Αθήνα, 28°C
Αθήνα
Ελαφρές νεφώσεις
28°C
28.7° 24.6°
3 BF
63%
Θεσσαλονίκη
Ελαφρές νεφώσεις
26°C
26.6° 22.9°
1 BF
60%
Πάτρα
Αραιές νεφώσεις
26°C
26.0° 24.0°
2 BF
73%
Ιωάννινα
Αυξημένες νεφώσεις
17°C
16.9° 16.9°
0 BF
100%
Αλεξανδρούπολη
Ασθενείς βροχοπτώσεις
22°C
24.6° 21.9°
2 BF
88%
Βέροια
Αυξημένες νεφώσεις
24°C
24.3° 21.0°
0 BF
59%
Κοζάνη
Αυξημένες νεφώσεις
17°C
20.6° 17.4°
2 BF
68%
Αγρίνιο
Αυξημένες νεφώσεις
21°C
20.7° 20.7°
0 BF
74%
Ηράκλειο
Αίθριος καιρός
29°C
33.3° 28.6°
4 BF
54%
Μυτιλήνη
Αραιές νεφώσεις
26°C
26.1° 25.7°
1 BF
56%
Ερμούπολη
Αίθριος καιρός
27°C
27.8° 27.4°
2 BF
44%
Σκόπελος
Αραιές νεφώσεις
27°C
26.8° 26.8°
1 BF
79%
Κεφαλονιά
Αυξημένες νεφώσεις
23°C
22.9° 22.9°
3 BF
86%
Λάρισα
Σποραδικές νεφώσεις
22°C
26.2° 21.9°
0 BF
68%
Λαμία
Σποραδικές νεφώσεις
27°C
27.4° 21.5°
2 BF
50%
Ρόδος
Αίθριος καιρός
28°C
28.2° 27.8°
2 BF
47%
Χαλκίδα
Αίθριος καιρός
25°C
28.2° 24.8°
0 BF
41%
Καβάλα
Σποραδικές νεφώσεις
22°C
22.5° 22.5°
2 BF
65%
Κατερίνη
Σποραδικές νεφώσεις
24°C
25.7° 23.6°
2 BF
89%
Καστοριά
Σποραδικές νεφώσεις
15°C
15.2° 15.2°
2 BF
83%
ΜΕΝΟΥ
Παρασκευή, 14 Ιουνίου, 2024
karl marx
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Καρλ Μαρξ. Η αθλιότητα της φιλοσοφίας. Απάντηση στη «Φιλοσοφία της Αθλιότητας» του κ. Προυντόν. Μετάφραση -επιμέλεια: Θανάσης Γκιούρας. Σελ. 328. EKΔOΣEIΣ Καστανιώτη, 2024

Ο διεθνισμός ως κριτική

Το έργο είναι ίσως περισσότερο γνωστό εκ φήμης ως θεωρητική θεμελίωση της επίθεσης του Μαρξ στον αναρχισμό.
Είναι αρκετά γνωστό ότι ο Μαρξ, ιδίως ως νεαρός ενήλικος, χονδρικά από τα Οικονομικά και φιλοσοφικά χειρόγραφα του 1844 μέχρι το Κομμουνιστικό Μανιφέστο του 1847-1848 (άρα περνώντας από την Κριτική της εγελιανής φιλοσοφίας του δικαίου, την Αγία Οικογένεια και τη Γερμανική ιδεολογία), υπήρξε απολαυστικός και άλλο τόσο ανελέητος κριτικός των προγενέστερων και σύγχρονων συνομιλητών του, πνευματικών δασκάλων τε και πολιτικών αντιπάλων, από τον Χέγκελ και τους «Νέους Εγελιανούς» μέχρι τον Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν, στόχο των βελών του στην Αθλιότητα της φιλοσοφίας, που ξαναγίνεται διαθέσιμη στα ελληνικά, για πρώτη φορά σε έγκυρη μετάφραση διά χειρός του ακάματου Θανάση Γκιούρα.


Το έργο είναι ίσως περισσότερο γνωστό εκ φήμης ως θεωρητική θεμελίωση της επίθεσης του Μαρξ στον αναρχισμό, που έμελλε να εκφραστεί πολιτικά αργότερα στους κόλπους της Α’ Διεθνούς –καλό θα ήταν όμως οι μύθοι ενός ορισμένου ριζοσπαστισμού, όσο βολικοί κι αν είναι, να αρχίσουν να καταρρέουν από την εκ του σύνεγγυς ανάγνωση. Οχι μόνο επειδή ο Προυντόν πόρρω απέχει από το να εκπροσωπεί τον αναρχισμό γενικά και δη στο οικονομολογικό του σύγγραμμα «Η φιλοσοφία της αθλιότητας» που κρίνει ο Μαρξ. Ο βασικός λόγος είναι ότι ο Μαρξ, ουδόλως μαρξιστής (ακόμα), καταπιάνεται εδώ με κάποιον που «στη Γαλλία έχει το δικαίωμα να είναι ένας κακός οικονομολόγος, διότι θεωρείται ότι είναι ένας καλός Γερμανός φιλόσοφος» και «στη Γερμανία έχει το δικαίωμα να είναι ένας κακός φιλόσοφος, διότι θεωρείται πως είναι ένας από τους ικανότερους Γάλλους οικονομολόγους» (σελ. 81). Ως «συγχρόνως Γερμανός και οικονομολόγος» ο Μαρξ αναλαμβάνει να διαμαρτυρηθεί «ενάντια σε τούτο το διπλό σφάλμα» –σε άπταιστα γαλλικά.

