλογές δύο γύρων
Το έχουμε πλέον αποδεχτεί όλοι καθώς η αυτοδυναμία μοιάζει αδύνατη στις πρώτες εκλογές. Με την ασφάλεια της 2ης κάλπης η 1η μετατρέπεται αυτομάτως σε κάλπη διαμαρτυρίας ή μηνύματος. Ομως το αποτέλεσμα της 1ης κάλπης, θα καθορίσει και το αποτέλεσμα της 2ης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχει δυναμική ευρύτερων συνθέσεων στον 2ο γύρο για να ικανοποιηθεί το αίτημα περί πολιτικής αλλαγής.
Δεύτερον: ποιος «ψωνίζει» από την αλλαγή;
Από όσους ζητάνε πολιτική αλλαγή ένα 14% ψηφίζει ΠΑΣΟΚ (Metron Analysis), το 10,2% Πλεύση Ελευθερίας, το 9,7% ΚΚΕ και το 9,1% Ελληνική Λύση, χωρίς να μετρώνται τα κόμματα Τσίπρα και Καρυστιανού.
Ετσι ενώ στο μέτωπο της πολιτικής σταθερότητας η Ν.Δ. λαμβάνει το 51,9%, όσοι ζητάνε πολιτική αλλαγή μοιράζονται σε 4-6 κόμματα με το πρώτο να λαμβάνει μόλις 14%.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος θα εκφράσει αυτό το 70% που ζητάει πολιτική αλλαγή. Είδαμε νωρίτερα ότι τα 2/3 εξ αυτών αισθάνονται εκτός των τειχών και οι 4/10 αυτοπροσδιορίζονται ως αντισυστημικοί. Βεβαίως από το 70% που ζητάει πολιτική αλλαγή, υπάρχει και ένα πιο μετριοπαθές τμήμα περίπου 1/3 στο οποίο ενδεχομένως η κρίσιμη παράμετρος να είναι η κυβερνησιμότητα.
«Παντρεύονται» αυτά τα δύο ακροατήρια; Μπορεί ναι, μπορεί και όχι. Σε κάθε περίπτωση η ανάγκη όσοι αισθάνονται ότι μένουν εκτός των τειχών να εκφραστούν από μη ακραίες δυνάμεις είναι θέμα δημοκρατίας.
*Σύμβουλος πολιτικής στρατηγικής και επικοινωνίας
