Καλή και λειτουργική μετάφραση του δοκιμίου Eros, the Bittersweet: An Essay (1986) της Αν Κάρσον (γεννήθηκε το 1950), καταξιωμένης Αμερικανίδας κλασικής φιλολόγου, ποιήτριας και μεταφράστριας της αρχαιοελληνικής ποίησης, το βιβλίο Ερως ο γλυκόπικρος.
Δοκίμιο για το παράδοξο του έρωτα στην κλασική παράδοση προσφέρει στον Ελληνα αναγνώστη, όχι μόνο στον ειδικό φιλόλογο αλλά και στον μη ειδικό, την απολαυστική περιδιάβαση σε ένα ευρύ κειμενικό φάσμα της αρχαιοελληνικής γραμματείας, που ξεκινά από τη λυρική ποίηση (Σαπφώ, Αρχίλοχος κ.ά.), κάνει διάφορες στάσεις σε επικά (Ομηρος), δραματικά (Σοφοκλής) και φιλοσοφικά έργα (όπως οι πλατωνικοί διάλογοι, ιδίως ο Φαίδρος) και φτάνει μέχρι τις ερωτικές μυθιστορίες των ελληνορωμαϊκών χρόνων.
Ο μίτος της περιδιάβασης είναι η αναζήτηση, η παρατήρηση και ο στοχασμός γύρω από τα ίχνη του έρωτα στην αρχαία ελληνική γραμματεία. Το κύριο θέμα και η βασική διαπίστωση της Κάρσον, όπως εξάλλου δηλώνονται ήδη από τον τίτλο του βιβλίου της, συμπυκνώνονται στο ότι ο έρωτας στην αρχαία ελληνική λυρική ποίηση αλλά και στο μεγαλύτερο μέρος της μεταγενέστερής της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας και γενικότερα γραμματείας, είναι γλυκόπικρος.
Αναλυτικότερα, η ηδονή και η οδύνη συλλειτουργούν ως αξεδιάλυτες εκδηλώσεις του, η ερωτική επιθυμία και το ερωτικό συναίσθημα είναι διαρκείς ταλαντώσεις ανάμεσα στην παρουσία και την απουσία, την πλήρωση και τη ματαίωση, το κυνήγι, την κατάκτηση και την απώλεια. Μόλις ο έρωτας τείνει να κατακτηθεί χάνεται, για να ανατροφοδοτηθεί μέσα από τον πόθο της νέας του επανεύρεσης.
Με άξονα αυτή τη βασική διαπίστωση, που εδώ απλοποιείται σχηματικά, το βιβλίο της Κάρσον, αρθρωμένο σε σύντομες τιτλοφορημένες ενότητες, αντλεί τη γοητεία του για τον αναγνώστη κυρίως από το στοχαστικό βάθος του, καθώς εξακτινώνεται, με σταθερή καθοδηγητική αρχή τα χωρία των επιλεγμένων και σχολιασμένων κειμένων, προς διάφορα επιμέρους ερωτήματα-θέματα: Πώς ο έρωτας δοκιμάζει τη σχέση μας με τα όρια της ταυτότητας και της σωματικότητας; Πώς και πόσο άλλαξε η εισαγωγή της γραφής και της ανάγνωσης την αντίληψη των ανθρώπων (εν προκειμένω των αρχαίων Ελλήνων) για τον έρωτα, καθώς αυτή η ριζική ως προς το παρελθόν του προφορικού πολιτισμού αλλαγή εξατομίκευσε την αντίληψη του εαυτού και του κόσμου και ανατροφοδότησε τη φαντασία (με καθοριστικό σημείο εκκίνησης τον Αρχίλοχο);
Ποια είναι η σχέση του έρωτα με την επιθυμία για την κατάκτηση της νέας γνώσης, για την υπέρβαση του περατού (ως επιθυμίας και γνώσης) κόσμου; Πώς συνδέεται ο έρωτας με τον χώρο (με δεδομένο το όριο της σωματικότητας) και τον χρόνο (από τη στιγμή που ο θνητός άνθρωπος διά του έρωτα και της γραφής επιθυμεί ως ερωτευμένος, μάταια, την ακινησία του χρόνου); Πώς ο έρωτας ως άμεσο βίωμα, η κατα-γραφή του και η ανα-γνωσή του συνδέονται αξεδιάλυτα; Αυτά είναι μερικά από τα κεντρικά ερωτήματα που θέτει και σχολιάζει η Κάρσον στο βιβλίο της.
Αλλά η βασική σαγήνη του βιβλίου της δεν πηγάζει από το ότι ο αναγνώστης διαβάζει για το παράδοξο του έρωτα στην κλασική παράδοση, σε ένα δοκίμιο που επαληθεύει τη φιλολογική εμβρίθεια της συγγραφέως του και την οξυδέρκεια μιας κλασικής φιλολόγου, ικανής να σχολιάζει διεξοδικά τα χωρία των κειμένων ακόμα και ως προς τη σχέση ανάμεσα στη μετρική μορφή και το περιεχόμενό τους.
Η σαγήνη γεννιέται από τη στιγμή που ο αναγνώστης διακρίνει, ολοένα και περισσότερο με την πορεία της ανάγνωσης, τον στοχασμό της δοκιμιογράφου και την ευαισθησία της ποιήτριας. Αυτή η σύνθεση ειδικής μελέτης, δοκιμίου και ποιητικής σκέψης επιτυγχάνεται ιδίως με τις, αρχικά απροσδόκητες για τον αναγνώστη και στη συνέχεια εντελώς «φυσικές», μεταβάσεις της Κάρσον σε άλλα, πολύ νεότερα από τα αρχαία, σύντομα κείμενα που διανθίζουν το βιβλίο της, πάντα με σημείο θεματικής αναφοράς τον έρωτα (καταγράφω μερικούς συγγραφείς τους: Γουλφ, Δάντης, Καλβίνο, Κάφκα, Κούντερα, Μπαρτ, Ντίκενς, Ντίκινσον, Πετράρχης, Σαρτρ, Σταντάλ, Τολστόι, Φλομπέρ).
Με τα κείμενα αυτά το φιλολογικά τεκμηριωμένο δοκίμιο της κλασικής φιλολόγου Κάρσον για το ερωτικό παράδοξο του γλυκόπικρου έρωτα στην αρχαία γραμματεία αναπτύσσεται σε ένα βαθιά και πυκνά στοχαστικό βιβλίο για τη φύση του έρωτα και την αναπόδραστη σχέση του ανθρώπου μαζί του, ανεξάρτητα από την εποχή και τα κειμενικά είδη: ο έρωτας είναι το επίκεντρο της ακατάπαυστης επιθυμίας, της αχαλίνωτης φαντασίας, της αγωνίας μας να γνωρίσουμε τον εαυτό μας, τον άλλο και τον κόσμο. Οσο κι αν οι όψεις της έκφρασης και της αποτύπωσής του στα κείμενα αλλάζουν, κατά βάθος εκείνος δεν μεταβάλλεται, επειδή λειτουργεί, σχεδόν οργανικά ταυτισμένος, με την ανθρωπινότητά μας.