Ακόμα μία κοινοτοπία για τον Μαρξ: η σκέψη του διαμορφώθηκε από την επίδραση ή/και υπέρβαση της ιδεαλιστικής γερμανικής φιλοσοφίας, της βρετανικής πολιτικής οικονομίας και του γαλλικού ουτοπικού σοσιαλισμού. Πολύ μικρότερη σημασία έχει δοθεί στο ότι ο Μαρξ, δεχόμενος ή/και υπερβαίνοντας την τριπλή αυτή επίδραση, έγραφε με άνεση στη μητρική του, τα γερμανικά, στα αγγλικά και στα γαλλικά –πολιτικός εξόριστος ων, στερημένος από την πρωσική του ιθαγένεια και διωκόμενος από διάφορα καθεστώτα, αλλά και συνειδητά πλάνης ανά την Ευρώπη, στρατευμένος στην υπόθεση της κομμουνιστικής οργάνωσης.

Η πολυγλωσσία δεν είναι ζήτημα ούτε ταλέντου ούτε μορφής: μπαίνει στην ουσία του πράγματος, καθώς ο Μαρξ μπορεί να επικαλείται ενάντια στον, αλίμονο, μονόγλωσσο Προυντόν, του οποίου οι μη γαλλόφωνες επιρροές είναι όλες από δεύτερο και τρίτο χέρι, τα πρωτότυπα κείμενα των Σμιθ, Ρικάρντο κ.ά. που έχουν, καθώς φαίνεται, κακοχωνευτεί στα γαλλικά (στο πρώτο κεφάλαιο της Αθλιότητας), όπως και μια αυθεντική εγελιανή διαλεκτική ενάντια στη «σειριακή διαλεκτική» του Γάλλου (στο δεύτερο κεφάλαιο του βιβλίου).

Πολυγλωσσία στην πράξη, κινητικότητα στον χώρο, ιστορική συνείδηση ως άμεση επαφή με τις διεθνικές πηγές: όλη η ζωντάνια της εξελισσόμενης σκέψης του Μαρξ πηγάζει από εδώ, από μια ζωή ταυτισμένη με την ταραγμένη, συχνά βίαιη, χρονικότητά της, τη στιγμή που ο αντίπαλος, εγκλωβισμένος στα στενά σύνορά του, ταυτίζει τη θεωρία του με έναν στατικό πίνακα του καθαρού Λόγου και τις κατηγορίες του με απλανείς οντότητες –«γιατί στην κοινωνία τα πάντα είναι, ό,τι κι αν λέτε, σύγχρονα, όπως στη φύση όλα τα άτομα είναι αιώνια» (σελ. 58) σημειώνει ο Προυντόν στα περιθώρια του προσωπικού του αντίτυπου της «Αθλιότητας».

Αυτός είναι ο πυρήνας της κριτικής του Μαρξ στον οικονομολόγο Προυντόν, στις αφηρημένες έννοιές του που παρατάσσονται εν κενώ («αιώνιες όπως η ανθρωπότητα, ούτε περισσότερο ούτε λιγότερο, και όλες σύγχρονες», σελ. 59) και στο μικροαστικό συντεχνιακό ιδεώδες του για έναν εξανθρωπισμό του άγριου καπιταλισμού. Ο πολιτικός Προυντόν δεν είναι ανάξιος λόγου, παραδέχεται ο Μαρξ στη νεκρολογία που του γράφει εκών άκων, αυτό όμως είναι δευτερεύον μπροστά στο ανιστορικό του πνεύμα, του οποίου το ψευδώνυμο της μόδας στην εποχή του ήταν η «επιστήμη», αργότερα έγινε η «πολιτική», για να συνδυαστούν εν τέλει τα δύο αυτά στην τεχνοκρατική πανάκεια των ημερών μας.

Στους αντίποδες ο Μαρξ, που ακόμα δεν είναι καν ο συγγραφέας του Κεφαλαίου (δεν υπάρχει στην Αθλιότητα η «εργασιακή δύναμη», το μόνο εμπόρευμα του οποίου η αξία χρήσης είναι ως τέτοια πηγή ανταλλακτικής αξίας), μπορεί να προβάλλει τον βιωμένο διεθνισμό του στον άξονα του χρόνου ως καταστατική κριτική αρχή, διεκδικώντας, για τον εαυτό του και ενάντια στον εαυτό του, για τον κόσμο και ενάντια στον κόσμο, εκείνη την ιστορική αίσθηση που πάλλεται τόσο περισσότερο στα γραπτά του όσο θυμόμαστε, ή συνεχίζουμε ενίοτε να βλέπουμε, πόσο έλειψε και ακόμα λείπει από τους επιγόνους του.

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Ο διεθνισμός ως κριτική

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας