Τριγυρίζοντας στη σκιασμένη περιοχή

Οτι βγήκε «Στη γύρα» από τις Eκδόσεις ΚΨΜ η ομώνυμη συλλογική διηγημάτων της Ελισάβετ Φωτοπούλου έχοντας ήδη αναστατώσει παραθεριστές, λουόμενους ή απλά καθήμενους παρατηρητές που έπιναν αμέριμνοι το καφεδάκι τους… Είτε έλαβαν ουρανοκατέβατα τη συλλογή, είτε κάποιος τους την πρότεινε, είτε δεν μπόρεσαν να αντισταθούν στο χιουμοριστικό εξώφυλλο του Θανάση Πετρόπουλου (που στην αρχή μπορεί να τους φάνηκε τολμηρό, αλλά ακριβώς γι’ αυτό και ελκυστικό) το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: Αναστάτωση…

Ακολουθώντας μια χιουμοριστικά μηδενιστική, αναρχίζουσα, ροκ και μπιτ λογοτεχνική παράδοση γραφής, η Ελισάβετ Φωτοπούλου βγαίνει «στον δρόμο» σαν άλλος Κέρουακ ή καλύτερα βρίσκεται στον δρόμο «αναγκαστικά» σαν τη Μαφάλντα που με την ύπαρξή της και μόνο καταδεικνύει το παράλογο «των πραγμάτων», κινώντας τα λιμνάζοντα λογοτεχνικά νερά της συνήθως θνησιγενούς και μοιρολατρικής ελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής.

Οι πρωταγωνιστές της, στα μικρά διηγήματα της συλλογής, σφυρίζουν αδιάφορα καθώς η αφήγηση μας περιγράφει τι τους συμβαίνει σε τριάντα διαφορετικές τοποθεσίες που δηλώνονται στους επιμέρους τίτλους των διηγημάτων: «Στο ιατρείο», «στο καφενείο», «στο ανσανσέρ» (όπου συναντιόμαστε), «στο εργατικό κέντρο» (όπου φλερτάρουμε με τον σύντροφο), «στο κάστινγκ» (όπου η Αντιγόνη τα βάζει με τον Σοφοκλή), «στο γήπεδο» (όπου ο Πρωτέας έχει λιώσει 29 ζευγάρια παπούτσια), στο σουπερμάρκετ (όπου βαρέθηκε να πάει μέχρι κι ο Πουλικάκος) αλλά και σε πιο ταπεινές τοποθεσίες, γύρω μας και μέσα μας, οι ήρωες παραμένουν χιουμοριστικά επικεντρωμένοι στις απλές καθημερινές τους ανάγκες.

«Είναι αρκετά θλιβερό να συνδέουμε τη λογική με το φρένο, σχεδόν όσο θλιβερή είναι και η ηχητική ταύτιση της ευφορίας με την εφορία»

Αναζητώντας τη λογική που θα νικήσει τον ανόητο καθωσπρεπισμό και παίζοντας ακόμα με το χιούμορ που δεν αποδέχεται τους φραγμούς του αστικά καλαίσθητου, φυσικά αληθινή και τολμηρή η συγγραφέας και τα λογοτεχνικά της alter ego -μέσα στις ιστορίες- αναδεικνύουν το οξύμωρο, το κωμικοτραγικό και το παράλογο. Είναι μηδενίστρια και όχι αλτρουιστικά υπεράνω (σαν τον Θεό που μας άφησε νωρίς). Δεν φοβάται τη νατουραλιστική σκληρότητα και δεν βλέπει τον κόσμο ωραιοποιημένο. Σαν γελοιογράφος γνωρίζει πως το άσχημο κρύβει μια βαθύτερη ομορφιά και η ανάδειξή του μια πιο ορθά πολιτικοποιημένη οπτική για τον κόσμο.

Η Ελισάβετ Φωτοπούλου δεν μοιάζει να είναι μικροαστή. «Είναι αρκετά θλιβερό», γράφει, «να συνδέουμε τη λογική με το φρένο, σχεδόν όσο θλιβερή είναι και η ηχητική ταύτιση της ευφορίας με την εφορία».

Εξηγώντας μας, ακόμα, εξ αρχής, τους λογοτεχνικούς κανόνες που διέπουν τη γραφή της (που δεν είναι άλλοι από την αγωνία της να μεταφέρει στον αναγνώστη μια αληθινή και ζωντανή «φέτα ζωής» χωρίς άσκοπες και λογοτεχνικά αυτάρεσκες φλυαρίες), γράφει στο πρώτο διήγημα: «Λέγεται ότι τρεμόπαιξε ένα απόκοσμο φως και από αυτό αναγεννήθηκε η πραγματική Λογοτεχνία, η οποία δεν έχει λέξεις. Εχει αφή, γεύση, όραση, όσφρηση, ακοή αλλά καθόλου λέξεις». «Λέγεται επίσης», γράφει παρακάτω, «ότι την ώρα που συναντάς την πραγματική Λογοτεχνία αυτοπροσώπως δεν χρειάζεται να γράψεις ή να πεις τίποτα…».

Ποιος αντέχει όμως τη σιωπή; Δύσκολο πράγμα. Προκαλεί αναστάτωση στους περισσότερους ανθρώπους που φοβούνται να σιωπήσουν «μαζί» και που γενικώς επιλέγουν να ζουν μέσα στη φασαρία του ειπωμένου, του λεκτικά δηλωμένου, του λογοκεντρικά κατασκευασμένου, του επίσημα επεξηγούμενου και ως εκ τούτου ακυρωμένου κόσμου. Ποιος αντέχει επομένως την πραγματική πάλη του καλού λογοτέχνη με τη σιωπή, που φέρνει υπό τον καυτό ήλιο τη σκιασμένη περιοχή των πραγμάτων, ή αλλιώς αυτά που συνηθίζουμε να βάζουμε κάτω από το συμβατικό χαλί; Η καλή λογοτεχνία βοηθάει στο να ξεσκονίσουμε και όντας καθήμενοι να βγούμε «Στη γύρα».

* Kριτικός κινηματογράφου – τεχνοκριτικός